Μία είναι η ουσία πίσω από το παραπέτασμα των καθησυχαστικών λέξεων ότι ο πόλεμος εντέλει κάτι διευθετεί. Τίποτα δεν διευθετεί. Η φωτιά στη Μέση Ανατολή λέγεται πως θα αφήσει την περιοχή και πάλι θερμή, επιρρεπή σε εχθροπραξίες, οικονομικά ασταθή, περιβαλλοντικά, υγειονομικά, εμπορικά τραυματισμένη, σε μια μεταπολεμική τάξη ρευστή. Και τον Περσικό Κόλπο με υπονομευμένη την ταυτότητα των ευημερουσών ανοιχτών πόλεων, νησίδων ασφάλειας σε μια επισφαλή περιοχή, με γκρεμισμένη τη βεβαιότητα για την αδιάλειπτη ροή πλούτου από την ενέργεια και για τη δύναμη της περιφερειακής διπλωματίας. Χειραγωγεί το πεπρωμένο των λαών η γεωγραφία, σε εμπόλεμους καιρούς.
Ισως να είναι ακόμη για πολύ άγνωστο το τέλος του πολέμου, ο οποίος εν γένει έχει αλλάξει χαρακτήρα δραματικά. Απομακρυσμένος, υβριδικός, τείνει να είναι ένας παρατεταμένος παγκόσμιος τεχνολογικός και οικονομικός διαβρωτικός ανταγωνισμός, ένας πόλεμος «γκρίζων ζωνών» και φθοράς. Τα όρια μεταξύ πολέμου και ειρήνης καθίστανται ασαφή. Οι συγκρούσεις μετατοπίζονται από τα ανοιχτά συμβατικά πεδία μαχών σε πυκνοκατοικημένες αστικές περιοχές, θολώνοντας τις γραμμές ανάμεσα σε πολίτες και μαχητές, και αυξάνοντας τον αριθμό των θυμάτων μεταξύ των αμάχων. Οι κυβερνοεπιθέσεις, οι εκστρατείες παραπληροφόρησης, τα μέσα οικονομικού εξαναγκασμού αναπτύσσονται παράλληλα με την παραδοσιακή δύναμη πυρός. Οπλα ακριβείας και μεγάλου βεληνεκούς, χρήση ηλεκτρομαγνητικού φάσματος και υπερηχητικής τεχνολογίας, προηγμένα στρατιωτικά εργαλεία, drones (παγίδες θανάτου και για αστικούς πληθυσμούς), ρομπότ εδάφους, καθοδηγούμενα από την ΑΙ αυτόνομα οπλικά συστήματα, στρατιωτικοποιημένες διαστημικές πλατφόρμες εντοπισμού και καταστροφής στόχων επιταχύνουν τις επιθέσεις, διευρύνουν τις διακεκαυμένες ζώνες, παρατείνουν τη διάρκεια των εχθροπραξιών. Μέσα σε ένα ασταθές σύστημα ανταγωνιστικών μπλοκ ισχύος, μεγάλες δυνάμεις όπως οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα δοκιμάζουν η μία τις αντοχές και τα εδαφικά όρια της άλλης. Με την αρωγή και ιδιωτικών στρατών, επαγγελματιών πολεμιστών και χάκερ, των μισθοφόρων του κυβερνοχώρου. Και ο πόλεμος, από διακριτό γεγονός, μεταμορφώνεται σε έναν ρευστό διαρκή αγώνα για κυριαρχία και παγκόσμια επιρροή.
Ομως η θεμελιώδης φύση του –η βίαιη σύγκρουση συμφερόντων, το κομπολόι πράξεων βίας με σκοπό την εξολόθρευση ή καθυπόταξη του άλλου– παραμένει ίδια. Παρά τις αλλαγές στο πώς αυτός διεξάγεται, τους νέους παράγοντες, τα νέα πλαίσια, τις νέες τεχνολογίες, τις νέες τεχνικές, τις νέες δυναμικές, η ουσία του, το ζεμάτισμα ανθρώπων σε λουτρώνα αιματηρό, διατηρείται αμετάβλητη. Στον πόλεμο, έλεγε ο Ουίνστον Τσώρτσιλ, η λεπτότητα της επιστήμης είναι άρρηκτα δεμένη με τη σκληρότητα της λίθινης εποχής. Δεν αλλάζουν η σπορά θανάτου, ο σπαραγμός, ο πόνος, η προσφυγιά, η εξαθλίωση, η απόγνωση. Και σε αυτόν τον πόλεμο άμαχοι σκοτώνονται, πληθυσμοί εγκαταλείπουν τις εστίες τους. Κάτοικοι της Βηρυτού κοιμούνται στον δρόμο ή σε σκηνές, πεινασμένοι και βρώμικοι. Ανθρωποι στο Ιράν, που χάρηκαν όταν οι βόμβες άρχισαν να πέφτουν βροχή, φτάνουν στα σύνορα και καταρρέουν κλαίγοντας για απώλειες οικείες. Κάτοικοι του Τελ Αβίβ ομολογούν πως έχουν κουραστεί να μένουν άγρυπνοι στα καταφύγια.
Αλλαξε δραματικά ο χαρακτήρας του πολέμου, αλλά όχι η φύση του.
Ο πόλεμος, όπως κι αν τον δεις, ως απόδραση από τον μόχθο της ειρήνης, ως αποδημία μακριά από τη λογική, ως δόξα μάταιη που σπέρνει συμφορές, ως «ανθρωπιστική εκστρατεία για τη σωτηρία χωρών», ως «εξυγίανση του κόσμου», ως «σχολείο αρετής», ως «ηθική υγεία των λαών», είναι άγριος και βάρβαρος, μανιασμένος επινοητής των τρόπων για τη βαρύτερη δυνατή καταστροφή του εχθρού, τα φοβερότερα μαύρα σύννεφα, τους υψηλότερους σωρούς ερειπίων.
Στον πόλεμο πάντα μέγας μοχλός είναι ο «χρυσός» – ο «μαύρος χρυσός», οι σπάνιες γαίες, οι θησαυροί της γης, το ζων ύδωρ. Πάντα το δίκαιο εξορίζεται, ποδοπατούνται οι διεθνείς συμβάσεις και οι νομικοί περιορισμοί. Πάντα στρεβλώνεται η πραγματικότητα, χάνεται η αλήθεια. Ολ’ αυτά είναι πάντοτε ίδια.
Ιδιοι και οι πικροί για την οικονομία καρποί. Σήμερα πλήττονται οι παγκόσμιες αγορές ενέργειας, εμπορευμάτων, οι βιομηχανικές αλυσίδες εφοδιασμού, τα συστήματα τροφίμων. Κλιμακωτά. Πρώτα το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, η ναυτιλία, η αεροπορία. Επειτα ο πληθωρισμός, το βιομηχανικό κόστος, η επισιτιστική ασφάλεια. Στενεύουν οι εμπορικοί δρόμοι, λιγοστεύουν οι επενδύσεις, υποσκάπτεται η πολιτική σταθερότητα.
Ο πόλεμος δεν είναι περιπέτεια, είναι αρρώστια.
