Οταν οι πολιτικές εξελίξεις τρέχουν και τα κοινωνικο-οικονομικά δεδομένα είναι ρευστά, είναι δύσκολο για τους πολιτικούς επιστήμονες και τους διεθνολόγους να συγκροτήσουν αξιόπιστη θεωρία για το ερευνητικό τους ερώτημα. Υπάρχει αξιόπιστη θεωρία για την πολιτική συμπεριφορά του Τραμπ; Μάλλον όχι. Προσωρινή λύση θα ήταν οι παρομοιώσεις για τον Τραμπ.
Συμπεριφέρεται ως επιχειρηματίας; Δύσκολο να το πει κανείς, αν προσέξει πρόσφατες όψεις της εξωτερικής πολιτικής του: ανοχή προς τη Ρωσία στο ουκρανικό ζήτημα εναλλάξ με πίεση προς τη Ρωσία, εγκατάλειψη τoυ «άξονα περιστροφής» (pivot) της στρατηγικής των ΗΠΑ στον Ειρηνικό και Ινδικό Ωκεανό, ενώ κύριος οικονομικός ανταγωνιστής των ΗΠΑ είναι η Κίνα, αντικατάσταση του δικτάτορα της Βενεζουέλας από τη βοηθό του δικτάτορα, στραγγαλισμός της Κούβας μέσω εμπάργκο στις εισαγωγές πετρελαίου χωρίς εμφανές σχέδιο για την «επόμενη μέρα» στην Αβάνα, αποδοχή ενός ρόλου «ουραγού» στο παλιό σχέδιο του Νετανιάχου να εξουδετερώσει στρατιωτικά το Ιράν, χωρίς προκαθορισμένο στόχο: γονάτισμα του θεοκρατικού καθεστώτος ώστε να πάψει να είναι απειλή στη Μέση Ανατολή ή πλήρης ανατροπή του καθεστώτος;
Δεν μοιάζει με συμπεριφορά επιχειρηματία. Εντυπωσιάζει η αδιαφορία που ο πρόεδρος Τραμπ επιδεικνύει ως προς τις οικονομικές επιπτώσεις των μαιάνδρων της πολιτικής του απέναντι στους συμμάχους των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και στην παγκόσμια οικονομία, καθώς και –αργά ή γρήγορα– στην ίδια την αμερικανική οικονομία και στα δικά του, προσωπικά, οικονομικά εγχειρήματα. Πιθανότατα, σε βάθος χρόνου, θα είναι επιπτώσεις αρνητικές. Η μείωση της τιμής του αδιύλιστου πετρελαίου στη διεθνή αγορά στην αρχή της εβδομάδας που πέρασε, μετά την αύξησή του κατά 50% τις προηγούμενες δύο εβδομάδες, δεν προμηνύει τη σύντομη σταθεροποίηση της παγκόσμιας αστάθειας που ένας προφανώς ασταθής πολιτικός ηγέτης έχει προξενήσει.
Ως γνωστόν, το πρώτο πράγμα που φοβάται μια επιχείρηση στην οικονομία της ελεύθερης αγοράς είναι η αστάθεια στο θεσμικό, οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον της. Φοβάται άνοδο κάθε είδους κόστους και απρόβλεπτες συμπεριφορές προμηθευτών και εργαζομένων. Αντίστοιχος είναι ο φόβος των «εθνικών» οικονομιών της ελεύθερης οικονομίας όταν διασαλεύεται αιφνίδια και απρόβλεπτα η παγκόσμια καπιταλιστική αγορά. Είναι προφανές ότι η αλλοπρόσαλλη στρατηγική του Αμερικανού προέδρου μπορεί να βλάψει τον παγκόσμιο καπιταλισμό, ακόμη και αν βραχυπρόθεσμα προσκομίσει οφέλη σε εμπλεκόμενες αμερικανικές επιχειρήσεις και στον ίδιο.
Αλλη παρομοίωση: Συμπεριφέρεται ως κλασικός ιμπεριαλιστής. Μπορεί να ίσχυε αυτό, αν ο Τραμπ ήταν πρόεδρος των ΗΠΑ τον προηγούμενο αιώνα και ακολουθούσε ιμπεριαλιστική στρατηγική. Δηλαδή, αν η πολιτική του Τραμπ συνδύαζε την πρόσβαση σε νέες αγορές με την άσκηση κυριαρχίας σε εδάφη πέραν των ΗΠΑ. Ο ίδιος έχει προαναγγείλει κάτι παρόμοιο για την οικονομική εκμετάλλευση της Λωρίδας της Γάζας, αφού πρώτα απομακρύνει από εκεί δύο εκατ. Παλαιστινίων. Αυτό είναι ευτυχώς ανέφικτο. Αλλωστε η Γάζα είναι μια μικρή λωρίδα γης. Δεν είναι σοβαρό ιμπεριαλιστικό σχέδιο αυτό.
