Πριν από λίγο καιρό ο Γιάνης Βαρουφάκης εμφανίστηκε σε κάτι σαν «νεανική εκπομπή», όπου παραδέχθηκε πως στα νιάτα του είχε δοκιμάσει ναρκωτικό για διασκέδαση. Η ειλικρίνειά του τιμωρήθηκε. Ενεργοποιήθηκαν διωκτικοί μηχανισμοί, τρώθηκε το δικαίωμά του στην ελευθερία του λόγου του. Η χαλαρή παραδοχή του βαφτίστηκε προώθηση ναρκωτικών. Ολ’ αυτά θα ήταν επαρκώς γελοία ώστε να μη μας απασχολήσουν, εάν η Ελλάδα δεν είχε όντως πρόβλημα εθισμού.
Στη νεολαία τα ναρκωτικά δεν είναι πρόβλημα – η ζωή είναι το πρόβλημα. Τα ναρκοπάρτι και οι ναρκομαφίες «σπρώχνουν» ανέμελα την πραμάτεια τους παντού. Ακόμη και στα χωριά έχει διακινητές, ενώ οπουδήποτε υπάρχει εικοσιτετράωρη πρόσβαση στο ουίσκι, στο στοίχημα και το ονλάιν καζίνο.
Ολα τα καπνικά προϊόντα έχουν ξαναγίνει «κουλ». Λανσάρονται έτσι ώστε να μοιάζουν με παιχνίδια. Κάτι ανάμεσα σε τηλεκοντρόλ και τσιχλόφουσκα. Το πρόσωπο του εθισμού της Gen Z μοιάζει αθώο: μία παιδική συσκευή για άτμισμα. Υπάρχει κάτι συμβολικό εδώ: ο εθισμός είναι άρνηση της ανάληψης της ευθύνης της ζωής σου, άρα και άρνηση ενηλικίωσης. Κάνει τη ζωή να φαίνεται παιχνίδι – αυτό για λίγο.
Υπάρχουν σκληρές ουσίες που «πιάνουν» μία μερίδα του πληθυσμού και δεν την αφήνουν, μεταξύ άλλων, διότι δεν διαθέτει το εισόδημα, το μορφωτικό κεφάλαιο, τους κοινωνικούς δεσμούς και τη δουλειά του Βαρουφάκη. Η κατανάλωση ουσιών είναι συνυφασμένη με την απελπισία, αλλά και τον νυχτερινό ιστό της Ελλάδας. Η Ελλάδα είναι ένα μέρος που «τιμά» τη σκυλίσια κλαμποζωή και την προβάλλει σαν διέξοδο από κάθε είδους προσωπικά τέλματα και διαψεύσεις.
Ο εθισμένος είναι ασθενής. Χρειάζεται δωρεάν δομές απεξάρτησης, πρόσβαση σε φάρμακα, εχεμύθεια και αυστηρό πλάνο επανόδου σε μία πιο βαρετή, αλλά πλουσιότερη ζωή. Ο εθισμένος είναι κάποιος που απομονώνεται σταδιακά ή που οι άλλοι τον κάνουν πέρα. Συναναστρέφεται μόνον τους ομοίους του δημιουργώντας, έτσι, ένα καθοδικό σπιράλ αλληλοτροφοδότησης της χρήσης που οδηγεί στον θάνατο. Χρειάζεται ένα υποστηρικτικό δίχτυ ειδικών και ανθρώπων που βρίσκονται στην ίδια πορεία απεξάρτησης, για να το ξεπεράσει. Αμέτρητοι άνθρωποι ανάμεσά μας το ξεπερνούν, παρ’ όλο που το ελληνικό κράτος δεν είναι δίπλα τους.
Η υποκρισία δημιουργεί ταμπού, μυστικοποιεί τον εθισμό, ενώ δεν υπάρχει κανένα μυστήριο προς ανακάλυψη εκεί, μόνο λεφτά και σώματα σπαταλημένα. Κανείς δεν εθίζεται επειδή άκουσε ένα πόντκαστ όπου κάποιος είπε ότι μερικές δεκαετίες πριν δοκίμασε χάπι στην Αυστραλία.
Ξέρουμε από την έρευνα ότι ο εθισμός σχετίζεται με τα γονίδιά σου, το εισόδημα, τις παρέες σου, τις προοπτικές σου στη ζωή και το εάν καταφέρνεις να νοηματοδοτείσαι μέσα από μη εθιστικά πράγματα. Αν συζητήσει κανείς με ανθρώπους που έχουν απεξαρτηθεί, θα αντιληφθεί πόση δύναμη χρειάζεται, για να επιστρέψει ένας άνθρωπος από την κοκαΐνη και την ηρωίνη στο «ανέβασμα» με καφέ, γυμναστική, διάβασμα και ορειβασία.
Στην Ελλάδα, όμως, τα ζητήματα υγείας έχουν σχεδόν απροκάλυπτα ιδιωτικοποιηθεί και ανατεθεί στην οικογένεια, στη ρίζα, δηλαδή, της αφετηριακής ανισότητας. Οι συγγενείς καλούνται να «συμμαζέψουν» τον άνθρωπο που πίνει καθημερινά από νωρίς, χωρίς ν’ απολαμβάνει, ή που χρειάζεται κοκτέιλ χαπιών για να νιώσει καλά. Η οικογένεια, ωστόσο, μπορεί να μην υπάρχει, να μην ξέρει ή να έχει η ίδια πρόβλημα. Μπορεί να μη διαθέτει γνώσεις, πόρους και αντοχές! Επίσης, καμία οικογένεια μόνη της δεν μπορεί να απαντήσει οριστικά και ολοκληρωμένα σε όσους επενδύουν εκατομμύρια, για να κάνουν τον εθισμό ελκυστική «επιλογή»: πιάτσες τζόγου, τεχνολογικές εταιρείες τύπου ΤikΤok, ναρκομαφίες, σκυλάδικα και λοιπές πίστες νυχτερινής σαπίλας.
