Στις σχολικές αίθουσες συμβαίνουν περιστατικά και διαμορφώνονται καταστάσεις που οι εκτός αίθουσας δεν μπορούν και δεν θέλουν να γνωρίζουν. Οι περισσότεροι προτιμούν να πιστεύουν ότι το σχολείο είναι ένας θεσμικός αυτοματισμός: ο καθηγητής διδάσκει, τα παιδιά ακούνε, η εκπαιδευτική διαδικασία ρέει ανεμπόδιστη. Στην πραγματικότητα, όμως, όταν κλείνει η πόρτα της τάξης, τίποτα δεν είναι δεδομένο και καμία λειτουργία δεν είναι απολύτως εγγυημένη. Η αντίληψη πως το μάθημα «θα βγει» με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο είναι λανθασμένη και συνήθως προδίδει ελλιπή επαφή με τα σχολικά πράγματα. Το μάθημα σε πολλές περιπτώσεις απλώς δεν γίνεται: οι μαθητές επιβάλλονται με φωνές και αστεία, η βαβούρα καλύπτει την παράδοση, η επαφή διδάσκοντος – διδασκομένου εκτροχιάζεται. Η δυσκολία ορισμένων να εκτιμήσουν την ουσία των προθανάτιων καταγγελιών της Σοφίας Χρηστίδου, οι οποίες ήρθαν στην επιφάνεια τις τελευταίες μέρες, οφείλεται σε μια συλλογική ομερτά που έχει εξελιχθεί σε μαζική εθελοτυφλία: δεν μιλάμε για το πρόβλημα, προσποιούμαστε πως όλα πάνε καλά και στο τέλος πιστεύουμε το ψέμα.
Τι είναι ένας καθηγητής
Οσα περιλαμβάνονται στην αναφορά της πρώην καθηγήτριας του 3ου Γενικού Λυκείου Θεσσαλονίκης δεν είναι ιδιαίτερα πρωτότυπα. Από αυτά εκπλήσσονται μόνο οι τυχεροί που δεν τα έχουν βιώσει από πρώτο ή δεύτερο χέρι, κι εκείνοι που, έτσι κι αλλιώς, ζουν λόγω ταξικού προνομίου πολύ μακριά από την ταραχώδη πραγματικότητα των κοινών θνητών. Οι μαθητές και μπουκάλια πετάνε και ύβρεις εκτοξεύουν και απειλές εκφράζουν εναντίον των διδασκόντων. Οταν δεν υπάρχουν πρακτικά αντίβαρα, το κλίμα στην αίθουσα μπορεί να γίνει όχι απλώς δυσάρεστο, αλλά καταστροφικό και επικίνδυνο. Το να κατηγορήσει κανείς τον καθηγητή για την αταξία είναι βέβαια το πιο εύκολο: «Δεν ξέρει να επιβάλλεται! Δεν εμπνέει σεβασμό!». Ο καθηγητής, ωστόσο, δεν είναι ούτε θηριοδαμαστής ούτε ιερατική φιγούρα. Δουλειά του είναι να διδάξει το γνωστικό του αντικείμενο, όχι να αποτρέψει τον χουλιγκανισμό ατόμων στο όριο της ενηλικότητας.
