«Ρώτα πέντε οικονομολόγους και θα πάρεις πέντε διαφορετικές απαντήσεις. Εξι, αν κάποιος από αυτούς πήγε στο Χάρβαρντ», έλεγε για τους συναδέλφους του ο αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών του Νίξον, Εντγκαρ Φίντλερ. Με τους ιστορικούς είναι ακόμη χειρότερα. Επτά ιστορικούς ρώτησε «Τι σας θυμίζει αυτός ο πόλεμος;» η Τασούλα Επτακοίλη (φ. κυριακάτικης «Καθημερινής» 22.3) και πήρε καμιά δεκαριά διαφορετικές απαντήσεις. Χωρίς να είναι κάποιος από το Χάρβαρντ.
«Είναι ένας πόλεμος για την ασφάλεια του Ισραήλ, οπότε μοιάζει με τους πολέμους του 1967 και του 1973», είπε ο Ρίτσαρντ Οβερι από το Πανεπιστήμιο του Εξετερ. «Το πιο κοντινό παράδειγμα είναι η Ευρώπη κατά τον 4ο αιώνα μ.Χ. Η Ρώμη υπήρχε ακόμη, διατηρούσε κάποια ισχύ και περιστασιακά εξαπέλυε τιμωρητικούς πολέμους», είπε ο Φίλιπς Πέισον Ο’ Μπράιεν, από το Πανεπιστήμιο St Andrews. Ο Φαϊζάλ Ντέβτζι, από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, διέκρινε «το ίδιο αφήγημα με εκείνο που χρησιμοποιήθηκε για να δικαιολογηθεί η εισβολή στο Ιράκ το 2003», αλλά «πλέον, ως ιστορικό προηγούμενο προβάλλεται η κρίση του Σουέζ του 1956, όταν η Βρετανία, η Γαλλία και το Ισραήλ επιτέθηκαν στην Αίγυπτο» κ.λπ.
Δεν είναι προς ψόγο αυτή η πολυσπερμία απόψεων. Η Ιστορία είναι πολύ σύνθετο πράγμα, γι’ αυτό και την αποφεύγουν πολλοί. Αφήστε δε ότι έχουμε πλέον πάρα πολλά γεγονότα πίσω μας, με αποτέλεσμα η Ιστορία να λειτουργεί σαν σούπερ μάρκετ γεγονότων, από τα οποία μπορούμε να διαλέγουμε για να φτιάχνουμε προβλέψεις.
Σε ένα άλλο πράγμα που διαφωνούν οι ιστορικοί και οι φιλόσοφοι είναι αν η Ιστορία επαναλαμβάνεται. Η πλέον πολύπαθη (λόγω παραλλαγών) ρήση του Καρλ Μαρξ έχει επαναδιατυπωθεί χιλιάδες φορές: «Το “Η Ιστορία επαναλαμβάνεται” και “Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται” είναι εξίσου αληθινές προτάσεις» (Τζορτζ Τρεβέλιαν). «Οπως όλοι που διαβάζουν Ιστορία, ο Ναπολέων έμαθε από τα λάθη του παρελθόντος πώς να κάνει νέα λάθη» (Αλαν Τζον Πέρσιβαλ Τέιλορ) κ.λπ.
Δεν ξέρουμε ποιος έχει δίκιο. Τα μόνα σίγουρα είναι αυτά που είπε ο Αρθουρ Σλέσινγκερ, ότι «Η Ιστορία είναι για τα έθνη ό,τι η μνήμη για το άτομο» και ότι «κάθε φορά που η Ιστορία επαναλαμβάνεται, ο τιμάριθμος ανεβαίνει», κάτι που πονάει ιδιαιτέρως τώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ –ο οποίος φυσικά δεν διαβάζει Ιστορία– αποφάσισε να επαναλάβει το λάθος του Τζορτζ Μπους Τζούνιορ με το Ιράκ.
Το άλλο σίγουρο είναι αυτό που έλεγε ο Ισπανός συγγραφέας Αντόνιο Μουνιόθ Μολίνα: «Πρέπει να μαθαίνουμε από την Ιστορία, διότι δεν έχουμε τίποτε άλλο από το οποίο μπορούμε να μαθαίνουμε».
