Διαβάζοντας τις νεκρολογίες για τον Γερμανό φιλόσοφο Γιούργκεν Χάμπερμας και την αποτίμηση του έργου του, σκεφτόμουν ότι αν ρίξει κανείς μια πιο μακροσκοπική ματιά στη μεταπολιτευτική ιστορία της Ελλάδας, αν απομακρυνθεί δηλαδή από τις καθημερινές, τοξικές λεπτομέρειες του πολιτικού βίου, δεν τα έχουμε πάει και άσχημα.
Μία από τις βασικές θέσεις του είναι ότι ο επί ίσοις όροις διάλογος και η ανταλλαγή λογικών επιχειρημάτων χωρίς τεχνοκρατική υπεροψία είναι προϋπόθεση για τη λειτουργία της δημοκρατίας και των θεσμών. Δεν μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι δεν επικοινωνούμε. Στη Βουλή, στα ΜΜΕ, στη δημόσια σφαίρα, μιλάμε ακατάπαυστα. Κι αν προσπαθήσουμε –για λίγο– να δούμε το ποτήρι μισογεμάτο, το κάνουμε με σχετική επιτυχία.
Μπορεί κάθε τόσο να γκρινιάζουμε, αλλά οι θεσμοί κουτσά στραβά λειτουργούν. Για παράδειγμα, εκεί που νομίζαμε ότι το θέμα των υποκλοπών θα έκλεινε άρον άρον, βρέθηκε ένα δικαστήριο που αποφάσισε να το ξανανοίξει, με διευρυμένο μάλιστα κατηγορητήριο. Βοήθησαν σε αυτήν την εξέλιξη ο Τύπος, η αντιπολίτευση, οι Ανεξάρτητες Αρχές, η Δικαιοσύνη – έστω ένα μικρό τμήμα της, το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης.
Μπορεί να γκρινιάζουμε, αλλά οι θεσμοί κουτσά στραβά λειτουργούν. Για παράδειγμα, εκεί που νομίζαμε ότι το θέμα των υποκλοπών θα έκλεινε, βρέθηκε ένα δικαστήριο που αποφάσισε να το ξανανοίξει με διευρυμένο κατηγορητήριο.
Το ίδιο και στην υπόθεση των Τεμπών. Η οργή των πολιτών για τον χειρισμό της υποχρέωσε την κυβέρνηση σε αναδίπλωση μετά την αρχική επιχείρηση συσκότισης· τη Δευτέρα αρχίζει, επιτέλους, η δίκη. Αντίστοιχη ήταν η εξέλιξη και στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, όπου παρά την πρώιμη προσπάθεια συγκάλυψης, επίκειται δεύτερη δικογραφία σε ένα δικαστικό σίκουελ. Προφανώς, αν δεν υπήρχαν Ευρωπαίοι εισαγγελείς, ενδεχομένως το κουκούλωμα να έπιανε τόπο, αλλά και αυτό εθνική κατάκτηση είναι, αν αναλογιστεί κανείς πως το 2015 βρεθήκαμε με το ένα πόδι απ’ έξω.
Διαμαρτυρόμαστε για την προσπάθεια χειραγώγησης του Τύπου από την κυβέρνηση, αλλά οι περισσότεροι δημοσιογράφοι εξακολουθούν να κάνουν αξιοπρεπώς τη δουλειά τους. Συχνά υπό την πίεσή τους αλλάζουν οι κυβερνητικές αποφάσεις. Στα κόμματα, ο αρχηγικός αυταρχισμός στηλιτεύεται. Ο νεποτισμός, η διαφθορά και η αλαζονεία ενοχλούν, ενίοτε τιμωρούνται. Συζητάμε για την αναθεώρηση του Συντάγματος ακόμη και για τη διαδικασία αλλαγής του, αποδεικνύοντας τον συνταγματικό πατριωτισμό μας. Βάλαμε οριστικά στη φυλακή τη Χρυσή Αυγή ως εγκληματική οργάνωση και εξοστρακίσαμε την απειλή της για το πολίτευμα.
Ο Χάμπερμας θα ήταν ικανοποιημένος, νομίζω.
