Ας παραμερίσουμε για λίγο τα τεχνικά ζητήματα του διαγωνισμού PISA, που οργανώνει ο ΟΟΣΑ. Ο διαγωνισμός δεν έχει στόχο την αξιολόγηση του τρόπου που λειτουργεί το εκπαιδευτικό σύστημα κάθε χώρας που συμμετέχει. Δεν δίνονται βραβεία στους νικητές ούτε διαπομπεύονται οι ηττημένοι. Για τον απλούστατο λόγο ότι δεν υπάρχουν νικητές και ηττημένοι. Είναι η βασική διαφορά της PISA από το κύπελλο UEFA – κι ας μην το λένε έτσι πια. Στόχος του διαγωνισμού είναι να εντοπίσει τις αδυναμίες των συστημάτων σε ορισμένες δεξιότητες που κρίνονται σημαντικές για την εκπαίδευση. Και όταν λέμε σημαντικές, δεν εννοούμε την επιτυχία στις Πανελλαδικές ή… Πανιταλικές εξετάσεις. Εννοούμε τις δεξιότητες που επιτρέπουν στους μαθητές να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής, με άλλα λόγια την κοινωνική λειτουργικότητα της Μέσης Εκπαίδευσης. Το αντίστοιχο είναι ένας διαγωνισμός που δείχνει την ικανότητα ενός γιατρού να αξιολογήσει τα συμπτώματα του ασθενούς και να αποφασίσει για τον τρόπο της θεραπείας του. Μα θα μου πείτε, αυτά κρίνονται από τις εξετάσεις που περνάει ο γιατρός για να γίνει γιατρός. Ε, για να το πω με απλά λόγια, ο διαγωνισμός PISA αξιολογεί τον τρόπο με τον οποίον ο γιατρός κρίνεται κατάλληλος για να ασκήσει την τέχνη του. Η κατανόηση κειμένου, τα μαθηματικά και οι φυσικές επιστήμες είναι οι τρεις τομείς στους οποίους διαγωνίζονται οι εξεταζόμενοι. Είναι γνωστό ότι πρωτεύουμε στη μετριότητα. Ειδικά στην κατανόηση κειμένου, τον πυρήνα του εκπαιδευτικού συστήματος, τον πυρήνα της κοινωνικής μας συνύπαρξης.
Είναι γνωστά τα προβλήματα που έχει προκαλέσει η συμμετοχή της Ελλάδας στον διαγωνισμό. Κυρίως στην εκπαιδευτική μας κοινότητα, που αντιμετωπίζει με φοβική καχυποψία οποιαδήποτε διαδικασία κρίσης δεν ελέγχει η ίδια. Ομως, ας ξεχάσουμε την PISA και τις επιδιώξεις της και ας προσπαθήσουμε να αντιληφθούμε τη σημασία της «κατανόησης κειμένου». Είναι ένας περίπλοκος μηχανισμός που ενεργοποιεί ακόμη και άυλους γλωσσικούς τρόπους, όπως η ειρωνεία, ή σχήματα, όπως η μεταφορά. Αυτός ο μηχανισμός δεν ενεργοποιείται μόνον όταν είσαι καθισμένος σ’ ένα θρανίο, μπροστά σε ένα κείμενο. Ενεργοποιείται ακόμη και στην καθημερινότητα, όταν προσπαθείς να συνεννοηθείς και αν δεν έχεις μάθει να τον χειρίζεσαι, τότε πολύ απλά δεν μπορείς να συνεννοηθείς. Η ασυνεννοησία που ελλοχεύει σε κάθε κοινωνική μας συναναστροφή, από την πολιτική έως την οδήγηση, ξεκινάει από την αδυναμία του εκπαιδευτικού μας συστήματος να μας διδάξει την κατανόηση κειμένου. Η γλώσσα μας κινδυνεύει από ασφυξία επειδή εμείς που τη χρησιμοποιούμε δεν μπορούμε να συνεννοηθούμε. Βλέπε Βουλή.