Κενό γράμμα
Κάποιοι, πάντως, επιμένουν στη σημασία της εξουσίας του καθηγητή, γι’ αυτό και αντιμετωπίζουν καχύποπτα τις καταγγελίες περί μπούλινγκ στις οποίες προέβη η Σοφία Χρηστίδου πριν από το εγκεφαλικό της επεισόδιο. Ο καθηγητής είναι ιεραρχικά ανώτερος από τους μαθητές, ισχυρίζονται, άρα οφείλει να κάνει χρήση της δύναμής του. Σε τι συνίσταται, όμως, η δύναμη αυτή; Τι μπορεί πραγματικά να κάνει ένας καθηγητής σε μια τάξη με περισσότερους από έναν ταραξίες; Μπορεί να κάνει παρατήρηση. Οταν η παρατήρηση δεν πιάσει, μπορεί να δώσει ωριαία αποβολή. Σε πόσα άτομα; Πόσες φορές; Γίνεται σε κάθε μάθημα να αποβάλλονται από την αίθουσα δύο, τρεις, τέσσερις ή περισσότεροι μαθητές; Μπορεί ο καθηγητής να απευθυνθεί στον λυκειάρχη. Πόσο και για πόσους να αυστηροποιήσει τις ποινές κι αυτός; Τι εικόνα θα αποκτήσουν οι υπόλοιποι για τον διαμαρτυρόμενο καθηγητή και ποιος θα πιστέψει ότι έχει δίκιο; Η εξουσία χωρίς αποτελεσματικά εργαλεία άσκησής της είναι κενό γράμμα. Οποιος ενδιαφέρεται για τον σχολικό εκφοβισμό στα σοβαρά, πρέπει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τους τυπικούς ρόλους των σχολικών υποκειμένων, αλλά και το πώς οι ρόλοι αντιστρέφονται. Στο κατάλληλο περιβάλλον, ο «εξουσιαζόμενος» μπορεί να μετατραπεί σε «εξουσιαστή».
Γονείς, κατόπιν εορτής
Στον σχολικό παράγοντα ας χρεωθούν οι σχολικές ανεπάρκειες: το ακαδημαϊκό επίπεδο του σχολείου, ο τρόπος διεξαγωγής του μαθήματος, θέματα οργάνωσης και συμπεριφοράς των εκπαιδευτικών. Για το ήθος των μαθητών, όμως, δεν ευθύνεται το σχολείο. Τα ιπτάμενα αντικείμενα, η αναίδεια και οι απειλές εν ώρα μαθήματος δεν είναι η αφετηρία της παθογένειας, αλλά η κατάληξή της. Η ιστορία ξεκινάει στο σπίτι, εκεί όπου οι αρμόδιοι για τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους γονείς καλλιεργούν ή ανέχονται μια κουλτούρα χυδαιότητας που στο σχολείο μετουσιώνεται σε παραβατική συμπεριφορά. Στους γονείς που σπεύδουν τώρα να θωρακίσουν τα παιδιά τους απέναντι στην οργή που εύλογα ξεσήκωσε η υπόθεση της νεκρής καθηγήτριας συμπεριλαμβάνονται και γονείς που, όταν έπρεπε, δεν έκαναν τίποτα για να θωρακίσουν τα παιδιά τους από τον εαυτό τους. Βέβαια, οι γονείς που μιλούν για στοχοποίηση και απειλούν με νομικές ενέργειες δεν υπερασπίζονται τα παιδιά τους· τον εαυτό τους επιχειρούν να προστατεύσουν· τη δική τους ολιγωρία θέλουν να καμουφλάρουν, κατόπιν εορτής.
Αιτιώδης συνάφεια
Η εμπειρία της Σοφίας Χρηστίδου δεν θα γινόταν γνωστή αν η καθηγήτρια δεν κατέληγε από εγκεφαλικό επεισόδιο. Ομως, η σύνδεση των δύο γεγονότων χωρίς στοιχεία αποτελεί λογικό άλμα και ως τέτοιο πρέπει να αποφευχθεί οπωσδήποτε. Το ότι, χωρίς να έχει διαπιστωθεί επισήμως αιτιώδης συνάφεια ανάμεσα στο μπούλινγκ και στον θάνατο, κάποιοι βιάστηκαν να την κατασκευάσουν, δεν είναι τυχαίο: Είναι πάγια ελληνική πρακτική ένα γενικό πρόβλημα να αντιμετωπίζεται μόνο εφόσον γίνει πρώτα αχρείαστα ειδικό· μόνο εφόσον οδηγήσει ένα συγκεκριμένο άτομο στον όλεθρο. Από μόνο του, επομένως, το μαθητικό μπούλινγκ εις βάρος μιας καθηγήτριας δεν αρκεί για να αναλάβουμε δράση κατά του μπούλινγκ γενικώς· πρέπει η καθηγήτρια να πεθάνει από αυτό. Η κάθαρση στην Ελλάδα προϋποθέτει πάντα μια θυσία.
