Βρισκόμαστε πλέον στη δεύτερη φάση του πολέμου Ισραήλ και ΗΠΑ εναντίον του Ιράν. Σύμφωνα με το Τελ Αβίβ, 60% των εκτοξευτήρων της Τεχεράνης έχουν καταστραφεί, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος ισχυρίζεται ότι έχει εξουδετερωθεί η αεράμυνα του Ιράν, με αποτέλεσμα ο εναέριος χώρος του να ελέγχεται πλήρως από Ισραηλινούς και Αμερικανούς.
Το Ιράν έχει εξαπολύσει περισσότερες επιθέσεις στις γειτονικές χώρες του απ’ ό,τι στο Ισραήλ, τόσο γιατί είναι ευκολότερο να διασπάσει τα συστήματα αεράμυνάς τους, κυρίως μέσω των φθηνών, αλλά αποτελεσματικών drones, όσο κυρίως γιατί θέλει να αυξήσει το κόστος της απρόθυμης εμπλοκής τους, καθιστώντας την τρόπον τινά υποχρεωτική, προκειμένου να ασκήσουν πιέσεις στην αμερικανική ηγεσία για να τερματιστούν οι επιχειρήσεις εις βάρος του Ιράν.
Η ηγεσία του τελευταίου, η οποία αυτή τη στιγμή ελέγχεται από τους Φρουρούς της Επανάστασης, γνωρίζει ότι η στρατιωτική υπεροχή των αντιπάλων του είναι τέτοια που δεν επιτρέπει σκέψεις για νίκη εις βάρος τους. Γι’ αυτό εστιάζει την προσοχή του σε έναν τύπου ανταρτοπόλεμο με ασύμμετρα εργαλεία, όπου η επιβίωση συνιστά νίκη.
Δηλαδή αν μετά την ολοκλήρωση των πολεμικών επιχειρήσεων καταφέρουν οι Φρουροί της Επανάστασης να κρατηθούν στην εξουσία, έστω και αν είναι ξεδοντιασμένοι, έστω και αν δεν έχουν καμία πιθανότητα ανάπτυξης πυρηνικού προγράμματος, έστω και αν έχει καταστραφεί το βαλλιστικό τους πρόγραμμα, θεωρούν ότι μέσω της σκληρής καταστολής και εφόσον δεν έχει προκύψει σοβαρή αμφισβήτηση στο εσωτερικό, θα καταφέρουν να διατηρηθούν στην εξουσία.
Από την άλλη, Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ προσδοκούν στη δημιουργία συνθηκών υπονόμευσης του υφιστάμενου καθεστώτος, το οποίο υποστηρίζεται περίπου από το 25% του ιρανικού λαού, με περίπου 60% να επιζητεί την αλλαγή και σοβαρές μεταρρυθμίσεις. Επομένως, η εκτίμηση είναι πως αυτό το πλειοψηφικό ρεύμα θα αγανακτήσει τόσο από τις συνθήκες οικονομικής εξαθλίωσης, όσο και από τη διαπίστωση ότι επενδύθηκαν τεράστια ποσά αλλά και διπλωματικό κεφάλαιο για την υποστήριξη διαφόρων πληρεξουσίων στη Μέση Ανατολή, οι οποίοι είναι σχεδόν ή απολύτως εξουδετερωμένοι, σε ένα πυρηνικό πρόγραμμα το οποίο πλέον δεν υφίσταται και όλα αυτά εις βάρος των ίδιων των πολιτών.
Ακόμη και μια συμφωνία συνθηκολόγησης εκ μέρους της Τεχεράνης ως προς το πυρηνικό πρόγραμμα, θα απογυμνώσει το καθεστώς στα μάτια των Ιρανών, χωρίς πάντως να υπάρχει αυτή τη στιγμή μια κρίσιμη μάζα αντίστασης απέναντί του και μάλιστα χωρίς προσωπικότητες που μπορούν να ελέγξουν τις δομές ασφάλειας. Αυτό παραμένει προσώρας το πλεονέκτημα των Φρουρών της Επανάστασης. Εξ ου και οι σκέψεις Αμερικανών και Ισραηλινών να εξοπλίσουν τους Κούρδους σε πρώτη φάση ή και να υποδαυλίσουν την ένταση στο εσωτερικό, κινητοποιώντας και άλλες εθνοτικές ομάδες ή κάποιες από τις μειονότητες.
