Οπου και να κοιτάξει κανείς τον τελευταίο καιρό, παντού, εικόνες καταστροφής. Λες και ο πόλεμος έχει γενικευτεί, δεν είναι μόνο οι οβίδες που πέφτουν στη Μέση Ανατολή, οι πόλεις νεκροταφεία, τα ερείπια, άνθρωποι που απομακρύνονται πανικόβλητοι, οι χειρουργικοί βομβαρδισμοί που επιτρέπουν να καταρρέει ένα κτίριο χτυπημένο από τον εχθρό, αλλά η καθημερινότητα των υπολοίπων να μη διαταράσσεται (τρόπος του λέγειν). Τουλάχιστον κάτοικοι ιρανικών περιοχών, αυτό ισχυρίζονται στις κάμερες των τηλεοπτικών συνεργείων. Πηγαινοέρχονται στις δουλειές και στα ψώνια τους, ανήσυχοι μεν, χωρίς να αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις δε. Απορροφούμε τις εικόνες του ψηφιακού πολέμου, τα ορατά και «φαντασμαγορικά», τα επιτεύγματα της τεχνητής νοημοσύνης που αλλάζουν τη σχέση μας με ό,τι αποκαλούσαμε έως σήμερα πραγματικότητα, όσα γνωρίζαμε ως επίγευση καταστροφής με τη συνδρομή της νωπής ακόμα μνήμης, από τη Γάζα ή τον εμφύλιο στη Συρία ή την Ουκρανία που παραμένει ανοιχτή πληγή στην Ευρώπη.
Συμβάλλουν και τα ντοκιμαντέρ από κάποιους επίμονους σκηνοθέτες, που αναζητούν στις εμπόλεμες ζώνες ιστορίες αφανέρωτες. Αναδεικνύουν πτυχές «αόρατες», μέσα όχι τόσο από εικόνες όσο από αφηγήσεις ανθρώπων με σημάδια εσωτερικευμένα και ανεξίτηλα. Ταινίες που θυμίζουν ότι ο πόλεμος δεν είναι μόνο στα επιλεγμένα ως πεδία των μαχών· διασπάται σε δεκάδες μικροπολέμους δημιουργώντας το δικό του οικοσύστημα.
Ο πόλεμος δεν είναι μόνο ο επίσημος, στα επιλεγμένα ως πεδία των μαχών· διασπάται σε δεκάδες μικροπολέμους δημιουργώντας το δικό του οικοσυστήματα.
Στα «Ιχνη» που προβλήθηκαν στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (που ολοκληρώνεται σήμερα), δύο σκηνοθέτιδες, η Αλίσα Κοβαλένκο και η Μαρίσια Νίκιτιουκ, μιλούν για τις γυναίκες της Ουκρανίας που υπέστησαν σεξουαλική βία και βασανιστήρια κατά τη διάρκεια του πολέμου με τη Ρωσία. Η Ιρίνα Ντόβναν, κεντρικό πρόσωπο, μια πρώην αιχμάλωτη που έγινε ακτιβίστρια, καταγράφει μαρτυρίες γυναικών σκιαγραφώντας ένα τραύμα που δύσκολα ομολογείται και ακόμη δυσκολότερα βρίσκει τις λέξεις για να περιγραφεί. Η Ιρίνα επικοινωνεί και συναντάει τις επιζήσασες, ισχυροποιώντας την οργάνωση SEMA, που συμβάλλει στην τεκμηρίωση των εγκλημάτων της Ρωσίας εναντίον της Ουκρανίας. Ιδρύθηκε το 2019 και από την έναρξη της ρωσικής εισβολής ο πληθυσμός της έχει τριπλασιαστεί. Σύνθημά της «μη μένεις σιωπηλή».
Από τη στιγμή που μπαίνει σε λειτουργία το μαγνητόφωνό της, δηλώνοντας ημερομηνία και το όνομα της γυναίκας που καταθέτει, τα περιστατικά διαδέχονται το ένα το άλλο με πανομοιότυπες διαδικασίες κακοποίησης και εξευτελισμού. Το μοτίβο σχεδόν το ίδιο για την Τετιάνα, τη Χαλίνα, την Ολγα, την Ιρίνα, τη Νίνα, τη Λουντμίλα από την περιφέρεια της Χερσώνας στα νότια της Ουκρανίας ή από την περιοχή του Ντονμπάς, στο Ντονέτσκ, στα ανατολικά. Ολες, σχεδόν, σε ώριμη ηλικία όταν βιάστηκαν· είχαν παιδιά, εγγόνια και κάποια από αυτές ακόμη και δισέγγονα. Τις χτύπησαν με το όπλο, επιχείρησαν να τις πνίξουν, τις βίασαν. «Ο χρόνος πάγωσε μετά», λέει η Χαλίνα. «Απλώς πάγωσε. Ο αέρας ήταν τόσο πυκνός που θα μπορούσες να κρεμάσεις ένα τσεκούρι μέσα του και δεν θα έπεφτε». Η Ολγα υποβλήθηκε σε ηλεκτροσόκ, άλλη έμεινε φυλακισμένη στο διαβόητο κολαστήριο Ιζολάτσια στο Ντονέτσκ. Επωδός, η ίδια απειλή: «αν το πεις στους γείτονες, θα έρθω και θα σας πυροβολήσω όλους». Κάποιες λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή, η επικεφαλής της οργάνωσης, Ιρίνα, αρρώστησε με καρκίνο. Η Νίνα βρίσκει παρηγοριά στα φυτά. Τα παρακολουθεί και την ανακουφίζουν. Βλέπει στον κύκλο της φύσης ότι η μάχη της επιβίωσης θέλει χρόνο και υπομονή για να συναντήσει την ανθοφορία της άνοιξης. Αλλά το στοιχείο που έχει βοηθήσει περισσότερο απ’ όλα, είναι το αίσθημα της αλληλεγγύης. Η από κοινού δημόσια διαμαρτυρία, το μοίρασμα της οδύνης, η προσπάθεια που αποδίδει καρπούς γιατί κοινοποιείται. Στα τελευταία πλάνα πορεύονται όλες μαζί, χαμογελαστές, τα βήματά τους συντονίζονται, στέκουν η μία δίπλα στην άλλη. Είναι ζωντανές, αντλούν τη δύναμη που χρειάζεται για να ανοίξουν και πάλι την περπατησιά τους στον κόσμο.
Διαβάζουμε ότι «οι μαρτυρίες Ουκρανών γυναικών επιβεβαιώνουν τη συστηματική χρήση σεξουαλικής βίας από τη Ρωσία ως τακτική τρομοκρατίας κατά των αμάχων. Είναι έγκλημα πολέμου και αποτελεί μία από τις ακραίες μορφές ταπείνωσης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας». Εχουν αρχίσει να καταθέτουν και άνδρες. Τα «ίχνη» πυκνώνουν, βαθαίνουν, οι φωνές που ακούγονται χτίζουν τη δική τους, συμπαγή, γραμμή άμυνας.
