Πρέπει να ξεκαθαρίσω κάτι από τη αρχή. Ποτέ μου δεν έκανα δημοσκοπήσεις. Ούτε και η εταιρεία στην οποία δούλευα έκανε ποτέ δημοσκοπήσεις. Η ενασχόλησή μου όμως με τη συγκέντρωση και μετάδοση των αποτελεσμάτων των εκλογών με έφερε σε πολύ στενή επαφή με όλες τις εταιρείες που ασχολούνται με τις δημοσκοπήσεις. Αυτό όμως που είναι ακόμα λιγότερο γνωστό είναι ότι εδώ και πολλά χρόνια η Δέλτα Πληροφορική και στη συνέχεια η Singular Logic συνεργάζονται με τις εταιρείες που πραγματοποιούν τα γνωστά exit polls. Πώς; Τους τροφοδοτούμε με πραγματικά αποτελέσματα εκλογών ώστε να βελτιώνουν τις εκτιμήσεις για τα exit polls, αλλά και να προετοιμάζουν τις δημοσκοπήσεις τους, βασισμένοι σε πραγματικά στοιχεία. Οπως είναι ευνόητο, όλα αυτά τα χρόνια που είχα την ευθύνη για τη συγκέντρωση και μετάδοση των αποτελεσμάτων έχω αναπτύξει μια πολύ στενή σχέση με όλους τους δημοσκόπους.
Επανειλημμένως έχω υπερασπιστεί τη δουλειά που κάνουν οι εταιρείες δημοσκοπήσεων που ανήκουν στον ΣΕΔΕΑ (Σύνδεσμος Εταιρειών Δημοσκοπήσεων και Ερευνών Αγοράς). Οποιο κόμμα δεν είναι ευχαριστημένο από τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων, αμφισβητεί το κύρος και την ορθότητά τους. Με άλλα λόγια, αντί να προβληματιστεί από τα ευρήματα των δημοσκοπήσεων, θέλει να σπάσει το θερμόμετρο για να μη βλέπει ότι έχει πυρετό.
Θέλω να σας διαβεβαιώσω μετά λόγου γνώσεως ότι οι σοβαρές εταιρείες δημοσκοπήσεων δεν κάνουν ποτέ μαϊμουδιές στις πολιτικές δημοσκοπήσεις. Η απόδειξη είναι τόσο απλή όσο το αυγό του Κολόμβου. Πάρτε για παράδειγμα την MRB. Λειτουργεί από 1969 και οι πολιτικές δημοσκοπήσεις στις καλές εποχές (δηλαδή τα χρόνια των εκλογών) δεν υπερβαίνουν το 20% του συνολικού τζίρου της εταιρείας. Ποιος λογικός επιχειρηματίας θα διακινδύνευε την αξιοπιστία του και το 80% του τζίρου του για να κάνει κομματικά παιχνίδια; Και κάτι ακόμα που ακούγεται απίστευτο. Την εποχή των εκλογών οι καλές εταιρείες ερευνών χάνουν χρήματα γιατί οι πολιτικές έρευνες δεν πληρώνονται τόσο καλά όσο οι έρευνες αγοράς! Με άλλα λόγια, οι καλές εταιρείες που έχουν κάποια ουσιαστική ιστορία δεν έχουν τίποτα να κερδίσουν από τις πολιτικές έρευνες, εκτός από δημοσιότητα.
Υπάρχει όμως ακόμα ένα πολύ σημαντικό επιχείρημα. Μια εταιρεία όπως η MRB, που λειτουργεί από 1969, είναι απολύτως βέβαιον ότι σε όλο αυτό το διάστημα, θα έδινε δημοσκοπήσεις που άλλοτε έφερναν πρώτη τη Ν.Δ. και άλλοτε το ΠΑΣΟΚ. Δηλαδή η εναλλαγή στην εξουσία λειτουργεί αποτρεπτικά ώστε να μη γίνονται μαϊμουδιές. Ισχύει το περίφημο «If you can steal FOR me, you will steal FROM me». Δηλαδή, «αν μπορείς να κλέψεις ΓΙΑ μένα, θα κλέψεις και ΑΠΟ εμένα». Ακριβώς για τον λόγο αυτό αν μια εταιρεία ευνοεί ένα κόμμα, όταν το κόμμα αυτό χάσει την εξουσία, τότε θα εκθέσει την εταιρεία και θα έχει κάθε λόγο να την κατηγορήσει ότι είναι αναξιόπιστη.
