Οποιος υποτιμά τις εσωτερικές εκλογές του ΠΑΣΟΚ για την ανάδειξη συνέδρων ή χλευάζει τον οργασμό κομματικής γραφειοκρατίας που αυτές προϋποθέτουν και συνεπάγονται, μάλλον έχει ξεχάσει τι συμβαίνει στα κόμματα δίχως αντίστοιχους μηχανισμούς λειτουργίας και παρεμφερείς διαδικαστικές τελετουργίες: αλώνονται από φωτογενείς τυχάρπαστους, αποκτούν νοσηρές εξαρτήσεις από τον πρόεδρο σε βαθμό που ταυτίζονται με αυτόν, κατακερματίζονται όταν τα ξεπεράσει η συγκυρία, και στο τέλος προσεύχονται να απορροφηθούν από άλλα κόμματα, ακόμη και ανύπαρκτα, μήπως και σωθούν. Το θέαμα μιας παράταξης καταστατικά ρυθμισμένης να ασχολείται κάθε τόσο με τον εαυτό της παραπέμπει σε μια άχαρη ομφαλοσκόπηση, αλλά αναδεικνύει και τον ζήλο της για τη βιωσιμότητά της. Αν δεν θέλουμε να διεκδικούν την εξουσία ασυνάρτητες ομάδες ακατάλληλων και ανέτοιμων ανθρώπων, πρέπει να αναγνωρίζουμε στα κόμματα το δικαίωμα στην αυτοοργάνωση και να ελπίζουμε, έπειτα, ότι η αυτοοργάνωση θα αποφέρει, αν όχι κέρδη στα ίδια τα κόμματα, τουλάχιστον μια ελάχιστη εγγύηση σοβαρότητας στο πολιτικό σύστημα.
Ο δρόμος για το συνέδριο
Οσοι δυσαρεστήθηκαν από την πρόσφατη διαγραφή του Οδυσσέα Κωνσταντινόπουλου (μεταξύ των οποίων και άτομα που δεν θα είχαν πρόβλημα αν διαγραφόταν κάποιος άλλος στη θέση του με τον ίδιο τρόπο), θα έπρεπε να βλέπουν τις θεσμικές προετοιμασίες για το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ με ανακούφιση. Οσο περισσότεροι οι σύνεδροι, τόσο πιο ικανοποιητική η πολυφωνία· όσο περισσότερα ερείσματα αποκτά η εσωκομματική αντιπολίτευση στα κομματικά όργανα, τόσο δημοκρατικότερος ο έλεγχος που ασκείται στον πρόεδρο. Το ότι Γερουλάνος, Δούκας και Χριστοδουλάκης εμφανίστηκαν εξίσου ικανοποιημένοι από τους συσχετισμούς που φαίνεται να διαμορφώθηκαν από τις εκλογές είναι προφανώς λίγο αστείο· αν το αποτέλεσμα τους δικαίωσε όλους, ποιος υπερίσχυσε τελικά μετά τον πρόεδρο; Αν, όμως, χωράνε στο κόμμα όλες οι τάσεις, χωράει και η αυτοπεποίθησή τους.
Το κόμμα και η κοινωνία
Το πρόβλημα δεν έγκειται στην εσωκομματική εκλογική διαδικασία ούτε στα αποτελέσματά της. Αυτά ενδείκνυνται περισσότερο για εσωτερική κατανάλωση, ούτως ή άλλως. Το πρόβλημα εντοπίζεται στην ερμηνεία που επιφύλαξε ο πρόεδρος (και σίγουρα πολλοί άλλοι, ακολουθώντας το παράδειγμά του) στη συμμετοχή των ψηφοφόρων: «Το ΠΑΣΟΚ απέδειξε για ακόμη μια φορά τις βαθιές κοινωνικές και δημοκρατικές του ρίζες. Η συμμετοχή ξεπέρασε κάθε προσδοκία!», δήλωσε. Αν 174.813 πολίτες σηματοδοτούν την υπέρβαση των προσδοκιών του ΠΑΣΟΚ, μάλλον το ΠΑΣΟΚ έχει πολύ χαμηλές προσδοκίες. Αν το ΠΑΣΟΚ της μαζικότητας και της έντεχνης σύζευξης ιδεολογιών, πολιτικών χώρων και κοινωνικών στρωμάτων θεωρεί ότι αυτός ο αριθμός εκφράζει τις κοινωνικές ρίζες του κόμματος, τότε ενδέχεται να έχει ξεχάσει την ίδια του την κληρονομιά. «174.813 πολίτες έστειλαν ένα ηχηρό μήνυμα», είπε περιχαρής ο Νίκος Ανδρουλάκης. Ωστόσο, δεν κατάλαβε ότι το μήνυμα εστάλη σε αυτόν και μόνο. Ο αριθμός των εσωκομματικών εκλογέων είναι δείκτης παραταξιακός, όχι κοινωνικός.