Εδώ όμως ο κίνδυνος είναι με αυτόν τον τρόπο να ενεργοποιηθεί ο ιρανικός εθνικισμός και ορισμένοι από αυτούς που επιθυμούν την ανατροπή του καθεστώτος να δουν αυτές τις ενέργειες ως προσπάθεια διάλυσης του Ιράν και να ταχθούν αναγκαστικά στο πλευρό του. Δεύτερον, ειδικότερα οι Κούρδοι δυσκολεύονται να εμπιστευθούν τους Αμερικανούς, αλλά και οι τελευταίοι θα αντιμετωπίσουν την έντονη διαφωνία της Τουρκίας, για την οποία η αναζωπύρωση του κουρδικού ζητήματος, τώρα που κατάφερε να κλείσει επιτυχώς το μέτωπο με τους Κούρδους της Συρίας, θα αποτελέσει πολύ αρνητική εξέλιξη. Επίσης, οι Κούρδοι του Ιράκ δεν είναι διατεθειμένοι να συνδράμουν τους ομοεθνείς τους του Ιράν, μπαίνοντας στο στόχαστρο της Τεχεράνης, ενώ και οι σχέσεις των πρώτων με την Αγκυρα είναι πολυδιάστατες και θερμές.
Ο ρόλος που θα διαδραματίσουν οι χώρες του Kόλπου είναι σημαντικός σε διάφορα επίπεδα. Από τη μία, σε αντίποινα απέναντι στο Ιράν, με το οποίο δεν θα ήθελαν να αναμετρηθούν στρατιωτικά, μπορούν να «παγώσουν» κεφάλαιά του, δυσκολεύοντας ακόμη περισσότερο τη θέση του καθεστώτος. Από την άλλη, προειδοποιούν με δραστική συρρίκνωση των επενδύσεών τους στο εξωτερικό, σε ένα σαφές μήνυμα προς την Ουάσιγκτον ότι θα πληγεί περισσότερο από αυτή την επιλογή.
Παράλληλα, οι αραβικές μοναρχίες αντιλαμβάνονται το Ισραήλ ως ηγεμονική δύναμη στην περιοχή, ωστόσο συσπειρώνονται έναντι των προθέσεων της τωρινής ηγεσίας του θεωρώντας την αποσταθεροποιητικό παράγοντα. Και βέβαια δεν θέλουν να πληρώσουν τον λογαριασμό ενός ενδεχόμενου χάους στο Ιράν. Επομένως, η θέση τους την επόμενη μέρα θα επηρεάσει τα εμπλεκόμενα μέρη, ενώ δεν μπορεί ακόμη να κριθεί αν ο πόλεμος θα τους φέρει πιο κοντά στις Ηνωμένες Πολιτείες ως εγγυητή ασφάλειας ή θα αποστασιοποιηθούν, θεωρώντας τες μέρος των προβλημάτων και όχι των λύσεων.
Ενδεχόμενη παράταση των επιχειρήσεων θα πλήξει περισσότερο τον Παγκόσμιο Νότο, κάτι που θα έχει αρνητικό αντίκτυπο για την Κίνα και την επιρροή που ασκεί σε αυτόν.
Αποδεικνύεται για πολλοστή φορά ότι Ρωσία και Κίνα δεν είναι σε θέση ή και δεν έχουν την επιθυμία να προστατεύσουν κατ’ όνομα ή κατ’ ουσία συμμάχους τους, όπως το Ιράν, ενώ ενδεχόμενη παράταση των επιχειρήσεων θα πλήξει περισσότερο τον Παγκόσμιο Νότο, κάτι που θα έχει αρνητικό αντίκτυπο για την Κίνα και την επιρροή που ασκεί σε αυτόν. Ασφαλώς, η απώλεια του ιρανικού πετρελαίου συνιστά ακόμη μία αρνητική εξέλιξη για το Πεκίνο, καθώς το 2025 το 12% των εισαγωγών του ήταν ιρανικής προέλευσης. Πάντως, στον βαθμό που η αμερικανική κοινωνία καταστεί ακόμη πιο διστακτική έναντι των διεθνών επεμβάσεων, ενδεχομένως να περιοριζόταν και η σχετική διάθεση των επόμενων ηγεσιών, κάτι που θα έδινε στην Κίνα περισσότερο χώρο για να κινηθεί στη γειτονιά της αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο.
*O κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (IGA), καθηγητής του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος.