Δεν υπάρχει αξιόπιστη θεωρία για την πολιτική συμπεριφορά του Αμερικανού προέδρου.
Αλλη παρομοίωση: Είναι «τζογαδόρος». Επιτιθέμενος στο Ιράν, «θα ερμηνεύσει μια τυχόν… θετική έκβαση της επιχείρησής του ως δικαίωση και επιπλέον απόδειξη της στρατιωτικής μεγαλοφυΐας του – όπως ακριβώς ένας τζογαδόρος που κερδίζει σε συνεχόμενους γύρους στα χαρτιά. Και τότε είναι που θα παρασυρθεί σε ακόμη πιο επικίνδυνες περιπέτειες μέχρις ότου αναπόφευκτα οδηγηθεί στην καταστροφή» (Στ. Καλύβας, «Κ», 8/3/2026). Καλή παρομοίωση έως ένα σημείο, γιατί ο τζογαδόρος, ακόμη και όταν δεν έχει σχέδιο για το πότε θα σταματήσει να τζογάρει, γνωρίζει ότι κάποια στιγμή το παιχνίδι τελειώνει. Είναι αμφίβολο αν ο Τραμπ έχει σχέδιο ή γνωρίζει αν και πότε τελειώνει το παιχνίδι.
Αλλη παρομοίωση: Ο Τραμπ συμπεριφέρεται ως «ο καβαλάρης-απελευθερωτής που εξοντώνει έναν έναν τους δράκους που απειλούν τις ΗΠΑ» και «επιζητεί έτσι να επιβεβαιώσει τον χαρισματικό χαρακτήρα της ηγεσίας του» (Τ. Σ. Παππάς, «Κ», 8/3/2026). Ενδιαφέρουσα παρομοίωση, ιδίως αν θυμηθεί κανείς ότι τον Νοέμβριο θα διεξαχθούν στις ΗΠΑ οι ενδιάμεσες εκλογές για τη μερική ανανέωση των μελών του Κογκρέσου. Αρα η συμπεριφορά του Τραμπ ερμηνεύεται σε μια προεκλογική προοπτική. Το πρόβλημα με αυτή την παρομοίωση είναι ότι στην πολιτική οι εννέα μήνες είναι μακρύς χρόνος. Είναι αρκετός ώστε η πολιτική Τραμπ να γίνει μπούμερανγκ για τον ίδιο, αν αυξηθούν τα φέρετρα Αμερικανών στρατιωτών που θα επιστρέφονται στους οικείους τους. Ηδη, έως τις αρχές του μηνός, επτά στρατιώτες είχαν χάσει τη ζωή τους, χωρίς ο αμερικανικός στρατός καν να έχει πατήσει το έδαφος του Ιράν.
Τελευταία παρομοίωση: Ο Τραμπ, ένας ηλικιωμένος κύριος, συμπεριφέρεται σαν άτακτο παιδί στη σχολική αυλή. Εχει την ψευδαίσθηση πως δεν υπάρχουν όρια και «παίζει εν ου παικτοίς», μέχρις ότου πέσει και χτυπήσει. Στο μεταξύ, όμως, έχει χτυπήσει πολλούς άλλους στην ίδια αυλή. Αυτή θα ήταν ατυχής παρομοίωση. Μια εύκολη καταφυγή στον ψυχολογισμό. Και δεν θα συνέβαλλε να αναλυθούν οι επιπτώσεις της εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ που ήδη έχουν επισημανθεί από πολλούς, όπως, π.χ., η πλήρης καταρράκωση των διεθνών οργανισμών και των διαδικασιών του διεθνούς δικαίου. Ούτε θα φώτιζε τις λιγότερο συζητούμενες επιπτώσεις της πολιτικής του, όπως, π.χ., η μεγαλύτερη, ίσως από ποτέ, ανατροπή του συσχετισμού δυνάμεων εις βάρος των πιο αδύναμων εθνών-κρατών (Κούβα) και πληθυσμών (Κούρδοι), και η εμβάθυνση των ανισοτήτων μεταξύ του πυρήνα της Δύσης και του Παγκόσμιου Νότου.
Τελικά, ίσως είναι νωρίς για να κρίνουμε αν μία από τις παραπάνω ή κάποια άλλη παρομοίωση θα μας δώσει το «κλειδί» για να καταλάβουμε τον Τραμπ. Από την άλλη μεριά, θα είναι αργά για όλους, Αμερικανούς και μη, αν οι Ρεπουμπλικανοί υπό τον Τραμπ κερδίσουν τις εκλογές του Νοεμβρίου. Αυτό είναι ένα εγχώριο αμερικανικό εκλογικό διακύβευμα με παγκόσμια σημασία.
*Ο κ. Δημήτρης Α. Σωτηρόπουλος είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του ΕΚΠΑ και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Πολιτικής Επιστήμης.
