Η χαρτογράφηση της Ρωσίας σήμερα είναι σχεδόν πλήρης μέσα από την παράλληλη πορεία τριών ταινιών. Η συγκυρία απροσδόκητη, το συμπέρασμα, από εντελώς διαφορετικές αφετηρίες, κοινό: η Ρωσία του Πούτιν δεν είναι το πιο ασφαλές μέρος στον πλανήτη για να ζει κανείς, ιδίως αν ανήκει σε εκείνους που δεν διαφωνούν σιωπηλά με το καθεστώς του «τσάρου» αλλά το δηλώνουν δημοσίως (το επιδιώκουν τουλάχιστον, πριν συλληφθούν ή αυτοεξοριστούν). «Ο κ. Κανένας εναντίον του Πούτιν» προβλήθηκε την περασμένη Κυριακή στο Ολύμπιον, ως η ταινία λήξης του 28ου Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, ενώ λίγες ώρες αργότερα κέρδιζε το Οσκαρ ντοκιμαντέρ. Ολοκληρώθηκε πριν από δύο χρόνια. Πρόκειται για μια ταινία σχεδόν ηρωική στην τόλμη και αυθεντικότητα του υλικού της. Ο 33χρονος Πάβελ «Πάσα» Ταλάνκιν (συν-σκηνοθέτης του ντοκιμαντέρ που υπογράφει ο Ντέιβιντ Μπόρενσταϊν) ήταν δάσκαλος και διοργανωτής εκδηλώσεων στο 1ο Δημοτικό Σχολείο του Καραμπάς, μιας ρωσικής πόλης με πληθυσμό 10.000 κατοίκων. Αγαπητός στους μαθητές, γνωστός για το χιούμορ και την αντισυμβατική στάση του. Ομως, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, επιβάλλεται μια νέα πολιτική «πατριωτικής εκπαίδευσης». Με πατριωτικά τραγούδια, παρελάσεις, τους μισθοφόρους της Βάγκνερ να έρχονται στο δημοτικό για να παραδώσουν μερικά εύληπτα μαθήματα πολέμου(!) στα άναυδα, σχεδόν τρομοκρατημένα παιδιά. Ο «Πάσα» θέλει να αποκαλύψει την καταστροφική προπαγάνδα, καταγράφοντας τις συνέπειες της στρατιωτικοποίησης. Ως υπεύθυνος οπτικοακουστικού υλικού, κινηματογραφεί όσα συμβαίνουν στα μαθήματα, στους διαδρόμους και στους χώρους του σχολείου, ξεδιπλώνοντας, έτσι, τις δραματικές αλλαγές. Ο «Πάσα» συνειδητοποιεί, βέβαια, κάποια στιγμή ότι η ζωή του βρίσκεται σε κίνδυνο και αναγκάζεται να αποδράσει από τη Ρωσία, το καλοκαίρι του 2024.
Η δεύτερη ταινία, που ανήκει στην «απροσδόκητη συγκυρία», είναι σαν σίκουελ της πρώτης. Εχει τίτλο «Ξένοι στη χώρα τους» και είναι, επίσης, ντοκιμαντέρ. Μετά την επέμβαση στην Ουκρανία, η Ρωσίδα σκηνοθέτις Λένα Κάρμπε επιστρέφει στην πατρίδα της, ύστερα από 15 χρόνια απουσίας, για να παρακολουθήσει τους εθελοντές νέους, φοιτητές και επιστήμονες, μιας ανεξάρτητης γραμμής ψυχολογικής υποστήριξης, που λειτουργεί στη Μόσχα. Πόσο έχει επιβαρυνθεί η ψυχική υγεία των πολιτών στο διάστημα του πολέμου; Πού να μιλήσουν, σε ποιον να απευθυνθούν, σε μια χώρα όπου κυριαρχεί ο φόβος και γιγαντοαφίσες στους δρόμους «διαφημίζουν» τον πόλεμο; Η δυστοπία, μέσα από την εικόνα του στρατιώτη που οφείλει να είναι «ισχυρός, πιστός και γενναίος». Οι άνθρωποι νιώθουν αποστροφή και θυμό. Οποια πράξη αντίθεσης (ούτε καν αντίστασης) τιμωρείται. Στο τελευταίο πλάνο, ένας νεαρός άνδρας ούτε που προλαβαίνει να σταθεί σιωπηλός σε ένα πολυσύχναστο σημείο, κρατώντας ένα πλακάτ που γράφει «Οχι στον πόλεμο». Εμφανίζονται δύο αστυνομικοί και τον συλλαμβάνουν.
«Για μένα, οι μεγαλύτεροι προδότες της μητέρας πατρίδας είναι εκείνοι που προσποιούνται ότι όλα είναι μια χαρά, που προσποιούνται ότι όλα είναι εντάξει», λέει ο πρώην δάσκαλος στο 1ο Δημοτικό Σχολείο του Καραμπάς.
Η τρίτη ταινία «Ο μάγος του Κρεμλίνου» του Ολιβιέ Ασαγιάς (προβάλλεται στις αίθουσες), βασισμένη στο ομώνυμο, σημαντικό, μυθιστόρημα του Τζουλιάνο ντα Εμπολι, που ολοκληρώθηκε πριν από το ξέσπασμα του πολέμου το 2022, είναι σαν να «προαναγγέλλει» τα δύο ντοκιμαντέρ. Η Ρωσία των τελευταίων 30 χρόνων, η άνοδος του Πούτιν στην εξουσία, το ρωσικό μοντέλο διακυβέρνησης.
Για επίλογο θα δανειστούμε την απάντηση του δασκάλου Πάβελ «Πάσα» Ταλάνκιν στις κατηγορίες των υποστηρικτών του Κρεμλίνου ότι το έργο του είναι προδοτικό. «Για μένα, οι μεγαλύτεροι προδότες της μητέρας πατρίδας είναι εκείνοι που προσποιούνται ότι όλα είναι μια χαρά, που προσποιούνται ότι όλα είναι εντάξει».
