Η ιδιωτικότητα έχει χάσει την ιερότητά της. Δεν είναι ακριβώς «αγαθό» κι ας λένε αλλιώς τα νομικά κείμενα. Η περιφρούρησή της επαφίεται στη μόρφωση, στις δυνάμεις και στην υπομονή του ατόμου. Η ιδιωτικότητα πρώτα αμφισβητείται από τις εταιρείες (όταν, για παράδειγμα, σου ζητούν να δώσεις στοιχεία άσχετα προς μία συναλλαγή, προκειμένου να σε παρενοχλήσουν αργότερα), ύστερα παραβιάζεται συστηματικά και τελικά καταλύεται.
Τις προάλλες, έκανα περίπατο σε λόφο της Αττικής. Ηταν γαλήνια. Βλάστηση και πουλάκια. Ωσπου ακούστηκε ο μηχανικός βόμβος του drone. Το μαραφέτι μάλλον θα μείνει στην ιστορία ως φονιάς αμέριμνων ανθρώπων. Ως φιτίλι που πυροδοτεί αυτές τις ντροπιαστικές εκρήξεις που σκοτεινιάζουν τη μέρα στη Μέση Ανατολή. Θα το θυμόμαστε σαν το εργαλείο που μπορεί να σκοτώσει έναν Ουκρανό που περπατάει ολομόναχος σ’ ένα άδειο χωράφι – πόλεμος σε όλο του το ανύπαρκτο μεγαλείο. Εχει, όμως, κι άλλες εφαρμογές.
Οπως οι περισσότερες τεχνολογίες αιχμής κάνει και κάτι άλλο. Χαρτογραφεί, φωτογραφίζει, τραβάει βίντεο χωρίς αυθεντικότητα και καταλύει την ιδιωτικότητα. Επίσης, παράγει έναν ενοχλητικό βόμβο. Προσπάθησα να δείξω την ενόχλησή μου στον χειριστή του, αυτός, όμως, έκανε σαν παιδί που του ’χαν δώσει το αυτοκινητάκι του να παίξει. Η ιδιωτικότητα δεν είναι αγαθό. Το ίδιο και στις τελετές. Τα ιερά μυστήρια πρέπει να κινηματογραφηθούν με drone, για να υπάρξουν αληθινά. Το drone σε καιρό ειρήνης είναι το απαύγασμα της τεχνολογίας της επιτήρησης. Τρόπος ν’ απαθανατίζουμε (κι έτσι σ’ έναν βαθμό να θανατώνουμε) τις πιο ιερές μας στιγμές – που, φυσικά, έχουν κι αυτές απογυμνωθεί από την ιερότητά τους.
Υπάρχει, όμως, και η παθητική πλευρά στην κατάλυση της ιδιωτικότητας. Η σύγχρονη ζωή μάς κάνει κοινωνούς των πιο ευαίσθητων πληροφοριών των Αλλων. Στο Διαδίκτυο η περιφορά του τραύματος, το ξεκατίνιασμα και ο διαφανής ιδιωτικός βίος είναι καθημερινότητα. Ξέρουμε τι αρρώστιες έχουν οι άλλοι, πόσα παιδιά και πώς μοιάζουν τα παιδιά τους. Γνωρίζουμε το μπάνιο και τις κουζίνες τους, αφού κανονικοί άνθρωποι επιλέγουν να αυτοσκηνοθετηθούν σε χειροποίητο ριάλιτι.
Στον φυσικό, δημόσιο χώρο δεν είναι πρόβλημα να μιλάς σε ανοιχτή ακρόαση, ν’ ακούς πράγματα χωρίς ακουστικά. Στην Ελλάδα η ευγένεια δεν ήταν ποτέ το ζητούμενο. Τον τελευταίο μήνα, στο τρόλεϊ 5, έχω ακούσει επιβάτες ν’ ακούν ολόκληρη τη συνταγή για κάτι ή τους λόγους που η παρέα τους καθυστερεί να φτάσει Σύνταγμα. Φαινομενικά, το δικαίωμά μας να διατηρούμε μία ιδιωτική σφαίρα δεν μας απασχολεί πια. Η ιδιωτική μας σφαίρα πρώτα δόθηκε (παράνομα) σε τεχνολογικές εταιρείες ως νόμισμα και μέσο πλουτισμού τους, κι ύστερα υποτιμήθηκε λόγω πληθωρισμού και υπερπροσφοράς. Τώρα, σκορπάμε ό,τι πιο ιδιωτικό στους γύρω μας, στην πιο ευτελισμένη εκδοχή του, ποντάροντας στη δύναμη του θορύβου να σβήνει το στίγμα μας.
Παράλληλα, προβάλλει η αντίσταση. Δραστηριότητες εκτός του πεδίου της επιτήρησης και της καταγραφής σαγηνεύουν, γιατί μας τάζουν μόνωση. Μιλένιαλ και Γενιά Ζ ανακαλύπτουμε τη χαρά του αναλογικού. Αυτό αυξάνει τη ζήτηση για παλιά πράγματα, όπως περίτεχνα σημειωματάρια και δαχτυλομπογιές (βλ. Going Analog, Gen Z’s desire to go offline is a boon for business CNBC). Θεραπευτικά, νοσταλγικά αναγνώσματα στα οποία η απουσία της τεχνολογίας είναι πλήρης (βλ. Περισσότερες Μέρες στο Βιβλιοπωλείο Μορισάκι) και ήσυχες ταινίες που καλούν σε απλότητα και απόσυρση (όπως το Perfect Days) αποτελούν ορόσημα της σύγχρονης ποπ κουλτούρας με τεράστιο, παγκόσμιο κοινό. Μάλλον, δείχνουν ό,τι επιθυμούμε και μας λείπει.
