Από τις πιο γοητευτικές ιστορίες διαχρονικά και παγκοσμίως είναι οι εξερευνήσεις του Μαγγελάνου. Στο βιβλίο του «Δέκα χιλιάδες και μία νύχτες του σύμπαντος» (μτφρ.: Α. Φιλιππάτος, επιστ. επιμ.: Β. Χαρμανδάρης, ΠΕΚ) ο Γάλλος αστροφυσικός Νταβίντ Ελμπάζ γράφει ότι όταν παρατηρούν σήμερα οι επιστήμονες το μακρινό σύμπαν, «παίρνουν τη σκυτάλη από τους μεγάλους εξερευνητές, όπως ήταν ο Φερδινάνδος Μαγγελάνος».
Τι έκανε ο Μαγγελάνος; Τις πρώτες δύο δεκαετίες του 16ου αιώνα διέπλευσε τους ωκεανούς της Γης. Στο νότιο ημισφαίριο, όμως, δεν μπορούσε να «έχει» τον Βόρειο Πολικό Αστέρα για να προσανατολιστεί.
«Κι όμως», γράφει ο Ελμπάζ, «όταν βρίσκεσαι στο νότιο ημισφαίριο και κοιτάς προς τον νότο, βλέπεις δύο ακίνητα σύννεφα που δεν φαίνεται τίποτα να τα διαταράσσει. Οποια κι αν είναι η δύναμη του ανέμου, αυτά τα δύο σύννεφα μένουν στη θέση τους και συνεχίζουν να δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση σαν να μας μεταδίδουν ένα μήνυμα. Ο Φερδινάνδος Μαγγελάνος είχε παρατηρήσει ότι τα δύο σύννεφα έδειχναν πάντα προς την κατεύθυνση του νότου».
Το πρόβλημα είναι ότι ελάχιστοι επέζησαν από τις αποστολές του Μαγγελάνου (ο ίδιος πέθανε από δηλητηριασμένο βέλος ιθαγενών του κεντρικού Ειρηνικού το 1521).
Επέζησε όμως (αν και τραυματίας) ο χρονικογράφος των αποστολών, ο Ενετός Αντόνιο Πιγκαφέτα (1492-1531). Αυτός γράφει πολύ ενδιαφέροντα πράγματα, όπως: «Η Ανταρκτική δεν έχει τόσο πολλούς αστέρες όσους η Αρκτική, επειδή βλέπουμε σε αυτήν πολλούς μικρούς συναθροισμένους αστέρες που έχουν μορφή σαν δύο σύννεφα διαχωρισμένα το ένα από το άλλο, αλλά και που σκιάζουν το ένα το άλλο. Ανάμεσά τους κινούνται δύο αστέρες που δεν είναι ούτε πολύ μεγάλοι ούτε πολύ φωτεινοί».
Οπως σημειώνει ο Ελμπάζ, «εκείνη την εποχή γνώριζαν πολύ καλά ότι η Γη είναι στρογγυλή – σε αντίθεση με ό,τι διαβάζουμε μερικές φορές σήμερα. Γνώριζαν, επίσης, ότι δεν επρόκειτο για πραγματικά σύννεφα, αλλά “για πολλούς μικρούς συναθροισμένους αστέρες”, όπως τους έχει περιγράψει ο Πιγκαφέτα».
Αυτό όμως που δεν γνώριζαν ήταν οι αδιανόητες αποστάσεις που χώριζαν τους δύο αστέρες από τα «σύννεφα», που σήμερα είναι γνωστά ως «Νέφη του Μαγγελάνου».
Οπως δεν θα μπορούσαν να γνωρίζουν ότι αυτό που έβλεπαν ήταν το παρελθόν ακριβώς εξαιτίας των ασύλληπτων αποστάσεων στο Διάστημα.
Αυτή είναι μια ιδέα που σήμερα είναι κοινότοπη, πασίγνωστη. Δεν παύει όμως να προκαλεί δέος: το γεγονός ότι «τα περισσότερα αστέρια, που το φως τους φτάνει σε εμάς από πολύ μακρινούς γαλαξίες μέσω του διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble, έχουν πεθάνει ύστερα από την έκρηξή τους ως σουπερνόβα πριν από αρκετά δισεκατομμύρια χρόνια!».
Κατ’ αναλογία, αν μας παρακολουθεί σήμερα ένας εξωγήινος πολιτισμός από άλλο γαλαξία, αυτό που ίσως βλέπει είναι τον Μαγγελάνο να πλέει ακόμη τους ωκεανούς; Ούτε καν! Πιο πιθανό είναι να βλέπει δεινόσαυρους ή το πολύ πολύ τους πρώτους ανθρώπους στην Αφρική…
Μια τελευταία σκέψη για τον Πιγκαφέτα και τις πολύτιμες αφηγήσεις του: πάντοτε ένας γραφιάς σώζει την κατάσταση τελικώς!
