Είναι ο Λίβανος εφτάψυχος; Αν αναλογιστούμε τα όσα έχουν συμβεί στη χώρα των κέδρων τα τελευταία 50 χρόνια, δεν θα ήταν υπερβολή να καταλήξουμε σε αυτό το συμπέρασμα.
Τις δεκαετίες του ’70 και του ’80 κυριαρχούσαν η ένοπλη δράση των Παλαιστινίων μαχητών, ο εμφύλιος και οι απαγωγές ξένων δημοσιογράφων και διπλωματών. Το 1978 ο στρατός του Ισραήλ εισέβαλε στον νότιο Λίβανο, ενώ το 1982, στη δεύτερη ισραηλινή εισβολή, πολιόρκησε τη Βηρυτό και εξεδίωξε την PLO και τον Αραφάτ. Αργότερα η χώρα ουσιαστικά καταλήφθηκε από τον στρατό της γειτονικής «αδελφής» Συρίας, ενώ στον Νότο, όπου το Ισραήλ είχε καταλάβει μια λωρίδα «ασφαλείας», άρχιζε ένας ανταρτοπόλεμος με πρωταγωνιστή τη στρατιωτική πτέρυγα του σιιτικού κόμματος Χεζμπολάχ.
Το 2004 η χώρα συγκλονίστηκε από τη δολοφονία του δισεκατομμυριούχου πρωθυπουργού της ανοικοδόμησης, του Ραφίκ Χαρίρι, ενώ το καλοκαίρι του 2006 υπήρξε νέα ισραηλινή επίθεση στον Νότο και εκτεταμένοι βομβαρδισμοί στη Βηρυτό.
Το 2019 η οικονομική κρίση και η χρεοκοπία οδήγησε στην κατάρρευση των τραπεζών. Χιλιάδες οικογένειες της μεσαίας τάξης βρέθηκαν χωρίς εισόδημα και έχασαν όλες τις αποταμιεύσεις τους. Το εθνικό νόμισμα, η λιβανέζικη λίρα, υποτιμήθηκε κατά 90%, ενώ ο πληθωρισμός ξεπέρασε το 2022 το 200% και το 2023 το 250%. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, στις 4 Αυγούστου του 2020 έγινε μια καταστροφική έκρηξη στο λιμάνι της Βηρυτού που ακούστηκε μέχρι την Κύπρο και θεωρείται μια από τις ισχυρότερες μη πυρηνικές εκρήξεις στην ιστορία.
Το 2024, ένα χρόνο μετά την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ και τις πυραυλικές επιθέσεις της Χεζμπολάχ στο έδαφος του Ισραήλ, άρχισαν μαζικοί βομβαρδισμοί και είσοδος του ισραηλινού στρατού στον Νότο: εκατοντάδες νεκροί, εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπισμένοι και τεράστιες καταστροφές των υποδομών.
Σήμερα το διεθνές γεωπολιτικό πλαίσιο και ιδίως το πλαίσιο της Μέσης Ανατολής έχουν ανατραπεί. Η στρατιωτική ισχύς της Χεζμπολάχ, που είχε εξελιχθεί σε υπολογίσιμη απειλή για την ασφάλεια του Ισραήλ, έχει μειωθεί δραματικά. Η πρωτοφανής επιχείρηση της έκρηξης των βομβητών και οι μαζικές πυραυλικές επιθέσεις εξουδετέρωσαν ένα μεγάλο μέρος των στελεχών της οργάνωσης και κατέστρεψαν μέρος του οπλοστασίου τους.
Ακολούθησαν η ανατροπή του καθεστώτος Ασαντ στη Συρία και η επικράτηση των σουνιτικών δυνάμεων στη Δαμασκό, που έχουν αποκόψει τις διόδους χερσαίου ανεφοδιασμού της Χεζμπολάχ από την Τεχεράνη μέσω Συρίας. Ας υπενθυμίσουμε ότι η Χεζμπολάχ είχε σπεύσει από την πρώτη στιγμή να συνδράμει το καθεστώς Ασαντ στη βίαιη καταστολή της σουνιτικής εξέγερσης.
Σήμερα το καθεστώς της Τεχεράνης δίνει μάχη επιβίωσης χωρίς δυνατότητες στήριξης της Χεζμπολάχ. Η συγκυρία είναι ιδανική ώστε το Ισραήλ να επιτύχει τον στόχο που επιδίωκε επί δεκαετίες με επαναλαμβανόμενες αλλά αποτυχημένες στρατιωτικές επιχειρήσεις και εισβολές: να εξουδετερώσει την απειλή που προέρχεται από τη Χεζμπολάχ στα βόρεια σύνορά του.
Στη Βηρυτό, έπειτα από ατελέσφορες προσπάθειες δύο και πλέον χρόνων, έχει εκλεγεί νέος πρόεδρος και νέα κυβέρνηση που δεν ελέγχεται από τη Χεζμπολάχ, για πρώτη φορά μετά πολλά χρόνια. Εχει φιλοδυτικό και φιλοευρωπαϊκό προσανατολισμό και προσπαθεί να αποτρέψει την εμπλοκή της χώρας στον πόλεμο Ισραήλ – Ιράν. Θα ήταν όμως λάθος να θεωρήσουμε ότι η Χεζμπολάχ εξαφανίστηκε από την πολιτική σκακιέρα. Παραμένει ένας ισχυρός πολιτικός και στρατιωτικός παίκτης, ικανός να επιβάλει τη δική του ατζέντα, σέρνοντας ακόμα μια φορά τον Λίβανο σε μια πολεμική σύρραξη. Συντονίζεται και ευθυγραμμίζεται με την πολιτική της Τεχεράνης, αλλά διαθέτει και γερές ρίζες στη σιιτική κοινότητα του Λιβάνου και ένα εξαιρετικά εκτεταμένο δίκτυο παροχής κοινωνικών υπηρεσιών με πολλά νοσοκομεία, σχολεία και άλλα βασικά έργα υποδομής που το παραδοσιακά αδύναμο κράτος του Λιβάνου δεν μπορούσε να παρέχει.
Ο εφτάψυχος Λίβανος αντιμετωπίζει σήμερα υπαρξιακή απειλή. Το μεγάλο στοίχημα που θα κρίνει το μέλλον είναι ο περιορισμός της δράσης της Χεζμπολάχ ώστε η χώρα να μην οδηγηθεί σε μια άνιση πολεμική σύγκρουση με το Ισραήλ, αποφεύγοντας την ίδια στιγμή μια ένοπλη εσωτερική σύγκρουση ανάμεσα στις δυνάμεις της Χεζμπολάχ και στις κρατικές δυνάμεις. Οι επόμενες μέρες θα δείξουν αν το σταυρόλεξο είναι άλυτο.
*Ο κ. Δημήτρης Κούρκουλας διετέλεσε υφυπουργός Εξωτερικών. Την περίοδο 1997-2001 υπηρέτησε ως πρέσβης της Ευρωπαϊκής Ενωσης στον Λίβανο. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Λίβανος. Μια ξεχωριστή χώρα», εκδόσεις Μεταίχμιο.