Αυτό το φαινόμενο το αντιμετώπισα πολύ έντονα στη Δέλτα Πληροφορική και αργότερα στη Singular Logic για τα αποτελέσματα των εκλογών. Κατά καιρούς τα αποτελέσματα που δίναμε αμφισβητήθηκαν τόσο από τη Ν.Δ. όσο και από το ΠΑΣΟΚ γιατί δεν τους άρεσαν. Επειδή, λοιπόν, μας αμφισβητούσαν και οι δύο, σημαίνει ότι κάναμε καλά τη δουλειά μας.
Με μια σημαντική σημείωση. Στην Ελλάδα δραστηριοποιούνται πολλές εταιρείες δημοσκοπήσεων. Ολες οι εταιρείες που έχουν πίσω κάποια χρόνια δίνουν περίπου τα ίδια αποτελέσματα. Μόνο εταιρείες που εμφανίζονται ξαφνικά και ευκαιριακά λίγους μήνες πριν από τις εκλογές παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις. Οποιος εμπιστεύεται αυτές τις εταιρείες κάνει κακό στον εαυτό του.
Και φτάνουμε στο κρίσιμο ερώτημα: Γιατί πέφτουν έξω οι δημοσκοπήσεις; Η απάντηση είναι αναπάντεχη. ΔΕΝ πέφτουν τόσο πολύ έξω, όσο νομίζουμε! Απλώς οι περισσότεροι αγνοούμε τα ψιλά γράμματα, που αναφέρονται στην Ταυτότητα της Ερευνας. Οι περισσότερες έρευνες αναφέρουν ότι «το περιθώριο σφάλματος είναι ±2,5% με διάστημα βεβαιότητας 95%». Για να ερμηνεύσετε τα αποτελέσματα πρέπει να λάβετε σοβαρά υπ’ όψιν την παρατήρηση αυτή. Θα σας δώσω όμως μια χρηστική συμβουλή: Οσα χρόνια παρακολουθώ τις δημοσκοπήσεις, υπάρχει μια πληροφορία η οποία πάντοτε δείχνει τον νικητή των εκλογών: Η παράσταση νίκης. Ανεξάρτητα από το τι ψηφίζει κάποιος, ενδόμυχα γνωρίζει ποιος θα κερδίσει.
Στις δημοσκοπήσεις πρέπει κάποιος να εστιάζει στις τάσεις και στα ποιοτικά χαρακτηριστικά και λιγότερο στα αριθμητικά. Ελάτε να δούμε πραγματικά στοιχεία. Στον Πίνακα έχω συγκεντρώσει τις δημοσκοπήσεις Μαρτίου, Απριλίου και Μαΐου 2023. Ο Πίνακας είναι αποκαλυπτικός. Ακόμα και ελάχιστες ημέρες πριν από τις εκλογές, καμία δημοσκόπηση δεν πλησίασε το αποτέλεσμα. Ολες υποεκτιμούν τη Ν.Δ. και υπερεκτιμούν τον ΣΥΡΙΖΑ. Ομως αν λάβουμε υπ’ όψιν την παρατήρηση «το περιθώριο σφάλματος είναι ±2,5% με διάστημα βεβαιότητας 95%», θα δούμε ότι ο μέσος όρος της Ν.Δ. και το ελάχιστο του ΣΥΡΙΖΑ δίνουν το τελικό αποτέλεσμα!
Υπάρχει μια πληροφορία η οποία πάντοτε δείχνει τον νικητή των εκλογών: Η παράσταση νίκης. Ανεξάρτητα από το τι ψηφίζει κάποιος, ενδόμυχα γνωρίζει ποιος θα κερδίσει.
Η εξήγηση είναι απλή. Στις δημοσκοπήσεις οι ερωτώμενοι απαντούν με χαλαρότητα, ενώ την ώρα που καλούνται να ψηφίσουν συνειδητοποιούν ότι η ψήφος τους καθορίζει το μέλλον τους και έτσι είναι πιο «συντηρητικοί» και πιο «αντικειμενικοί» στις επιλογές τους. Τα εισαγωγικά ερμηνεύονται κατά το δοκούν.
Τώρα πάμε στα κακά των δημοσκοπήσεων. Επανειλημμένως έχω διατυπώσει τη θέση ότι η ερώτηση για τη δημοφιλία των πολιτικών προσώπων είναι λανθασμένη και παραπλανητική. Ο πλέον δημοφιλής πολιτικός ήταν ο Φώτης Κουβέλης. Πολιτικά ποτέ δεν ήταν πρωταγωνιστής και εξαφανίστηκε. Σήμερα ο πλέον δημοφιλής είναι ο Δημήτρης Κουτσούμπας, αλλά το κόμμα του είναι στα όρια του μονοψήφιου ποσοστού. Προσωπικά θα ήθελα να κάνω παρέα με τον Mr. Bean, αλλά ποτέ μου δεν θα τον ψήφιζα για πρωθυπουργό. Αρα η ερώτηση είναι λάθος.
