Είναι ένα από τα κεκτημένα της Μεταπολίτευσης. Η προοδευτική αποψίλωση της σχολικής τάξης από τις βασικές λειτουργίες της. Η πρώτη και πιο ουσιαστική, σ’ αυτήν που οφείλει το όνομά της, είναι ότι η σχολική τάξη στηρίζεται πριν απ’ όλα στην τάξη. Σε μια ιεραρχία, σε μια πειθαρχία, σε κανόνες, ιδιότητες που έχουν να κάνουν και με τη χωροθεσία. Στην αίθουσα, ο καθηγητής είναι μόνος του, διαθέτει έδρα που τον κάνει να ξεχωρίζει από τα θρανία όπου κάθονται οι μαθητές. Με όρους ορχήσεως ο καθηγητής ή η καθηγήτρια είναι ο κορυφαίος ή ο διευθυντής της ορχήστρας, ο μαέστρος, ο maître ή maîtresse γαλλιστί, κύριος ή κυρία στη γλώσσα μας. Του απευθύνεσαι στον πληθυντικό και του μιλάς αφού σηκώσεις το χέρι σου και αυτός σου δώσει την άδεια για να του μιλήσεις. Τον σέβεσαι και τον φοβάσαι, διότι μπορεί να σε τιμωρήσει, είτε επειδή είσαι απείθαρχος είτε επειδή η απόδοσή σου δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της τάξης. Κοινότοπα πράγματα θα μου πείτε, παλιά και ξεπερασμένα.
Γι’ αυτό και επανέρχομαι στη Μεταπολίτευση. Στα χρόνια εκείνα της δεκαετίας του εβδομήντα, όπου η χούντα είχε κληροδοτήσει στην ελληνική κοινωνία τη βαθιά ριζωμένη πεποίθηση ότι η πειθαρχία ισούται με καταπίεση και ανελευθερία. Επηρέασε την καθημερινότητά μας, επηρέασε όμως και τη σχολική τάξη, εκεί που διαμορφωνόταν η κοινωνική συμπεριφορά των νεότερων γενεών. Ειδικά για την εκπαίδευση υπήρχε και θεωρητικό υπόβαθρο. Οι λεγόμενες ανθρωπιστικές σπουδές στο πανεπιστήμιο είχαν καταληφθεί από προερχόμενους εκ Παρισίων διδάσκοντες, αναφανδόν προοδευτικούς και ανυπερθέτως αριστερούς. Τη θεωρία της εκπαίδευσης την είχε τότε διαμορφώσει κάποιος κύριος Μπουρντιέ, διάσημος παρ’ ημίν, ο οποίος υποστήριζε ότι το σχολείο υπάρχει μόνο για να αναπαράγει την κυρίαρχη ιδεολογία. Το πυθαγόρειο θεώρημα το διδάσκει για να ρίξει στάχτη στα μάτια. Στην Ελλάδα, τη θεωρία του Μπουρντιέ εισήγαγε ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, άκρως επιδραστικός τον καιρό εκείνο. Το εύλογο συμπέρασμα ήταν ότι οι δάσκαλοι και οι καθηγητές των σχολείων ήταν όργανα του καταπιεστικού συστήματος, όπως οι αστυνομικοί για παράδειγμα. Μπαίνοντας στην τάξη με το βάρος της ενοχής, πολλοί εξ αυτών έκαναν ό,τι μπορούσαν για να υπονομεύσουν τον ρόλο τους.
Ενα μείζον πρόβλημα για την ελληνική κοινωνία, εξίσου επικίνδυνο με το δημογραφικό.
