Πλην των πρωταγωνιστών, αρκετές χώρες επηρεάζονται άμεσα και έμμεσα από τον πόλεμο που μαίνεται στη Μ. Ανατολή. Μία από αυτές αποτελεί ξεχωριστή περίπτωση, γιατί είναι από τις πολύ λίγες που συνεργάζονται και στηρίζουν το Ιράν, όχι τόσο σε αυτές καθαυτές τις πολεμικές επιχειρήσεις, αλλά εδώ και πολλά χρόνια, αξιοποιώντας κυρίως την περιθωριοποίησή του από τη Δύση.
Ρωσία και Ιράν λειτουργούν αναθεωρητικά τόσο στο εγγύς εξωτερικό τους όσο και σε παγκόσμια κλίμακα, και προς τούτο είναι εύλογο να έχουν ενώσει δυνάμεις δημιουργίας συνθηκών αποσταθεροποίησης, προκειμένου να καταδεικνύεται η αδυναμία όσων ηγούνται της υφιστάμενης τάξης πραγμάτων να εμπεδώσουν ένα αίσθημα ασφάλειας σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο, έτσι ώστε να γίνεται πιο έντονη η αμφισβήτηση και να προκρίνονται ιδέες για την ανατροπή της.
Ωστόσο, το Κρεμλίνο δεν «καίγεται» για τη διατήρηση του καθεστώτος στην Τεχεράνη, κυρίως για δύο λόγους: γιατί θεωρεί ότι δύσκολα θα προκύψει μια ηγεσία που, ακόμη και αν γίνει πιο συνεννοήσιμη για τις ΗΠΑ, δεν θα επιθυμεί την ανάπτυξη σχέσεων με τη Ρωσία και, δεύτερον, επειδή η προτεραιότητα της Μόσχας παραμένει ο δυνατόν μεγαλύτερος έλεγχος του μετασοβιετικού χώρου.
Μπορεί να πλήττονται η εικόνα και η αξιοπιστία της Ρωσίας ως συμμάχου των ηγεσιών της Συρίας, της Βενεζουέλας και του Ιράν, και να συρρικνώνεται η επιρροή της, εντούτοις, μπροστά σε όσα τεκταίνονται στην Ουκρανία και στην προοπτική μιας πολύ ικανοποιητικής συμφωνίας ή συνέχισης των πολεμικών επιχειρήσεων απέναντι σε ένα πιο εξασθενημένο και με λιγότερη δυτική βοήθεια Κίεβο, ο Πούτιν ασφαλώς ενδιαφέρεται σφόδρα για την έκβαση του δικού του πολέμου. Γνωρίζει άλλωστε πως η Ρωσία δεν είναι παγκόσμια δύναμη, δεν νοείται καν περιφερειακή υπερδύναμη, οπότε προσαρμόζεται στην αδήριτη πραγματικότητα ευκολότερα απ’ ό,τι θέλει να δείχνει.
Για την ώρα, μετράει κυρίως οφέλη από τον πόλεμο στη Μ. Ανατολή. Η αναστολή παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου από μεριάς Κατάρ στρέφει την αγορά (και) προς το ρωσικό φυσικό αέριο και LNG, η συνολική διατάραξη των διαδρομών μεταφοράς ενέργειας και το συνεπαγόμενο υψηλό κόστος αυξάνουν τα έσοδα από τις πωλήσεις πετρελαίου, το οποίο μάλιστα εξαιρείται από τις αμερικανικές κυρώσεις για όσο διαρκεί ο πόλεμος. Ενα έμμεσο κέρδος για τη Μόσχα είναι η εξάντληση των αμερικανικών αντιβαλλιστικών και αντιαεροπορικών συστημάτων, κάτι που σημαίνει ότι σε βάθος χρόνου δεν θα μπορεί να τροφοδοτηθεί σε μεγάλους αριθμούς η Ουκρανία.
Η τελευταία προσφέρει την τεχνογνωσία της σε συστήματα αναχαίτισης στις χώρες της Μ. Ανατολής, στοιχείο που της προσδίδει σχετική διαπραγματευτική ισχύ. Αυτή όμως, τρόπον τινά, θα αναιρεθεί σε περίπτωση που η Ρωσία αναλάβει και φέρει εις πέρας την αποστολή διαμεσολάβησης μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ. Πολλοί ωστόσο είναι οι μνηστήρες που ερίζουν για τον ρόλο της γέφυρας επικοινωνίας μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον, αλλά πάντως και μόνον η συζήτηση δίνει πόντους στον Πούτιν σε σχέση με τον Τραμπ, καθιστώντας τον δεύτερο ακόμη λιγότερο πρόθυμο να του ασκήσει πιέσεις για διευθέτηση του Ουκρανικού με σοβαρούς ρωσικούς συμβιβασμούς.
Οσο διαρκεί ο πόλεμος στη Μ. Ανατολή, τα βλέμματα όλων είναι στραμμένα εκεί, με αποτέλεσμα η Ρωσία να έχει περισσότερο ελεύθερο πεδίο για να επιχειρεί εις βάρος των ουκρανικών θέσεων. Η κλονισμένη εικόνα των ΗΠΑ ως αδύναμου ή και απρόθυμου εταίρου των κρατών του Κόλπου, ειδικότερα ως παρόχου ασφάλειας, αθροίζεται στη γενικότερη αντίληψη ότι η ευθυγράμμιση με τις ΗΠΑ δεν αποδίδει απαραιτήτως τα αναμενόμενα. Η δε σθεναρή στάση του Ιράν και το σοβαρό ενδεχόμενο επιβίωσης μέρους τουλάχιστον όσων συνέστησαν τη μετά σάχη εποχή, θα παρουσιαστούν από τη Μόσχα και τους προπαγανδιστικούς μηχανισμούς της ως απόδειξη της μετάβασης σε ένα μετα-αμερικανικό πλανητικό σχήμα, όπου επέρχεται μια σχετική εξισορρόπηση της αμερικανικής ισχύος.
Η Ρωσία ασφαλώς δεν είναι σε θέση και δεν είναι διατεθειμένη να εμφανιστεί ως αντίπαλον δέος των Αμερικανών στην περιοχή, ούτε καν η Κίνα είναι ικανή για αυτό, αλλά θα εκπέμψει το μήνυμα της ανάγκης αντίστασης απέναντι σε μονομερείς ενέργειες ενός ηγεμόνα, ενώ όσο αντιφατικό και αν είναι, καταγγέλλει τις ΗΠΑ για παραβίαση του διεθνούς δικαίου αλλά στην πραγματικότητα ικανοποιείται, γιατί η κανονικοποίηση αυτής της πρακτικής τη βολεύει για τις ενέργειές της στην «αυλή» της. Δείχνει, συνεπώς, στην πράξη σχετική κατανόηση, γιατί απαιτεί την αντίστοιχη εκ μέρους των ΗΠΑ για τις περιοχές που θεωρεί ρωσική σφαίρα επιρροής.
*O κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (IGA), καθηγητής του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος.
