Μια πολύ διασκεδαστική σειρά προβάλλεται αυτές τις ημέρες, που μοιάζει με φεμινιστική παραλλαγή των διηγημάτων με ήρωα τον Σέρλοκ Χολμς. Ο θρυλικός ντετέκτιβ και ο αδελφός του, Μάικροφτ, αποκτούν εδώ μια κατά πολύ μικρότερη αδελφή, την Ενόλα και –ω του θαύματος!– αποκτούν και μητέρα! Και τι μητέρα! Ξέρει τα πάντα, από χημεία ώς ιαπωνικές πολεμικές τέχνες και από λογοτεχνία ώς ακροβατικά, μάχεται τους κορσέδες και την ανδροκρατία, καθώς και –γιατί άραγε;– τους καλούς τρόπους, συνεννοείται δε κυρίως με κρυπτογραφήματα. Η δράση είναι καταιγιστική, τα εγγλέζικα τοπία ειδυλλιακά, η εξαθλίωση στα εργοστάσια σπαρακτική, η δε δυναμική πρωταγωνίστρια επεμβαίνει καίρια για να σώζει τον χαριτωμένο πρίγκιπα από τους απηνείς διώκτες του. Κοντολογίς καταδιασκεδάζεις.
Μέχρις ότου αρχίζουν να σου χτυπούν καμπανάκια – σαν πολύ διδακτικό δεν είναι αυτό το έργο; Πειραγμένη είναι η εικόνα της Αγγλίας την εποχή που οι φεμινίστριες πάλευαν για να αποκτήσουν τα ίδια δικαιώματα με τους άνδρες, και πρώτα απ’ όλα την ψήφο. Πειραγμένα και πολλά άλλα, αρχίζοντας από τον σατανικό κακοποιό Προφέσορ Μοριάρτι – αυτόν τον οποίο, στα διηγήματα του Κόναν Ντόιλ, ματαίως καταδιώκει ο Σέρλοκ Χολμς. Εκεί δεν υπάρχει περιγραφή της μορφής του Μοριάρτι, αλλά στην τηλεοπτική σειρά τον βλέπουμε – είναι γυναίκα, μελαψή και δρα καμουφλαρισμένη ως γραμματέας ενός αιμοσταγούς κεφαλαιοκράτη. Αυτά είναι λιγάκι δύσκολο να τα καταπιούμε – πού εκπαιδεύτηκε αυτή η κυρία και πώς, μέσα στην απηνώς ανδροκρατούμενη κοινωνία, κατάφερε να γίνει προσωπική γραμματέας του μεγαλοκαρχαρία; Ή μήπως δεν είναι ακριβώς κυρία;
Οσο για το χρώμα του δέρματός της, ο σκηνοθέτης φροντίζει να εξομαλύνει το έδαφος παρουσιάζοντας μια Αγγλία δίχρωμη. Στον χορό όπου βλέπουμε πρώτη φορά την/τον Μοριάρτι, υπάρχουν και άλλες μελαψές κυρίες. Μελαψές είναι και μερικές από τις εργάτριες στο καταραμένο εργοστάσιο σπίρτων. Αλλά μελαψή είναι και η στενότερη φίλη της Μητέρας Χολμς, μια εκπληκτική αμαξηλάτισσα και εκπαιδεύτρια πολεμικών τεχνών. Η αοριστία περί το φύλον και η αδιαφορία για το χρώμα του δέρματος, πώς, άραγε, συνάπτεται με τις βικτωριανές φεμινίστριες;
Ο πατριωτισμός –πολύ δυνατός στην Αγγλία της αποικιοκρατίας– εκπροσωπείται αποκλειστικά από μια ηλικιωμένη αριστοκράτισσα, που έβαλε να σκοτώσουν τον ένα της γιο και σκότωσε με τα ίδια της τα χέρια τον μοναδικό εγγονό της, «για την Αγγλία» – που κινδύνευε, λέει, από τον ριζοσπαστισμό τους. Εδώ καλούμαστε να ταυτίσουμε το χρέος προς την πατρίδα με τη δολοφονική ανοησία. Γιατί αυτό εξυπηρετεί τον φεμινισμό;
Οι αστυνομικοί παρουσιάζονται και αυτοί με βαριές σκιές – είναι ανεγκέφαλοι και βίαιοι. Οι σημερινοί αστυνομικοί στην Αγγλία είναι οπλισμένοι, αλλά ακόμη και από τα αστυνομικά μυθιστορήματα ξέρουμε ότι μέχρι και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν κρατούσαν παρά μόνον ένα κλομπ. Η παρουσία τους ήταν αγαπητή στους νομοταγείς και εκείνο που τους προφύλασσε από τους βίαιους κακοποιούς ήταν η γνώση ότι εάν σκότωνες αστυνομικό, η τιμωρία ήταν πάντοτε, μα πάντοτε, θάνατος. Ολοφάνερα εδώ η παραποίηση εξυπηρετεί το counter culture ρεύμα του 1960 που ήρθε από την Αμερική και βάφτισε την αστυνομία «γουρούνια». Αλλά τι σχέση έχει αυτό με τον φεμινισμό;
Η Αγγλία μέχρι και το 1960 ήταν μια εξαιρετικά θρησκευόμενη χώρα. Οι εκκλησίες γέμιζαν την Κυριακή και οι ιερωμένοι ήταν δραστήρια μέλη της κοινωνίας. Στην ταινία, Εκκλησία και θρησκεία είναι παταγωδώς απούσες. Επαιξε άραγε η Αγγλικανική Εκκλησία κάποιο ρόλο στο φεμινιστικό κίνημα; Ομολογώ πως δεν ξέρω τίποτα γι’ αυτό. Κι όμως, θα ήταν ενδιαφέρον να το εξετάσει κάποιος και μάλιστα σε αντιπαραβολή με τη δική μας Ορθοδοξία, όπου η Παναγία όχι μόνον δεν αγνοείται, όπως στον Προτεσταντισμό, αλλά υμνείται και ως Μητέρα και ως Πρόμαχος.
Τέλος, είναι και οι άνδρες. Είναι όλοι τους κακοί – από τον Μάικροφτ, που έστειλε την αδελφή του στο σχολείο, ώς τον επίδοξο δολοφόνο του νεαρού λόρδου, τον εργοστασιάρχη που του σκοτώνουν τον γιο και δεν λέει κιχ, τους αστυφύλακες, τον χοντράνθρωπο που εποπτεύει τις εργάτριεςί. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί ο Σέρλοκ Χολμς.
Ελεος, πια! Ο φεμινισμός δεν ζητούσε την κυριαρχία επί των ανδρών και τον εξευτελισμό τους. Σήμερα, που από δεκαετίες έχει πλέον επιτευχθεί η ισότητα, γιατί να έχουμε ταινίες που ανακατεύουν το φεμινιστικό κίνημα με λογής λογής άσχετες διεκδικήσεις, ιδίως μάλιστα αυτές που σαστίζουν και τραυματίζουν τα αγόρια της οικογένειάς μας;
*Η κ. Αθηνά Κακούρη είναι συγγραφέας.
