Στον ασπρόμαυρο κόσμο των φανατικών κυριαρχεί το σύνθημα «ή εμείς ή αυτοί». Στη συγκυρία μεταφράζεται ως «ή με Τραμπ και Νετανιάχου ή με τους μουλάδες». Μια άλλη εκδοχή είναι «ή με το διεθνές δίκαιο ή με την ελευθερία των Ιρανών».
Το τελευταίο αποτελεί κοινό τόπο στον χώρο της λαϊκιστικής Δεξιάς. Είναι προέκταση μιας άλλης δοξασίας που θέλει τους κανόνες του δημοκρατικού δικαίου να εμποδίζουν την πάταξη της εγκληματικότητας. Εξ ου και η απαίτηση αθώωσης εκείνων των οργάνων του νόμου που παραβιάζουν τον νόμο προκειμένου να πιάσουν τους εκτός νόμου. Κάποιοι το ψιθυρίζουν για το μέγα σκάνδαλο των υποκλοπών. Ο κ. Αθανάσιος Πλεύρης διαλάλησε στη Βουλή «ή με το Λιμενικό» (ό,τι κι αν κάνει αυτό) «ή με τους διακινητές», πριν καν αποφασίσει η Δικαιοσύνη ποιοι είναι αυτοί.
Σίγουρα το εθνικό δίκαιο είναι πιο αποτελεσματικό από όσο διεθνές δίκαιο έχουμε σήμερα. Αν και κάποιοι αμφιβάλλουν ακόμη και για το πρώτο –ποθούν καουμποϊλίκια στους δρόμους– το δίκαιο των εθνικών κρατών έχει νόμους, που τις περισσότερες φορές εφαρμόζονται, έχει δικαστικά όργανα, που τις περισσότερες φορές στέκονται στο ύψος τους.
Αλλά πάλι, στη μεγαλύτερη δημοκρατία του κόσμου, χρειάστηκαν περί τα 800 χρόνια για να εφαρμοστεί η αρχή «Κανένας ελεύθερος άνθρωπος δεν πρέπει να συλληφθεί ή να φυλακιστεί (…) ή να εξοριστεί ή να καταστραφεί [παρά μόνο] με νόμιμη κρίση των συνομηλίκων του, ή με τον νόμο της χώρας» (Magna Carta 1215). Το τελευταίο λιντσάρισμα στις ΗΠΑ έγινε το 1955 και μόλις το 2022 πέρασε ομοσπονδιακός νόμος που κάνει παράνομη την εξωδικαστική απονομή «δικαιοσύνης».
Το πρώτο πρόβλημα των θεσμών είναι ότι έρχονται σε αντίθεση με τη φύση μας. Είναι ανθρώπινο να ποθούμε εκδίκηση για όσους μας αδικούν ή νομίζουμε ότι μας αδικούν. Χρειάζεται μέγας πνευματικός κάματος για να υπερβούμε το βιολογικό μας ριζικό, να αναπτύξουμε δηλαδή πολιτισμό. Το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα είναι ότι ακόμη και όταν διατυπωθούν οι ριζοσπαστικές προτάσεις για ανάπτυξη θεσμών, μοιάζουν ουτοπικές. Απαιτείται μεγάλος αγώνας για να εμπεδωθούν και να αρχίσουν να λειτουργούν. Ενας χωρικός του Μεσαίωνα δεν μπορούσε να φανταστεί ότι θα αποδίδουν δίκαιο οι ένορκοι και όχι ο φεουδάρχης ή ο βασιλιάς. Εμείς αδυνατούμε να φανταστούμε ότι δεν θα αποδίδουν δίκαιο οι πολέμαρχοι, αλλά κάποιο διεθνές δικαστήριο.
Τα τελευταία 20 χρόνια το Διεθνές Ποινικό Δίκαιο έκανε άλματα. Είδαμε καταδίκες δικτατόρων σαν τον Μιλόσεβιτς, πολεμάρχων του UCK, σφαγέων του Κονγκό, του Σουδάν κ.ά. Δεν έλυσε όλα τα προβλήματα, αλλά είναι κρίμα να οπισθοδρομήσουμε.
