Θα μπορούσε η πρόταση να διατυπωθεί ως εξής: όποιος δεν πάσχει από ελλειμματική προσοχή να σηκώσει το χέρι του! Δεν αναφερόμαστε τόσο στην όλο και περισσότερο διαδεδομένη ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητα), με συμπτώματα που μπορεί να διακρίνει κανείς σε μικρές ηλικίες, από 3 ετών κιόλας, και γίνονται ακόμη πιο εμφανή όταν το παιδί ξεκινά να πηγαίνει σχολείο· οι περιπτώσεις αυτές ενίοτε συνυπάρχουν και με άλλες παθήσεις όπως οι αγχώδεις και οι συναισθηματικές διαταραχές, οι μαθησιακές δυσκολίες, και χρήζουν παρακολούθησης από ειδικούς και θεραπείας. Με αφορμή την έκδοση στα ελληνικά του βιβλίου «Μυαλό σε διάσπαση», του διάσημου Καναδού γιατρού Γκάμπορ Μάτε (εκδ. Key Books, προδημοσίευση περιοδικό «Κ», 22/3), πληροφορούμαστε ότι: τα ποσοστά διάγνωσης ΔΕΠ αυξήθηκαν κατά 381% μέσα σε 12 χρόνια στη Γερμανία και οι συνταγογραφήσεις αντίστοιχων φαρμάκων κατά 50% μέσα σε πέντε χρόνια.
Πρόκειται, λοιπόν, για μια «συνεχώς αυξανόμενη κρίση που αφορά την ψυχική υγεία διεθνώς, συμπεριλαμβανομένης της ψυχικής υγείας των παιδιών». Ας ρίξουμε, όμως, μια ματιά στις ζωές των ενηλίκων. Η καθημερινότητά τους, πολύ συχνά, θυμίζει σκρολάρισμα σε οθόνη κινητού. «Τρέχουν» από το ένα θέμα στο άλλο, από τη μια κατάσταση στην άλλη, από τη μια δραστηριότητα στην άλλη. Στριφογυρίζουν νευρικά στις θέσεις τους, αδυνατούν να συγκεντρωθούν περισσότερο από ελάχιστα λεπτά σε ένα ζήτημα, δεν ακούν τον συνομιλητή τους, τον διακόπτουν χωρίς να τον αφήνουν να ολοκληρώσει τη σκέψη του (το τελευταίο είναι πολύ διαδεδομένο, εδώ και χρόνια) ή είναι απολύτως βυθισμένοι στον δικό τους «κόσμο».
Ας ρίξουμε μια ματιά στις ζωές των ενηλίκων. Η καθημερινότητά τους, πολύ συχνά, θυμίζει σκρολάρισμα σε οθόνη κινητού. «Τρέχουν» από το ένα θέμα στο άλλο, στριφογυρίζουν νευρικά στις θέσεις τους, αδυνατούν να συγκεντρωθούν περισσότερο από ελάχιστα λεπτά σε ένα ζήτημα, δεν ακούν τον συνομιλητή τους.
Αλλά μήπως και ό,τι μας περιβάλλει δεν έχει όλο και μικρότερο κύκλο ζωής; Ωσπου να αντιληφθούμε ότι υπάρχει, έχει ήδη παρέλθει και κάτι άλλο έχει πάρει τη θέση του, σε μια ατέλειωτη αλυσίδα διαδοχής. Αυτό, παρατηρείται σε μεγάλο βαθμό, και στην ενημέρωση. Κάθε ανάρτηση σε σάιτ, ειδησεογραφικό ή ποικίλης ύλης παραμένει για μικρό χρονικό διάστημα πριν εκτοπιστεί από το επόμενο, «καινούργιο» θέμα. Το μάτι συνηθίζει στην εναλλαγή, διατρέχει τους τίτλους, μπερδεύοντας την ενημέρωση με την κατακερματισμένη πληροφορία. Πολύ συχνά το περιεχόμενο παραμένει αδιάβαστο. Ο τίτλος και το μότο αρκούν. Ακριβώς όπως και στη ζωή. Ενα διαρκές ζάπινγκ στην πραγματικότητα. Χωρίς ιεράρχηση. Τι έχει απορροφηθεί και πώς, προλαβαίνουμε να το επεξεργαστούμε ή όχι, έχουμε αφιερώσει χρόνο για να το κατανοήσουμε ή όχι, είναι ερωτήματα παρωχημένα. Σαρώνονται από τον καταιγισμό, τεχνητό ή πραγματικό, γεγονότων ή, απλώς, μικροσυμβάντων.
Η διάσπαση προσοχής δίνει, στους ενηλίκους, την ψευδαίσθηση του κατευνασμού του υπαρξιακού άγχους τους. Και συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο· εντείνεται αντί να διοχετεύεται. Ο χρόνος στενεύει αντί να βαθαίνει.
Τον τελευταίο καιρό, νέοι άνθρωποι «ανακαλύπτουν» σκηνοθέτες του κινηματογράφου με ταινίες με μεγάλη διάρκεια. Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος (το έργο του είναι διαθέσιμο στο Cinobo) ή ο Ούγγρος δημιουργός Μπέλα Ταρ (που έφυγε από τη ζωή αρχές του ’26), επαναπροσεγγίζονται. Ισως παλαιότερα να τους είχαν προσπεράσει, επιλέγοντας το διαρκώς καινούργιο, με γρήγορους ρυθμούς και εξέλιξη συνταγογραφημένη. Τι συνέβη; Αν υποθέσουμε ότι συνιστά ασθενή, έστω, τάση και όχι μεμονωμένες περιπτώσεις. «Εχω ανάγκη τον χρόνο που μου προσφέρουν», ακούω από 40άρηδες. Αφήνονται να παρασυρθούν, να λύσουν τα δεσμά τα οποία επιβάλλουν μια περιορισμένη εικόνα της πραγματικότητας. Μπαίνουν σε ένα σπιράλ, με εναλλαγές αργές, που δεν είναι ποτέ μονοδιάστατες. Κι αν διασπαστεί η προσοχή, επιστρέφει. Χρόνος υπάρχει.
