Τι θα γινόταν αν η Ελλάδα δεν έστελνε στρατιωτική βοήθεια στην Κύπρο; Οι γνωστοί αγανακτισμένοι εθνοπατέρες θα έβγαιναν σε κάθε πρόθυμο να διαδώσει την οργή τους μέσο, για να καταγγείλουν τη δειλία, την έλλειψη ετοιμότητας, την «εθνικά επικίνδυνη» στάση της κυβέρνησης. Κάποιοι άλλοι, με λιγότερο βερνικωμένη πολιτική παρουσία, αλλά μεγάλο έρεισμα στις πλατείες, θα πήγαιναν ακόμη πιο μακριά: θα μιλούσαν για προδότες και προδοσίες – για τον Ελληνισμό που ψυχορραγεί· θα ζητούσαν εξηγήσεις από τον πρωθυπουργό, να μας πει τι σκοπεύει να κάνει για να προστατεύσει το αδελφό έθνος. Η Αριστερά θα εξέφραζε τον φόβο της πως η ιστορία επαναλαμβάνεται, πως η Δεξιά ετοιμάζεται για ακόμη μία φορά να παίξει άτιμο παιχνίδι εις βάρος της Κύπρου, παραδίδοντάς τη στον εχθρό· παράλληλα, θα σχολίαζε ότι οι κυβερνητικοί μάνατζερ δεν νοιάζονται για το δίκαιο και την ασφάλεια των λαών, αλλά για τις μπίζνες τους, εξ ου και ο μόνος κίνδυνος που τους κινητροδοτεί είναι ο οικονομικός. Τελικά, η Ελλάδα έστειλε στην Κύπρο φρεγάτες και F-16. Οπως αναμενόταν, ούτε με αυτό χάρηκαν πολλοί.
Επιλέγεται ο πόλεμος;
Η κινητοποίηση της Ελλάδας σχολιάζεται σε μεγάλο βαθμό ως οσφυοκαμπτική. Η Ελλάδα σπεύδει να κάνει τα θελήματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ, λένε. Δεν αυτενεργεί, δεν έχει στρατηγική και σχέδιο, αλλά σέρνεται πίσω από μια πολεμική δραστηριότητα που δεν τη συμφέρει, για να κολακέψει δύο επεκτατικά κράτη με ροπή στη βία. Μερικοί, μάλιστα, ερμηνεύουν τη στάση της Ελλάδας απέναντι στην αμερικανοϊσραηλινή σύγκρουση με το Ιράν διαζευκτικά, λες και πρόκειται για ξεκάθαρη επιλογή ανάμεσα σε δύο εκδοχές πολιτικής ηθικής: Είμαστε με την ειρήνη ή με τον πόλεμο; Με το καλό ή με το κακό; Θέλουμε να διατηρήσουμε την ασφάλεια των Ελλήνων πολιτών ή να ρισκάρουμε εμπλοκή σε μια σύρραξη που δεν μας αφορά; Η προσέγγιση αυτή θα είχε νόημα, αν ο πόλεμος ήταν προϊόν επιλογής. Μπορεί να είναι γι’ αυτόν που τον ξεκινάει. Εκείνος όμως που, άθελά του, βρίσκεται δίπλα στον πόλεμο, δεν επιλέγει αν θα αντιδράσει σε αυτόν· επιλέγει μόνο αν θα αντιδράσει σωστά.
