Τον Ιούνιο του 2024, ο τότε γενικός γραμματέας της Χεζμπολάχ, Χασάν Νασράλα, προειδοποίησε δημόσια ότι η Κύπρος θα μπορούσε να καταστεί «μέρος του πολέμου» εάν το Ισραήλ επιτρεπόταν να χρησιμοποιήσει κυπριακό έδαφος ή υποδομές σε μια μελλοντική σύγκρουση με τον Λίβανο. Επρόκειτο για μια δήλωση που ουσιαστικά επιχειρούσε να θέσει ένα κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης στο στόχαστρο μιας τρομοκρατικής οργάνωσης που υποστηρίζεται από το καθεστώς του Ιράν.
Η απειλή αυτή δεν είναι πλέον θεωρητική. Την εβδομάδα που πέρασε, το ιρανικό καθεστώς στόχευσε απευθείας τις στρατιωτικές βάσεις του Ηνωμένου Βασιλείου στην Κύπρο. Η ενέργεια αυτή ως παραβίαση του κυπριακού εναέριου χώρου αποτέλεσε και άμεση επίθεση κατά της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Το 2013, καθώς ο συριακός εμφύλιος πόλεμος απειλούσε να επεκταθεί σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο, συνειδητοποιήσαμε για πρώτη φορά με οξύ τρόπο το πόσο ευάλωτη είναι η Κύπρος απέναντι σε τρομοκρατικές οργανώσεις που υποστηρίζονται από το καθεστώς του Ιράν. Μέχρι τότε, ελάχιστοι θεωρούσαν την Κύπρο κράτος πρώτης γραμμής για τα δυτικά συμφέροντα ασφαλείας. Ξαφνικά, το νησιωτικό κράτος άρχισε να εμφανίζεται υπό ένα νέο στρατηγικό πρίσμα. Πράκτορες της Χεζμπολάχ είχαν ήδη εντοπιστεί στο νησί να σχεδιάζουν επιθέσεις κατά Ισραηλινών τουριστών.
Σε απόσταση μόλις 235 μιλίων από το Ισραήλ, η Κύπρος βρίσκεται στο σταυροδρόμι Ευρώπης και Μέσης Ανατολής και έχει αναδειχθεί σε κρίσιμο κόμβο της αναδυόμενης αρχιτεκτονικής που συνδέει την Ευρώπη, το Ισραήλ και την Ανατολική Μεσόγειο. Το νησιωτικό κράτος έχει συμβάλει στη μεταφορά αμάχων κατά τη διάρκεια περιφερειακών κρίσεων και έχει φιλοξενήσει ανθρωπιστικούς διαδρόμους. Παράλληλα, έχει ενισχύσει τη συνεργασία του με εταίρους στους τομείς της ενεργειακής ασφαλείας και της περιφερειακής άμυνας. Ο ρόλος αυτός έχει καταστήσει το νησί στρατηγικά σημαντικότερο – και συνεπώς περισσότερο ορατό σε όσους επιδιώκουν να εκφοβίσουν ή να διαταράξουν αυτή τη συνεργασία.
Οι ευαλωτότητες που εντοπίστηκαν το 2013 επιδεινώθηκαν από ένα μακροχρόνιο εμπάργκο όπλων που επέβαλαν οι Ηνωμένες Πολιτείες στο νησί το 1987, με την πρόθεση να συμβάλουν στην επανένωση της Κύπρου. Αντί να επιτύχει τον επιδιωκόμενο στόχο του, το εμπάργκο όπλων επέτρεψε στην Τουρκία να συνεχίσει την κατοχή του βόρειου τρίτου της Κύπρου –με τη συνδρομή αμερικανικών όπλων–, ενώ η Κύπρος, κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης και ολοένα σημαντικότερος παράγοντας στην περιφερειακή ασφάλεια, αναγκάστηκε να βασιστεί σε οπλικά συστήματα και συμφωνίες –ακόμη και ρωσικής προέλευσης– που την εμπόδισαν να εμβαθύνει τη συνεργασία ασφαλείας με άλλους δυτικούς εταίρους.
Για τον λόγο αυτό, οι οργανώσεις μας υποστήριξαν ενεργά τον Νόμο για την Ασφάλεια και την Ενεργειακή Συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο του 2019 (East Med Act) και συνέβαλαν ώστε να ψηφιστεί. Μεταξύ των πολλών διατάξεών του, ο νόμος αυτός κατήργησε το προαναφερθέν εμπάργκο όπλων όσον αφορά την Κύπρο, υπό την προϋπόθεση ότι η Λευκωσία θα πληρούσε ορισμένους όρους. Για κάθε έτος έκτοτε, η Κύπρος έχει εκπληρώσει τις προϋποθέσεις αυτές. Παρά το γεγονός ότι το υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών χορηγεί ανελλιπώς ετήσια εξαίρεση από το εμπάργκο, η απλή πιθανότητα να μην το πράξει στο μέλλον εμποδίζει την Κύπρο και τους εταίρους της να οικοδομήσουν στρατηγικές, μακροπρόθεσμες αμυντικές συνεργασίες. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένα αδικαιολόγητο εμπόδιο για τα δυτικά συμφέροντα ασφάλειας στη Μεσόγειο.
Το κενό αυτό στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας πρέπει να κλείσει άμεσα. Ο αποτελεσματικός αμυντικός σχεδιασμός και η προμήθεια εξοπλισμών δεν μπορούν να οργανώνονται σε ετήσια βάση. Το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών οφείλει να αξιοποιήσει την ένταξη της Κύπρου στα προγράμματα Foreign Military Sales και Excess Defense Articles και να άρει οριστικά το εμπάργκο όπλων που αφορά την Κύπρο.
Καθώς η Ανατολική Μεσόγειος έχει συγκλονιστεί από αστάθεια και συγκρούσεις τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η Κύπρος έχει συμβάλει στη σταθερότητα. Η ενεργειακή διπλωματία της Λευκωσίας, οι ανθρωπιστικές πρωτοβουλίες της και οι σταθερές ενέργειες κατά κακόβουλων δρώντων έχουν αποτελέσει πολύτιμα στοιχεία για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ασφάλεια της Κύπρου και η δυνατότητά της να συνεχίσει τον σταθεροποιητικό της ρόλο στην περιοχή είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την ευρύτερη αντιπαράθεση απέναντι σε τρομοκρατικά δίκτυα που υποστηρίζονται από το καθεστώς του Ιράν και σε άλλους κακόβουλους παράγοντες. Εχει πλέον έρθει η στιγμή να αρθεί οριστικά το εμπάργκο όπλων κατά της Κύπρου.
*O κ. Εντι Ζεμενίδης είναι εκτελεστικός διευθυντής του Συμβουλίου Ελληνοαμερικανικής Ηγεσίας (HALC). O κ. Τεντ Ντόιτς είναι διευθύνων σύμβουλος του American Jewish Committee.