Επαγωγή
Το στοίχημα του ΠΑΣΟΚ είναι να αναταχθεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να οδηγηθεί επαγωγικά από το ειδικό στο γενικό· όχι να μας πείσει ότι ο μικρόκοσμός του είναι ενδεικτικός του σύμπαντος γύρω από αυτόν. Η ουσία της διεύρυνσης δεν είναι να κοπεί και να ραφτεί η ελληνική πραγματικότητα στα μέτρα ενός κόμματος που, παρά τις προσπάθειές του, αδυνατεί να αναπτυχθεί. Πρέπει το ίδιο το κόμμα να βγει από τα όριά του και να συναντήσει τον κόσμο που περιμένει έξω από αυτά. Να ο λανθάνων κίνδυνος που εγκυμονούν οι μπαρόκ εσωκομματικές διαδικασίες, παρότι από μόνες τους δεν είναι κατακριτέες: ο ιδρυματισμός. Κερδίζεις συνέδρους και νομίζεις ότι κέρδισες ψηφοφόρους. Μα αυτούς τους είχες ήδη. Η κομματική βάση και οι σύνεδροι ΠΑΣΟΚ ψηφίζουν έτσι κι αλλιώς – δεν είναι η συσπείρωσή τους λόγος πανηγυρισμού. Η έμφαση στη μικρή εικόνα μπορεί να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση της μεγάλης.
Ο κόσμος πέρα απ’ το μαντρί
Πώς να μεγαλώσει το ΠΑΣΟΚ, όταν περνάει τις μάχες εντός του οίκου του για μάχες με υπαρξιακό περιεχόμενο; Πώς να ανεβάσει τον πήχυ, από τη στιγμή που μπερδεύει τόσο αφελώς τα οικογενειακά του με τα επαγγελματικά του; Το ΠΑΣΟΚ πρέπει να καταλάβει, έστω καθυστερημένα, κάτι που η Νέα Δημοκρατία του Κυριάκου Μητσοτάκη κατάλαβε ήδη από το 2019. Οι εκλογές δεν κερδίζονται μόνο με τους παίκτες που παίζουν για τη φανέλα· δεν κερδίζονται ούτε με την επάνοδο παλαιών παικτών που βρήκαν τη φανέλα σε κάποια βαλίτσα στο πατάρι και τη φόρεσαν ξανά για να δουν αν τους κάνει. Ενα κόμμα εξουσίας διευρύνεται προσεγγίζοντας εκείνους που δεν πιστεύουν σε αυτό· προσελκύοντας όσους δεν εκτιμούν τις φανέλες· πείθοντας αυτούς με τους οποίους διαφωνεί. Αν, όμως, το κόμμα βγει από την ασφάλεια της εσωστρεφούς ησυχίας του, αν αποφασίσει να διεκδικήσει ψηφοφόρους για τους οποίους το πασοκικό καμάρι δεν σημαίνει τίποτα, θα ανακαλύψει ότι οι άνθρωποι έχουν αλλάξει σημαντικά από την εποχή που το ΠΑΣΟΚ γέμιζε πλατείες: στον πραγματικό κόσμο δεν έχει και τόση σημασία ποιος είσαι, από πού έρχεσαι και τι αναμνήσεις κουβαλάς· αυτό που μετράει είναι προς τα πού πηγαίνεις και τι σκοπεύεις να κάνεις.