Τότε, αν δεν κάνω λάθος, εμφανίστηκαν και οι διάφορες προοδευτικές θεωρίες, που προέτρεπαν τους εφήβους να ασχοληθούν με την πολιτική. Για να γίνουν κοινωνικά ενεργοί. Ο θόρυβος της πολιτικής μπήκε στην τάξη, άνθησαν οι καταλήψεις, που προσέφεραν στην πολιτική ζωή της χώρας ακόμη και πρωθυπουργό. Οι κυβερνήσεις άλλαζαν, οι υπουργοί Παιδείας έκαναν ο καθένας τη δική του μεταρρύθμιση, όμως το πνεύμα της Μεταπολίτευσης αποδείχθηκε ιδιαιτέρως ανθεκτικό στις καιρικές συνθήκες. Κι έτσι η λεγόμενη πολιτική ηγεσία προσαρμόσθηκε στο πνεύμα της προόδου, φιλικό προς τον χρήστη. Και άρχισε η επέλαση της ήσσονος προσπαθείας. Τα παιδιά καταπιέζονται μαθαίνοντας καθαρεύουσα – σημειώνω ότι καθαρεύουσα ονομαζόταν η καθομιλουμένη των μορφωμένων γονιών τους. Γιατί να χάνουν χρόνο για τη Γ΄ κλίση αφού υπάρχουν άλλες δύο; Δυστυχώς, την «καθαρεύουσα» εξόρισε από την εκπαίδευση ένας κατά τα λοιπά ελληνομαθής πολιτικός, ο Γεώργιος Ράλλης. Μερικά χρόνια αργότερα, επί ΠΑΣΟΚ, καταργήθηκαν τα πνεύματα και η περισπωμένη. Γιατί να ξοδεύουν χρόνο τα παιδιά να μάθουν αυτήν την πολύπλοκη ορθογραφία; Ακολούθησε δημόσια διαβούλευση για τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών. Σε τι χρησιμεύει η νεκρή αυτή γλώσσα στα παιδιά ενός έθνους που αναδύθηκε στον σύγχρονο κόσμο, εκτός των άλλων, λόγω της συγγενείας με εκείνους τους αρχαίους που τη μιλούσαν και την έγραφαν. Το εκπληκτικό είναι ότι αυτό υποστήριζαν και κλασικοί φιλόλογοι, όπως ο μακαρίτης Μαρωνίτης. Χωρίς την καθαρεύουσα αποκλείεις από τη διδασκαλία το μεγαλύτερο μέρος της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Αυτή διδάσκεται από εγχειρίδια και με επεξηγήσεις που θυμίζουν οδηγίες χρήσης ενεργοποίησης του ηλεκτρονικού υπολογιστή σου. Τα παιδιά δεν καταλάβαιναν γιατί έπρεπε να τα μαθαίνουν όλ’ αυτά, κοινώς γιατί έπρεπε να μαθαίνουν τη μητρική τους γλώσσα. Διότι αυτήν, το ξέρουμε εκ πείρας, τη μαθαίνεις διαβάζοντας λογοτεχνία. Στο τέλος, απ’ την πολλή πρόοδο έφτασαν να καταργήσουν και τους βαθμούς. Δεν τους κατήργησαν βέβαια, όμως υπήρξε μια σιωπηρή συμφωνία ανάμεσα σε καθηγητές, μαθητές και γονείς ώστε οι βαθμοί να υπάρχουν μόνο για να επιβραβεύουν. Σε αντίθετη περίπτωση, ο καθηγητής αντιμετωπίζεται ως ένοχος, ενίοτε προπηλακίζεται ή, στα ιδιωτικά σχολεία, απειλείται με απόλυση.
Πώς λοιπόν με τη λογική της ήσσονος προσπαθείας, με την κατάργηση της πειθαρχίας και την εξίσωση του καθηγητή με τον μαθητή, να λειτουργήσει η τάξη; Δεν είναι θέμα μιας ακόμη εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης που θα μπαλώσει μερικές ακόμη τρύπες στην κουρελού. Είναι ένα μείζον πρόβλημα για την ελληνική κοινωνία, εξίσου επικίνδυνο με το δημογραφικό. Ομως, αναρωτιέμαι αν υπάρχουν οι δυνάμεις που μπορούν να το καταθέσουν στον δημόσιο χώρο και να το προσεγγίσουν αφήνοντας τις ιδεοληπτικές αποσκευές που διέλυσαν την τάξη.
