Διάφορες εικασίες-εκδοχές υπάρχουν για το πού και πότε γεννήθηκε το έθιμο των πρωταπριλιάτικων ψεμάτων. ∆ύο είναι επικρατέστερες. Κατά την πρώτη, αποδίδεται στους Κέλτες, οι οποίοι τέτοιες μέρες έλεγαν ψέματα ότι είχαν πιάσει πολλά ψάρια, παρότι είναι μια εποχή που θεωρείται «δύσκολη» για τους αλιείς. Η δεύτερη εκδοχή ανάγεται στη Γαλλία, στα μέσα του 16ου αιώνα. Τότε ο βασιλιάς Κάρολος Θ΄ όρισε ότι το νέο έτος δεν θα ξεκινούσε πλέον από το Πάσχα (μέχρι το 1564 πρωτοχρονιά των Γάλλων ήταν η 1η Απριλίου) αλλά από την 1η Ιανουαρίου. Στην αρχή υπήρξαν αντιδράσεις πολιτών και κάποιοι συνέχιζαν να γιορτάζουν την Πρωτοχρονιά τους την 1η Απριλίου, ενώ οι υπόλοιποι τους έστελναν πρωτοχρονιάτικα δώρα για να τους πικάρουν.
Βέβαιο, πάντως, θεωρείται ότι το έθιμο της Πρωταπριλιάς έχει τις ρίζες του στη Γηραιά Ηπειρο. Αλλωστε, η πρώτη καταγεγραμμένη αναφορά στην Πρωταπριλιά χρονολογείται από τα μέσα του 16ου αιώνα, σε ένα φλαμανδικό ποίημα του Εντουαρντ ντι Ντιν, στο οποίο ένας υπηρέτης αναφέρει ότι ο κύριός του τον στέλνει σε «τρελές δουλειές» επειδή είναι 1η Απριλίου.
Δεν θυμάμαι εάν στα παιδικά μου ή ακόμη και στα φοιτητικά χρόνια είχα πέσει θύμα του πρωταπριλιάτικου εθίμου. Δεν το ήξερα καν. Το έμαθα όταν μπήκα στη δημοσιογραφία. Τότε ψάχναμε το πρωταπριλιάτικο αστείο της «Καθημερινής», αλλά και των άλλων εντύπων· ίσως μάλιστα να υπήρχε και ένας άτυπος ανταγωνισμός των εφημερίδων για το καλύτερο (και πιο πιστευτό…).
Πλέον το έθιμο σβήνει – όχι μόνο στις εφημερίδες και στα άλλα ειδησεογραφικά μέσα, αλλά και στις παρέες. Ποιος λέει ή γράφει πρωταπριλιάτικα αστεία; Λέτε να φταίει πως, παραλλάσσοντας τον Αρκά, οι Ελληνες έχουμε τόσο εθιστεί στα ψέματα που δεν έχει νόημα μια τέτοια ημέρα;
Νομίζω ότι κυρίως υπεύθυνη είναι η εμπλοκή μας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου το demi fake (ή και το… βέρο fake) ορίζεται ως «η άποψή μου», ενώ δεν λείπει η σκόπιμη παραπληροφόρηση. Πρόκειται για έναν φαύλο κύκλο. Προβάλλουμε τον εαυτό μας –είτε μέσα από τις φωτογραφίες μας είτε μέσα από τις ιδέες μας– στον καθρέφτη των σόσιαλ, και άρα είναι απολύτως ανθρώπινο να τον ωραιοποιούμε, αν όχι με ψεύτικο περιτύλιγμα, σίγουρα όχι με «καθ’ όλα αληθινό». Ευάλωτοι πλέον στην μπουρδολογία, έχουμε πάθει μιθριδατισμό.
«Ζούμε» καθημερινά μέσα από τον ψεύτικο κόσμο των σόσιαλ, άρα δεν έχει κανένα γούστο να κάνουμε –τι κρίμα…– πρωταπριλιάτικα αστεία.
