Τις μέρες που δολοφονήθηκε ο ηγέτης του Ιράν Αλί Χαμενεΐ και άλλαζαν οι ισορροπίες του κόσμου, εν Ελλάδι προβάραμε ανέμελα κοστούμια για τον καρνάβαλο της Γιουροβίζιον. Αλλά η παραδοξότητα δεν είναι αποκλειστικό μας ιδίωμα. Στο Οβάλ Γραφείο του Λευκού Οίκου ο μονίμως σύνοφρυς και συχνάκις χαλκόχρους πρόεδρος των ΗΠΑ, πλαισιωμένος από θρησκόληπτους βαστάζους, προσευχήθηκε –λέμε τώρα– σε απευθείας σύνδεση με την υφήλιο.
Αν υπήρχε στοιχειώδης ορθοκρισία θα μας ανησυχούσε και η αμεριμνησία μας και, κυρίως, η ομαδική παράκρουση όσων αποφασίζουν για την (κακή) τύχη μας. Η στοιχειώδης ορθοκρισία όμως, απ’ ό,τι φαίνεται, απουσιάζει από τις ζωές μας και γι’ αυτό το πολιτικό και διανοητικό μας προσωπικό έκανε χωρίς πολλά πολλά αποδεκτό αυτόν τον συν«πνευμα-τισμό» της κακιάς ώρας.
Τα παλαιά και ευγενή προτάγματα της ελευθερίας, της ισότητας και της αδελφοσύνης απόληξαν σε ένα χονδροειδές σόου και σε γεροντικά νταηλίκια, τα οποία, όσοι μπερδεύουν τις προτεραιότητες του ευρωπαϊκού πολιτισμού με τις προτεραιότητες των Αγορών, τα εκδέχονται, κοροϊδεύοντας εαυτούς και αλλήλους οπωσδήποτε, μέχρι και για πράξεις ύψιστης… φιλανθρωπίας!
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, που παρ’ ολίγον να βραβευτεί με το Νομπέλ Ειρήνης, υπήρξε –ας του αναγνωριστεί αυτό– απολύτως ειλικρινής: «Δεν χρειάζομαι το διεθνές δίκαιο». Ούτε τα προσχήματα του διεθνούς δικαίου τού χρειάζονται. Στα παλαιότερα των υποδημάτων του το Κογκρέσο και τα Ηνωμένα Εθνη. Ο ίδιος λογοδοτεί, λέει, μόνο στο μυαλό και στην ηθική του!
Και, αληθώς, δικαίως του πιστώθηκε μία ακόμη πρωτιά: η πρώτη εξ αποστάσεως τυραννοκτονία! Μάλιστα. Η τεχνοπολιτική (τι λέξη κι αυτή!) στην υπηρεσία του «θαυμαστού καινούργιου κόσμου» του υπαρκτού καπιταλισμού. Οσο για τις απώλειες αμάχων, αυτές, όπως μάθαμε από προηγούμενες «ανθρωπιστικές» και «προληπτικές επεμβάσεις», παρά τη «χειρουργική ακρίβεια των χτυπημάτων», δεν είναι παρά «παράπλευρες απώλειες» που δεν μπαίνουν στον λογαριασμό.
Εκτός του λογαριασμού μένει και η απώλεια του κάποτε ηρωικού χαρακτήρα των κάποτε επικών μαχών. Οι μάχες πλέον δεν δίνονται σώμα με σώμα. Οι δολοφονίες γίνονται από θαλάμους επιχειρήσεων και τα πεδία των μαχών είναι σκηνικά. Οι εντυπώσεις σκηνοθετούνται εκ του μακρόθεν. Καθαρά και νοικοκυρεμένα πράγματα. Κανείς δεν λερώνει τα χέρια του και όλοι οι «σύμμαχοι» τα (ξε)πλένουν τακτικότατα.
Και παρά την τόση καθαριότητα μπορούμε, νομίζω, να συμφωνήσουμε ότι η ανοχή σε τέτοιες συμπεριφορές, εξαιτίας δειλίας, ολιγωρίας ή ανεπάρκειας, επιτρέπει την ακώλυτη εξάπλωσή τους. Χθες ήταν ο Χαμενεΐ. Αύριο όποιος στραβοκάτσει σε όποιον έχει πρόχειρο το διαβόητο «κουμπί». Με άλλα λόγια, εάν η δύναμη είναι το μόνο κριτήριο που απομένει στις διεθνείς σχέσεις, επιστρέφουμε σε έναν χάι τεκ πρωτογονισμό που μέχρι πρότινος τον τιθάσευε κάπως ο έλεγχος της λογικής, της διαμεσολάβησης και της ανθρωπιάς.
Αλλά όλα τα προηγούμενα –λένε οι επαΐοντες– πάνε περίπατο μαζί με αυτό που λίγο παλαιότερα ονομαζόταν «εθνική κυριαρχία». Η τεχνολογική εξέλιξη –ξαναλένε οι επαΐοντες– θα κουμαντάρει τα μελλούμενα, λησμονώντας ότι ο Γολιάθ είχε το στατιστικό πλεονέκτημα αλλά ο Δαβίδ είχε τη σφεντόνα. Αυτό με τη σφεντόνα το γνωρίζουν πολύ καλά οι Αμερικανοί που από το Αφγανιστάν, παρά την υπεροπλία τους, έφυγαν με την ουρά στα σκέλια.
Εάν η δύναμη είναι το μόνο κριτήριο που απομένει στις διεθνείς σχέσεις, επιστρέφουμε σε έναν χάι τεκ πρωτογονισμό.
Από τη μεριά μου γνωρίζω πολύ καλά ότι με το μαχαίρι μπορεί να κόψει κανείς το ψωμί, μπορεί και να σκοτώσει. Είναι μια αλήθεια που μας τη θυμίζει η καθημερινότητα και συχνάκις την επικαλούνται (για έτερους βεβαίως λόγους) οι ανά την οικου-μένη δικολάβοι.
Το πιο σύνηθες ψέμα, ωστόσο, όσων διαγωνιστήκαμε για τις μεταλυκειακές σπουδές μας στο μάθημα της έκθεσης ιδεών ήταν για την «καλή χρήση της τεχνολογίας» που, σε αντίθεση με την «κακή» χρήση της, θα συνδράμει τα μάλα στην πρόοδο της ανθρωπότητας.
Μεγαλώνοντας πάντως οι διαγωνιζόμενοι (ή, έστω, κάποιοι από τους διαγωνιζόμενους), διαπιστώσαμε ότι το ίδιο ψέμα βρισκόταν σε κυκλοφορία και πριν το Αουσβιτς και πριν τη Χιροσίμα.
Και κάτι τελευταίο: Δεν ξέρω γιατί, αλλά τις τελευταίες ημέρες στριφογυρίζει στον νου μου μια ξένη παροιμία που μας θυμίζει πως το πρόβατο διά βίου φοβάται τον λύκο, αλλά στο τέλος πάει καλιά του από το μαχαίρι του τσοπάνη.
ΥΓ.: Βεβαίως και μονός καβγάς δεν γίνεται. Χρειάζονται τουλάχιστον δύο. Ο ένας να αδικοπραγεί και ο άλλος να υφίσταται τις συνέπειες. Τα «ναι μεν, αλλά» έχουν και παραέχουν νόημα, αφού όμως πρώτα αποφανθούμε ποιος είναι ποιος.
*Ο κ. Θεόδωρος Παντούλας είναι συγγραφέας.
