Από την ελληνική κοινή γνώμη λείπουν πολλές και σημαντικές συναινέσεις, ωστόσο δεν λείπουν κάποιοι θεμελιώδεις κοινοί τόποι, οι οποίοι εμπίπτουν πλέον στα αυτονόητα του συλλογικού ασυνειδήτου. Η αποστολή των φρεγατών και των F-16 στην Κύπρο δεν ήταν καμιά επαναστατική πράξη εκ μέρους της κυβέρνησης· αντιθέτως, ήταν μια σωστή απόφαση που «πάτησε» στο ασφαλές έδαφος του αυτονόητου: η πλειονότητα θεωρεί δεδομένη τη θωράκιση της Κύπρου σε μια συγκυρία κρίσης, δεν ταυτίζει την πρόληψη με την επιθετικότητα και, όσον αφορά ζητήματα άμυνας, δεν αμφιταλαντεύεται· αναγνωρίζει πως όταν υπάρχει κίνδυνος πρέπει να αναλαμβάνονται πρωτοβουλίες για την αποσόβησή του, όσο κι αν δυσαρεστούνται από αυτές δυνάμεις εντός κι εκτός της χώρας. Γιατί λοιπόν αποτυπώθηκε η αμυντική μέριμνα της κυβέρνησης ως σοφή επιλογή και μεγάλη στρατηγική επιτυχία; Πώς κατάφερε η στοιχειώδης λογική να οδηγήσει τη Ν.Δ. σε δημοσκοπική άνοδο; Δεν ήταν η πολιτική σύνεση της κυβέρνησης που την ευνόησε· ήταν η σκανδαλώδης έλλειψη σύνεσης όσων αποφάσισαν να την αντιπολιτευτούν στη μία της επιλογή που δεν χρειαζόταν αντιπολίτευση. Οσοι καθ’ υπέρβασιν των πραγματικών δεδομένων προέβλεπαν άμεσες συρράξεις και καταστροφές, όσοι αναρωτιούνταν αν θα δούμε «Ελληνόπουλα» να χάνονται στη μάχη, όσοι διέκριναν φιλοπόλεμο πνεύμα σε έναν ειρηνικό αμυντικό αυτοματισμό, χάρισαν εν αγνοία τους στη Ν.Δ. ένα προβάδισμα που δεν θα κέρδιζε από μόνη της.
Η σπορά της ανευθυνότητας
Λένε πολλοί ότι η άνοδος της Ν.Δ. στις δημοσκοπήσεις δεν είναι κατ’ ανάγκην ενδεικτική της πραγματικής δυναμικής της. Σε περιόδους κρίσης, η ανασφάλεια στρέφει τους πολίτες στον σταθερότερο πολιτικό πυλώνα, ακόμα κι αν δεν τον έχουν σε εκτίμηση. Παρ’ όλα αυτά, ο δογματικός αντιμητσοτακισμός και η απερίσκεπτη υστερία («μας οδηγούν σε πόλεμο!») είναι παράγοντες που σταθεροποιούν περαιτέρω τον σταθερό πυλώνα. Κατά κάποιον τρόπο, συμβάλλουν στη διατήρηση του στάτους κβο, επιβεβαιώνοντας το κυρίαρχο αφήγημα: οι μεν πράττουν (έστω πλημμελώς), οι δε φωνάζουν (καίτοι δικαιολογημένα). Από την πλευρά τους, τα κόμματα του δημοκρατικού τόξου ορθώς συνηγόρησαν υπέρ της βοήθειας στην Κύπρο, ακόμα κι αν το έκαναν με αχρείαστους αστερίσκους. Μόνο κερδισμένα θα βγουν μακροπρόθεσμα επιδεικνύοντας υπευθυνότητα εν μέσω επίφοβων συγκυριών. Ομως η κατ’ εξαίρεσιν αντιπολιτευτική υπευθυνότητα ίσως να μην είναι αρκετή για να αντισταθμίσει όσα έχει σπείρει στην κοινωνία ο κανόνας της ανευθυνότητας. Αν τα δημοσκοπικά κέρδη της Ν.Δ. εξηγούνται ως συγκυριακά, η αδυναμία της αντιπολίτευσης να αποκομίσει κέρδη για τον εαυτό της πώς μπορεί να εξηγηθεί; Η αλήθεια είναι πως οι φωνές που ξορκίζουν τον πόλεμο στον οποίο η Ελλάδα ουδέποτε μπήκε, κάνουν κακό κυρίως στην αντιπολίτευση, είτε προέρχονται από αυτήν είτε όχι. Στο στρεσογόνο υπαρξιακό ερώτημα που κακόπιστα θέτουν («μπαίνουμε σε πόλεμο;»), ποιος θα απαντήσει; Ο έχων την επικοινωνιακή υπεροπλία. Και θα πει αυτό που τον συμφέρει.
Διεύρυνση με «manifestation»
Η αντίδραση της αξιωματικής αντιπολίτευσης στην απογοητευτική της «στασιμοπτωτικότητα» συνοψίζεται στην ιδέα της περίφημης διεύρυνσης. Τι είναι όμως αυτό που πρέπει να διευρυνθεί; Το ακροατήριο ή οι αναμεταδότες του κομματικού μηνύματος; Το ΠΑΣΟΚ φαίνεται να πιστεύει πως είναι και τα δύο· πως ο δρόμος για το πρώτο περνάει μέσα από το δεύτερο. Για τον λόγο αυτό, έχει επιστρατεύσει μια σειρά ατόμων που έκρινε κατάλληλα για την εκστρατεία διάσωσης του κόμματος, μάλλον χωρίς να χρησιμοποιήσει ιδιαίτερα αυστηρό κριτήριο: μεταξύ των επιλαχόντων διακρίνει κανείς παλαιοπολιτικές προσωπικότητες, πρώην πολιτευτές του ΣΥΡΙΖΑ, ακόμα και περσόνες περισσότερο ευτράπελες παρά αξιόμαχες. Ισως το ΠΑΣΟΚ πιστεύει στη δημοφιλή φιλοσοφία του «manifestation»: παλιά πρόσωπα θα εμπνεύσουν παλιές επιτυχίες· η θετική σκέψη θα προσελκύσει τη θετική έκβαση. Υπάρχει βέβαια και ένα ακόμη ενδεχόμενο: το πρόβλημα να μη βρίσκεται στους ιεραποστόλους, αλλά στο μήνυμα. Οταν το περιεχόμενό του γίνει πιο ενδιαφέρον, ίσως οι πομποί και οι δέκτες του να προκύψουν πιο οργανικά. Οταν οι ιδέες πίσω από τη στρατηγική αποκτήσουν υπόσταση, η διεύρυνση θα συμβεί από μόνη της.
