«Ο πόλεμος είναι το βασίλειο της αβεβαιότητας». «Ολη η δράση του λαμβάνει χώρα σε ένα είδος λυκόφωτος». «Τα τρία τέταρτα των παραγόντων που τον ορίζουν είναι τυλιγμένα σε μια περισσότερο ή λιγότερο πυκνή αχλύ». Τη δημιουργούν οι λειψές ή αναξιόπιστες πληροφορίες, η άγνοια της πραγματικής ικανότητας και πρόθεσης του αντιπάλου, οι αμέτρητες μικρές αντιξοότητες που κάνουν τα απλά πράγματα δύσκολα, η τύχη – o «πόλεμος είναι δέσμιος του απρόβλεπτου». Δεν έχουν τέλος τα αποστάγματα στρατιωτικής εμπειρίας του Καρλ φον Κλαούζεβιτς, στη σκιά των οποίων αποθέτουμε σήμερα τη σύγχυσή μας, μολονότι ο πόλεμος είναι πια αλλιώς. Δεν έχουν τέλος οι ορισμοί της σύρραξης στο «Περί του πολέμου» του θεωρητικού του κεραυνοβόλου πλήγματος, εντός ορισμένων εκ των οποίων ακμάζει ο τρόμος: «πολύπλοκη μηχανή που όταν πιάσει να λειτουργεί προκαλεί αδιανόητη καταστροφή», «σύγκρουση μεγάλων συμφερόντων που ρυθμίζεται με αίμα», «μια πράξη βίας με σκοπό ν’ αναγκάσουμε τον αντίπαλο να κάνει εκείνο που επιθυμούμε»…
Λέμε πως η ομίχλη που θαμπώνει σήμερα την εικόνα των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή αφορά την έκβασή τους, καθώς ο Τραμπ αγνόησε τη θέση του Κλάουσεβιτς πως «κανείς δεν πρέπει να αρχίζει έναν πόλεμο αν δεν έχει ξεκαθαρίσει τους στόχους του». Την πυκνώνει η προπαγάνδα. Η καταχνιά που το ψέμα ανεμοσκορπά, μαζί με τους νεκρούς, είναι τα αμετάβλητα συστατικά του πολέμου. Ολα τα άλλα έχουν αλλάξει: όπλα, τεχνικές, απειλές (κυρίως κυβερνοαπειλές), κατασκοπεία (πλέον αυτοματοποιημένη), εργαλεία παραπληροφόρησης, ταχύτητα μετάδοσης των ψευδειδήσεων, βαθμός χειραγώγησης της πολιτικής ρητορικής και της κοινής γνώμης, μηχανές εξαπάτησης. Μόνο στο Hugging Face, μια από τις πιο δημοφιλείς πλατφόρμες κοινής χρήσης λογισμικού ΑΙ, διατίθενται 94.000 μοντέλα μετατροπής κειμένου σε εικόνα και βίντεο, δηλαδή ευκολόχρηστων μηχανών παραγωγής deepfakes με κατασκευασμένες αφηγήσεις, ανύπαρκτα πολεμικά δρώμενα, πλαστά δημόσια πρόσωπα να διαχέουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναληθείς πληροφορίες.
Διότι στα σημερινά πεδία του προηγμένου τεχνολογικού πολέμου ο ορίζοντας είναι απερίγραπτα διαυγής. Αυτόνομα οπλικά συστήματα εντοπίζουν και πλήττουν με ανατριχιαστική ακρίβεια στόχους, εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης αναλύουν τεράστιες ποσότητες δεδομένων και ανακαλύπτουν ανεπαίσθητα, μη προφανή μοτίβα και ανωμαλίες που παραπέμπουν σε απειλές, τις εξαλείφουν και προβλέπουν την αντίδραση του αντιπάλου. Ηδη από το 2016 ο Μαρκ Μίλεϊ, τότε αρχηγός του στρατού των ΗΠΑ, είχε πει «αν αύριο παραμείνετε στο ίδιο σημείο της εμπόλεμης ζώνης για περισσότερο από δύο ώρες, θα είστε νεκροί… Με τα εχθρικά drones να αναζητούν συνεχώς στόχους, δεν θα υπάρχει χρόνος ούτε για ύπνο». Στην Ουκρανία, τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή, ο πόλεμος διεξάγεται όχι πλέον με τανκς αλλά με drones και πυραύλους, όπως και στο Σουδάν και στη Μέση Ανατολή. Το τεχνολογικό προβάδισμα τείνει να γίνει συνώνυμο της κυρίαρχης ισχύος.
Η τεχνολογία του πολέμου καθαρίζει τον ορίζοντα, όμως τον θολώνει η τραμπική αστασία.
Ομως δεν διαλύει την αβεβαιότητα που προκαλεί η διάλυση ενός ολόκληρου συστήματος αρχών, αξιών και ισορροπιών, η τραμπική απόδραση από τη λογική, η διαρκώς μεταβαλλόμενη πολεμική του στρατηγική· σε κάθε δήλωσή του, αυτή είναι –εσκεμμένως;– διαφορετική. Και κάθε οδός γι’ αυτόν πιθανή. Τόσο το να κλιμακώσει την επίθεση όσο και το να παρουσιάσει μια αμφίβολη ή ατελή επιτυχία ως ξεκάθαρη νίκη, και το Ιράν να παραμείνει με το εμπλουτισμένο ουράνιο, τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και τη δυνατότητα να αυξάνει το κόστος του πολέμου για τους συμμάχους των ΗΠΑ.
Ενας παρατεταμένος πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να προκαλέσει «τη χειρότερη βιομηχανική κρίση που θυμόμαστε ποτέ», είπε προ ημερών ο επικεφαλής του Διεθνούς Εμπορικού Επιμελητηρίου Τζον Ντέντον. Και τη χειρότερη –τα τελευταία χρόνια– αγροτοδιατροφική, εφοδιαστική, αναπτυξιακή, γεωπολιτική, ανθρωπιστική…
«Πείτε μου πώς τελειώνει αυτό!» είχε αναφωνήσει το 2008 ο στρατηγός Ντέιβιντ Πετρέας, επόπτης των συμμαχικών δυνάμεων στο Αφγανιστάν (και μετέπειτα διευθυντής της CIA), φοβούμενος έναν μακρύ πόλεμο φθοράς. Το ίδιο θα μπορούσε να ρωτήσει κανείς σήμερα. Η λήξη του πολέμου απαιτεί διπλωματία, περιφερειακή συνεργασία, πολιτική νομιμότητα. Πολύ δύσκολα πιόνια για τους παίκτες της κρίσιμης παρτίδας. Οι κραυγές, οι προειδοποιήσεις, οι ψύχραιμες εκτιμήσεις για ένα σύντομο τέλος, οι όποιες παρηγόριες, δεν συγκαταλέγονται στις διαδρομές εξόδου από τα αιματηρά δρώμενα. Παραμένουμε δέσμιοι του ζυγού της θερμοκέφαλης «τύχης».
