Στα γυμνάσια και τα λύκεια σφυρηλατείται το μέλλον, και στην Ελλάδα έχουμε λόγο να ανησυχούμε. Τα πολλά προβλήματα στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση ήταν ορατά και πριν από τη θλιβερή ιστορία της καθηγήτριας αγγλικών Σοφίας Χρηστίδου στη Θεσσαλονίκη, η οποία, αφού κατήγγειλε επισήμως επιθετική συμπεριφορά μαθητών εναντίον της, παραπέμφθηκε από τη διεύθυνση του γενικού λυκείου σε υγειονομική επιτροπή για να αξιολογηθεί η ίδια. Υπέστη εγκεφαλικό επεισόδιο και πέθανε. Η υπόθεση ήταν αφορμή να ακουστούν πολλές μαρτυρίες για την επιθετικότητα μαθητών και την απαξίωση καθηγητών. Η ανοχή, η έλλειψη πειθαρχίας, η απουσία ενδιαφέροντος από τους μαθητές, και ένα μείγμα αδιαφορίας και επιθετικότητας από πολλούς γονείς, διαμορφώνουν μια νοσηρή νοοτροπία στο μυαλό πολλών παιδιών, όπου οι πράξεις δεν έχουν συνέπειες και η εκπαίδευση δεν συνδέεται με τις προοπτικές τους.
Το παλιό συμβόλαιο –διαβάζω για να μπω στο πανεπιστήμιο και να βρω μια καλή δουλειά– έχει σπάσει. Δεν φταίνε τα παιδιά γι’ αυτό. Ούτε είναι επιθετικά τα περισσότερα. Ομως, και λίγα δύσκολα παιδιά να συσπειρωθούν, δημιουργούν πυρήνες που οι υπόλοιποι (μαθητές, καθηγητές, διευθυντές) είτε φοβούνται είτε ανέχονται. Οι καθηγητές, φορτωμένοι με αρμοδιότητες πέραν της διδασκαλίας (εποπτεία στα διαλείμματα, διαχείριση προγραμμάτων, τήρηση απουσιολογίου, επαφές με γονείς και συμβούλους κ.ά.), είναι εκτεθειμένοι και απροστάτευτοι. Οποια πειθαρχικά μέτρα επιχειρήσουν, είναι στην ευχέρεια του διευθυντή να τα ακυρώσει – κάτι που οι μαθητές και, ενίοτε, οι γονείς τους «αντιμετωπίζουν» με περαιτέρω εκφοβισμό. Η νοοτροπία πολλών παιδιών ότι μπορούν να μάθουν ό,τι θέλουν στο τηλέφωνό τους υπονομεύει τον ρόλο και το κύρος του εκπαιδευτικού. Επίσης, κάποια παιδιά δηλώνουν ότι δεν χρειάζονται καλούς βαθμούς, ότι θα πάνε σε ιδιωτικό πανεπιστήμιο.
Τα παιδιά που σήμερα είναι 12 έως 18 ετών μεγάλωσαν στην οικονομική κρίση, στην πανδημία, στην εκτίναξη της τεχνολογίας, σε κλίμα ανασφάλειας, οργής και απαξίωσης των θεσμών. Αυτό μπορεί να εξηγεί, έως κάποιο βαθμό, την αποτυχημένη κοινωνική ένταξη, την έλλειψη ορίων. Ομως δεν εξηγεί γιατί, εδώ και δεκαετίες, οι αποδόσεις των 15χρονων Ελλήνων που λαμβάνουν μέρος στον διεθνή διαγωνισμό PISA παραμένουν σταθερά κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Το πρόβλημα στην εκπαίδευση είναι εξίσου σημαντικό με αυτό του πληθυσμιακού μαρασμού.