Καλλιστεία και ρεαλισμός
Η κουβέντα περί πολεμικής εμπλοκής της Ελλάδας έχει δύο πτυχές: την «καλλιστειακή», που αναλώνεται σε απλοϊκά ευχολόγια περί ειρήνης των λαών, και τη ρεαλιστική. Η δεύτερη κερδίζει έδαφος όταν κανείς τη συνδέσει με το ζήτημα της Κύπρου. Δεν πρόκειται για δύο άσχετα θέματα, άλλωστε: σε μια σύγκρουση δεν συμμετέχεις μόνο αν διακατέχεσαι από το καταστροφικό πάθος Τραμπ και Νετανιάχου, αλλά και για να προστατεύσεις κάτι σημαντικό που η σύγκρουση το θέτει σε κίνδυνο, ανεξάρτητα από το ποιος την προκαλεί. Είναι ή δεν είναι σημαντική η Κύπρος για την Ελλάδα; Είναι ή δεν είναι ψηλά στις προτεραιότητές μας η ασφάλειά της; Εδώ δεν χωρούν φιλολογικά «ναι μεν, αλλά» και πασιφιστικοί ρεμβασμοί. Αν τα ιρανικά drones ξαναστοχεύσουν την Κύπρο, η απάντηση της Ελλάδας ποια πρέπει να είναι στο πρόβλημα; Λύστε το μόνοι σας; Ζητήστε βοήθεια από όσους ερέθισαν το Ιράν; Απευθυνθείτε στους Βρετανούς, των οποίων οι βάσεις επλήγησαν; Κι αν την επόμενη φορά τα drones ξεφύγουν από τις βάσεις; Ας μας πουν οι διαφωνούντες με τη στρατιωτική βοήθεια, για να ξέρουμε τι πιστεύουν και για το πρακτικό, εκτός από το θεωρητικό σκέλος της κατάστασης.
Μάθε τη γειτονιά σου
Ο ρόλος που παίζει η άγνοια στην εκτίμηση των πραγμάτων δεν είναι αμελητέος. Παρά την έφεσή τους στην πολεμολογία και στην τάση τους να επιστρέφουν ξανά και ξανά στα ιστορικά τραύματα της χώρας τους, οι νεοέλληνες δεν έχουν πρόσφατα βιώματα πολέμου. Θεωρούν λοιπόν, αφελώς, ότι αρκεί να διαφωνείς ιδεολογικά με μια σύγκρουση για να αποφύγεις τις συνέπειές της. Οτι αρκεί να καταγγείλεις πως ο Τραμπ και ο Νετανιάχου δεν συμμορφώνονται με το διεθνές δίκαιο, για να θωρακίσεις τον εαυτό σου από τις παρενέργειες των επιχειρήσεών τους. Κάποιοι παραπέμπουν στην αντιπολεμική στάση του Σάντσεθ: να ένα παράδειγμα προς μίμηση, σκέφτονται. Αν ο Σάντσεθ απαγορεύει τη χρήση των στρατιωτικών βάσεων της Ισπανίας για επιθέσεις κατά του Ιράν, γιατί να μην υιοθετήσουμε κι εμείς αντίστοιχη συμπεριφορά; Επειδή εμείς μένουμε σε άλλη γειτονιά. Από τη γειτονιά του Σάντσεθ, ίσως λέγαμε κι εμείς τα ίδια.
Ετερον εκάτερον
Ο ρεαλισμός στην πράξη δεν αποκλείει την ειλικρίνεια στον πολιτικό λόγο. Το ότι η Ελλάδα διατρέχει κίνδυνο να υποστεί τις παράπλευρες επιπτώσεις μιας πολεμικής διαμάχης στη Μέση Ανατολή και, ως εκ τούτου, υποχρεούται να περιφρουρήσει το συμφέρον της στρατηγικά, σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογεί τη γεγονοτολογική τύφλωση και την αφωνία ενώπιον των ισχυρών. Οι ταραχές στη Μέση Ανατολή δεν ξεκίνησαν μόνες τους. Τα χτυπήματα στο Ιράν δεν αποβλέπουν στον εκδημοκρατισμό του, ούτε και υπάρχει κάποια εγγύηση πως θα βελτιώσουν το καθεστώς εντός του. Το ότι οι μικροί παίκτες παίζουν με τους κανόνες των μεγάλων, δεν σημαίνει πως πρέπει και να προσποιούνται ότι το παιχνίδι δεν είναι στημένο.
