Σε γειτονιές που βρίσκονται κάτω από το ηλιακό πλέγμα του σώματος μιας μεγαλούπολης, εκεί όπου η Αθήνα αλλάζει δέρμα χωρίς να αλλάζει αισθήματα, οι ζωές που δεν καταγράφονται ποτέ στα επίσημα αρχεία αφήνουν τα δικά τους ίχνη. Λέξεις σε τοίχους, χαρτάκια σε παγκάκια, βλέμματα που δεν ζητούν τίποτα· ένας αυτοσχέδιος χάρτης πλοήγησης σε άγνωστους χωροχρόνους.
Από την Ομόνοια έως τα ξεχασμένα πλατό του ελληνικού σινεμά, δύο ελληνικές ταινίες που παρουσιάστηκαν στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης θυμίζουν ότι ο κινηματογράφος των «αόρατων» ανθρώπων δεν είναι είδος. Είναι δοκιμασία για τον δημιουργό, αλλά και για τον θεατή. Αυτές οι μικρές ιστορίες, που δεν θα γίνουν ποτέ viral, διαθέτουν soft power στην πιο καθαρή της μορφή: ικανότητα να επηρεάζουν χωρίς να το επιδιώκουν.
Στη βραβευθείσα «Πλατεία αοράτων», η κάμερα του Θεόδωρου Σελέκου αφήνει τους ανθρώπους να υπάρχουν χωρίς να τους μετατρέπει σε «θέμα». Τους παραχωρεί χώρο, χρόνο και μόνο αυτό αρκεί για να δημιουργήσει μια αθόρυβη, ανεπαίσθητη, αλλά σταθερή αλλαγή στο βλέμμα του θεατή. Κάπως έτσι λειτουργεί και το δεύτερο ντοκιμαντέρ, το «Σωνιέρου 4» του Φωκίωνα Μπόγρη για τον δευτεραγωνιστή του ελληνικού σινεμά Κώστα Στεφανάκη. Επικεντρώνεται σε έναν άνθρωπο που πέρασε από αμέτρητα πλατό του ελληνικού σινεμά, χωρίς να γίνει ποτέ όνομα που μπαίνει πρώτο στους τίτλους, κι όμως, η διαδρομή του διατρέχει μισό αιώνα κινηματογραφικής ιστορίας. Και μάλιστα μιας ιστορίας που συνήθως δεν αφηγούμαστε παράλληλα, αφού ο Κώστας που ξεκίνησε από ένα χωριό της Κρήτης τη δεκαετία του 1960 με όνειρο να γίνει ηθοποιός πέρασε από κάθε είδους σετ –του Φίνου, του Αγγελόπουλου, του Γκουσγκούνη, βιντεοπαραγωγής, τηλεόρασης– κυνηγώντας μια ευκαιρία. Πάντα σε ρόλους κινηματογραφικού «σκληρού» διέσχισε τις δεκαετίες φέρνοντας κοντά είδη που συνήθως δεν αναφέρουμε μαζί: τις πορνοταινίες, το πολιτικό σινεμά της μεταπολίτευσης, τις κωμωδίες-μπαλαφάρες, τις πρώτες «ξεπέτες» της ιδιωτικής τηλεόρασης.
Οι δύο κινηματογραφικές αφηγήσεις –η μία με αφετηρία την Ομόνοια, η άλλη το σπίτι του Στεφανάκη κοντά στην πλατεία Βάθη– γειτονεύουν χωροταξικά και νοηματικά. Η αστική κουλτούρα γεννιέται στις ρωγμές. Στα πρόσωπα που δεν μιλούν με τον κυρίαρχο τρόπο, αλλά με τον τρόπο που τους επιτρέπει να επιβιώνουν. Δεν υπάρχουν αόρατοι άνθρωποι. Υπάρχουν μόνο άνθρωποι που δεν έχουμε μάθει να βλέπουμε. Κι όταν το ντοκιμαντέρ τολμά να τους κοιτάξει χωρίς να τους διορθώσει, χωρίς να τους εμπορευτεί, τότε συμβαίνει κάτι σπάνιο: η εικόνα παύει να καταναλώνεται και αρχίζει να μαρτυρά.
