Η αποστολή αεροναυτικών δυνάμεων στην Κύπρο έχει αναντίρρητα προκαλέσει ενθουσιασμό και συγκίνηση σε πολλούς Ελλαδίτες και Κυπρίους. Για πρώτη φορά μετά το 1974 η Αθήνα αποφάσισε να συνδράμει αμυντικά τη Λευκωσία εν ώρα πολέμου στην ευρύτερη Μέση Ανατολή. Σίγουρα δεν πρόκειται για μια εύκολη απόφαση επειδή εμπεριέχει ορισμένα επιχειρησιακά ρίσκα. Η συγκεκριμένη ενέργεια χρειάζεται να αναλυθεί σε τρία διακριτά επίπεδα προκειμένου να αποτυπωθούν με μεγαλύτερη σαφήνεια οι συνέπειες που προκαλεί: από την άμεση ενίσχυση της άμυνας και την αύξηση της ετοιμότητας, μέχρι τη συμμαχική συνοχή και τις μακροπρόθεσμες γεωπολιτικές επιπτώσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σε τακτικό επίπεδο η παρουσία ελληνικών φρεγατών και μαχητικών αεροσκαφών θωρακίζει την κυπριακή αεράμυνα απέναντι σε απειλές που προέρχονται από το Ιράν ή τους δορυφόρους του. Η πιθανολογούμενη εμπλοκή των βρετανικών βάσεων στις αεροπορικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ έχει αλλάξει το εγγύς περιβάλλον ασφάλειας, έστω σε κάποιον βαθμό. Η ανάπτυξη ελληνικών φρεγατών προσφέρει κινητές πλατφόρμες αντιαεροπορικής και αντιβαλλιστικής άμυνας, οι οποίες είναι ικανές να επεκτείνουν την ακτίνα επιτήρησης της περιοχής και να ενισχύσουν την προστασία κρίσιμων υποδομών στις ελεύθερες περιοχές του νησιού. Επιπροσθέτως, τα εκσυγχρονισμένα F-16 διαθέτουν υπερσύγχρονες δυνατότητες άμεσης αναχαίτισης μη επανδρωμένων αεροχημάτων σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης.
Σε επιχειρησιακό επίπεδο η επικείμενη σύμπραξη ελλαδικών, κυπριακών και γαλλικών δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο δημιουργεί μια πιο συνεκτική και αποτελεσματική αρχιτεκτονική άμυνας. Η κοινή αξιοποίηση ραντάρ μεγάλης εμβέλειας, αισθητήρων επιτήρησης και συστημάτων ηλεκτρονικού πολέμου επιτρέπει καλύτερη κατανομή ρόλων και ενισχύει την ποιότητα της τακτικής εικόνας μέχρι τον Λίβανο και πιο πέρα. Η επιχειρησιακή αυτή διάταξη περιορίζει ουσιαστικά την ευαλωτότητα της Κύπρου, καθώς αυτή ενσωματώνεται σε ένα ευρύτερο συμμαχικό πλαίσιο με στρατηγικό βάθος, υψηλή ευελιξία δυνάμεων και ανεπτυγμένο επίπεδο διαλειτουργικότητας.
Σε στρατηγικό επίπεδο, η ελληνική αεροναυτική παρουσία στην Κύπρο στέλνει ένα ισχυρό μήνυμα αποφασιστικότητας σε φίλους και αντιπάλους. Η Αθήνα κάνει προβολή στρατιωτικής ισχύος σε μια περιοχή όπου η αποτελεσματικότητα της αποτροπής εξαρτάται πρωτίστως από την ταχύτητα αντίδρασης. Η επέκταση της ελληνικής αποτροπής στην Ανατολική Μεσόγειο συνιστά μια χειροπιαστή απόδειξη ότι η ασφάλεια του νησιού δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως ζήτημα «τρίτης χώρας», αλλά ως αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής αμυντικής στρατηγικής. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι η προεκτεινόμενη αποτροπή (extended deterrence) της Ελλάδας μπορεί να αυξήσει γενικότερα το κόστος οποιασδήποτε επιθετικής ενέργειας εναντίον της Κύπρου.
Προφανώς, οι μη κρατικοί δρώντες τύπου Χεζμπολάχ δεν είναι εύκολο να αποτραπούν και αυτό χρειάζεται να καταστεί σαφές στην κοινή γνώμη. Από τη στιγμή μάλιστα που δικαιολογημένα έχει αποκλειστεί η συμμετοχή της δικής μας πλευράς στον πόλεμο. Ωστόσο, με τις κατάλληλες πολιτικοστρατιωτικές κινήσεις μπορούν να περιοριστούν οι υπονομευτικές δράσεις τέτοιων ενόπλων οργανώσεων. Ετσι κι αλλιώς, η εξελισσόμενη πολεμική σύγκρουση καταδεικνύει τη γεωστρατηγική ενότητα Κύπρου – Λιβάνου. Στα πλαίσια αυτής της αντίληψης, η Αθήνα σωστά αναβάθμισε πρόσφατα το αποτύπωμά της στον Λίβανο με δωρεάν παροχή στρατιωτικού υλικού για την ενίσχυση των λιβανέζικων ενόπλων δυνάμεων. Αυτή η προσπάθεια θα πρέπει να εντατικοποιηθεί μετά το πέρας των εχθροπραξιών, ώστε να ενισχυθεί η σταθερότητα και ανθεκτικότητα της χώρας. Ο Λίβανος αποτελεί έναν κρίσιμο κρίκο για την περιφερειακή ασφάλεια, λόγω την ισχυρής παρουσίας ξένων δυνάμεων στην επικράτειά του και των εσωτερικών αντιπαλοτήτων.
Καταληκτικά, η άσκηση στρατιωτικής ισχύος συνιστά ένα πολυδιάστατο εργαλείο προάσπισης των εθνικών συμφερόντων και σαν τέτοιο μόνο πρέπει να ιδωθεί. Η παρουσία των ελλαδικών αεροναυτικών δυνάμεων καλλιεργεί ένα αίσθημα ασφάλειας στην Κυπριακή Δημοκρατία και ενισχύει την αξιοπιστία της Ελλάδας ως παρόχου ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο. Το σημαντικότερο είναι, όμως, ότι η κίνηση της Αθήνας λειτουργεί ως συμβολική αποκατάσταση μιας ιστορικής εκκρεμότητας. Η μνήμη και η ευθύνη μάς καλούν να σταθούμε δίπλα στην Κύπρο, όχι ως πράξη συγκυριακής στήριξης, αλλά ως διαρκή δέσμευση απέναντι στους ομοεθνείς μας και στην ίδια την ιστορική μας αυτοσυνείδηση.
*Ο κ. Μάνος Καραγιάννης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Reader in International Security στο King’s College London.
