Δεν περνάει απαρατήρητη η υποτονική στάση της Κίνας, εν μέσω της σύρραξης στον Κόλπο. Βεβαίως, το Πεκίνο έχει καταγγείλει την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν ως παράνομη, ενώ κάνει εκκλήσεις για αυτοσυγκράτηση των εμπόλεμων πλευρών και ειρηνική επίλυση της κρίσης. Είναι, όμως, φανερό ότι η κινεζική ηγεσία αποφεύγει να διαλέξει πλευρά ανοιχτά, καθώς διατηρεί στενές σχέσεις τόσο με την Τεχεράνη όσο και με τις μοναρχίες στις δυτικές ακτές του Κόλπου.
Η Κίνα εισάγει από το Ιράν έως και 13% του αργού πετρελαίου που χρειάζεται η οικονομία της και είναι ουσιαστικά ο μοναδικός πελάτης, λόγω των δυτικών κυρώσεων και της απομόνωσης της Τεχεράνης. Εκμεταλλευόμενη αυτή τη θέση της, έχει επιβάλει πολύ χαμηλές τιμές, με εκπτώσεις που προσεγγίζουν το 20% σε σύγκριση με τις διεθνείς τιμές του αργού πετρελαίου. Ωστόσο, εισάγει ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου από τις υπόλοιπες χώρες του Κόλπου.
Το φάσμα των οικονομικών σχέσεων της Κίνας με την περιοχή του Κόλπου είναι πολύ ευρύτερο. Μόνο με τη Σαουδική Αραβία έχει όγκο εμπορικών συναλλαγών τουλάχιστον τριπλάσιο του διμερούς εμπορίου της με το Ιράν. Επομένως, το Πεκίνο καλείται να ακροβατήσει σε τεντωμένο σχοινί ανάμεσα στο Ιράν και στις μοναρχίες του Κόλπου. Χωρίς να είναι ήσσονος σημασίας, η παρουσία πολλών Κινέζων πολιτών στις χώρες του Κόλπου (300.000 έως 400.000 μόνο στα ΗΑΕ) είναι άλλος ένας λόγος για τις ισορροπίες που κρατάει το Πεκίνο.
Η Κίνα έχει παράσχει διακριτική βοήθεια στην Τεχεράνη μέσω του συστήματος γεωεντοπισμού και πλοήγησης BeiDou, το οποίο φέρεται να έχει αυξήσει την ακρίβεια των ιρανικών πληγμάτων στον Κόλπο, όπως και στο Ισραήλ. Ωστόσο, το Πεκίνο αποφεύγει επιμελώς να προσφέρει άμεση στρατιωτική βοήθεια στο Ιράν, ιδίως εν όψει της εξ αναβολής επίσκεψης του Αμερικανού προέδρου Τραμπ στην Κίνα στα μέσα Μαΐου.
Αυτός είναι και ο κυριότερος λόγος για την προσεκτική στάση της κινεζικής ηγεσίας – το γεγονός ότι οι ύψιστες γεωστρατηγικές προτεραιότητές της βρίσκονται στην Ανατολική Ασία. Σχετίζονται με την Ταϊβάν (το υπ’ αριθμόν ένα θέμα στην κινεζική εξωτερική πολιτική), τη Θάλασσα της Ανατολικής Κίνας (λόγω διαφιλονικούμενων νησιών με την Ιαπωνία), τον Ειρηνικό Ωκεανό (όπου ανταγωνίζεται ευθέως τις ΗΠΑ) και τη Θάλασσα της Νότιας Κίνας (όπου έχει διενέξεις με όλες τις παράκτιες χώρες).
Βραχυπρόθεσμα, η Κίνα υφίσταται κάποιες απώλειες για λόγους οικονομικούς και γεωπολιτικούς, αν και η κινεζική ηγεσία θεωρεί πως πρόκειται για προβλήματα που γρήγορα θα αντιμετωπιστούν. Αντίθετα με πολλές άλλες χώρες, το Πεκίνο εκτιμά πως μπορεί να απορροφήσει τους οικονομικούς κραδασμούς που προκαλεί ο πόλεμος γύρω από τον Περσικό Κόλπο. Η Κίνα έχει διαφοροποιήσει σε μεγάλο βαθμό το ενεργειακό της μείγμα και έχει επαρκή αποθέματα αργού πετρελαίου για ένα τρίμηνο, όπως και τη δυνατότητα να στραφεί προς άλλους προμηθευτές (π.χ. Ρωσία, Μαλαισία, Αφρική κ.λπ.), αν χρειαστεί.
Ως προς τον γενικότερο ρόλο του στο γεωπολιτικό μωσαϊκό της Μέσης Ανατολής, το Πεκίνο αναγνωρίζει ότι η διπλωματική επιρροή του έχει εξασθενήσει μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ και όσα ακολούθησαν τα επόμενα δυόμισι χρόνια. Εκ του αποτελέσματος αποδεικνύεται ότι η πολυδιαφημισμένη κινεζική διαμεσολάβηση μεταξύ Ριάντ και Τεχεράνης το 2023, όπως και μεταξύ 14 παλαιστινιακών φατριών το επόμενο έτος, δεν είχε κανένα πρακτικό αποτέλεσμα. Εχει καταστεί σαφές σε όλες της χώρες της περιοχής ότι η Κίνα είναι κατ’ εξοχήν οικονομικός εταίρος, ενώ δεν δύναται να διαδραματίσει ρόλο εγγυητή ή παρόχου ασφαλείας.
Μεσοπρόθεσμα, όμως, η Κίνα περιμένει –όχι αβάσιμα– να ωφεληθεί, εφόσον βεβαίως ηρεμήσουν τα πνεύματα στη Μέση Ανατολή. Τα μετρήσιμα αναμενόμενα οφέλη ενδέχεται να είναι κυρίως οικονομικά. Η Κίνα δεν βλέπει το Ιράν μόνον ως πηγή φθηνού πετρελαίου, αλλά και ως σημαντικό γεωοικονομικό κόμβο στο σύνολο της Ευρασίας. Λόγου χάριν, οι δύο χώρες έχουν υπογράψει συμφωνία για την κατασκευή σιδηροδρομικής γραμμής που προβλέπεται να διασχίζει το βόρειο Ιράν και να συνδέει το Τουρκμενιστάν με την Τουρκία, ως εναλλακτικός μεταφορικός διάδρομος μεταξύ Κίνας και Ευρώπης. Ευκαιρίες προσδοκούν και οι κινεζικές κατασκευαστικές εταιρείες κατά την ανοικοδόμηση του μεταπολεμικού Ιράν.
Χωρίς να είναι ορατή ακόμη η έκβαση του πολέμου, Κινέζοι αναλυτές τονίζουν ότι η «φιλειρηνική» στάση του Πεκίνου αντιδιαστέλλεται προς την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν και οι ΗΠΑ ξοδεύουν στον Κόλπο πολύτιμο κεφάλαιο, στρατιωτικό και διπλωματικό.
*Ο κ. Πλάμεν Τόντσεφ είναι επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών, Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ).