Αντίθετα, η ερώτηση για την καταλληλότητα είναι η μόνη που έχει κάποιο νόημα, αλλά και αυτή «θολώνεται» και δημιουργεί σύγχυση με την επιλογή «κανένας». Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει αυτή η επιλογή. Ψηφίζουμε αυτούς που κατεβαίνουν. Αν δεν θέλουμε να διαλέξουμε, δεν πάμε να ψηφίσουμε. Ο «κανένας» μόνο στην Οδύσσεια υπάρχει. Είναι σαν να πας σε ένα εστιατόριο και βλέπεις το menu, αλλά δεν βρίσκεις τίποτα που να σου αρέσει. Δεν παραγγέλνεις το «τίποτα», αλλά σηκώνεσαι και φεύγεις.
Ακόμα χειρότερη είναι η ερώτηση για την πιθανότητα να ψηφίσουν κόμματα που δεν υπάρχουν ακόμα. Ενα κόμμα αποτελείται από τον ηγέτη του, τα στελέχη του και το πρόγραμμά του. Πώς είναι δυνατόν να ζητάμε από τον ερωτώμενο να μας πει αν θα ψήφιζε ένα κόμμα με την Καρυστιανού, τον Τσίπρα ή τον Σαμαρά; Το έχω διατυπώσει με ένα παράδειγμα. Εστω ότι ο Messi, που εξακολουθεί και σήμερα να είναι ένα καλός ποδοσφαιριστής (πράγμα που δεν ισχύει πολιτικά για τον Τσίπρα και τον Σαμαρά, ενώ δεν έχουμε καμία ένδειξη για την Καρυστιανού), μας ανακοίνωνε ότι φτιάχνει ομάδα για να διεκδικήσει το πρωτάθλημα. Ποτέ δεν θα στοιχηματίζαμε ότι θα κέρδιζε το πρωτάθλημα, αν δεν μάθουμε και τους υπόλοιπους 10 ή και περισσότερους που θα απαρτίσουν την ομάδα. Φανταστείτε τι θα γινόταν αν είχε για τερματοφύλακα τον… κουτσό Poletti, όπως την πάτησε ο Ολυμπιακός πριν από πολλά χρόνια! Θυμίζω ότι έτρωγε τα γκολ χωρίς να κουνηθεί από τη θέση του! Πολλώ δε μάλλον στην πολιτική, που ειδικά οι θέσεις ένας κόμματος σε κρίσιμα ζητήματα παίζουν σημαντικό ρόλο στην απόφασή μας.
Είδατε τι έγινε με την Καρυστιανού και τις αμβλώσεις. Θεώρησε ότι το θέμα πρέπει να τεθεί σε «δημόσια διαβούλευση» και η κοινωνία να αποφασίσει τι θα γίνει. Και έγινε ο κακός χαμός. Προσπάθησε να το ανασκευάσει, αλλά μάταια. Η τηλεόραση δεν διαψεύδεται. Είναι βέβαιο ότι με τη δήλωσή της αυτή, άλλους κέρδισε και άλλους έχασε. Ακριβώς για τον λόγο αυτό πριν αποφασίσουμε αν θα ψηφίζαμε ένα πρόσωπο, πρέπει να μας πει το πρόγραμμά του και τις θέσεις του. Τα υπόλοιπα είναι κουβέντες καφενείου.
Το ζήτημα με τα κόμματα που ακόμα δεν υπάρχουν γίνεται ακόμα χειρότερο με την ερώτηση «Πόσο πιθανό είναι να ψηφίσετε το κόμμα του Χ», όπου υπάρχουν πέντε πιθανές απαντήσεις: Ναι, Μάλλον Ναι, Μάλλον Οχι, Οχι και ΔΓ/ΔΑ. Η άποψή μου είναι ότι τα «Μάλλον» δημιουργούν σύγχυση. Τι σημαίνει «Μάλλον» σε μια επιλογή που ουσιαστικά είναι μόνο δυαδική. Ή θα το ψηφίσω ή όχι. Το «Μάλλον» είναι σαν το «ολίγον έγκυος». Αν δεν υπήρχε η επιλογή του «Μάλλον», οι απαντήσεις θα είχαν περισσότερο νόημα.
Τέλος, το χειρότερο είναι το γεγονός ότι οι υποθετικές ερωτήσεις με υποθετικές απαντήσεις δημιουργούν πραγματικές προσδοκίες, οι οποίες επηρεάζουν τις αποφάσεις. Ας περιμένουμε να φτάσουμε στην περίοδο των εκλογών και έχουμε όλο τον χρόνο για «εγκυρότερες» δημοσκοπήσεις και συμπεράσματα.
*O κ. Ανδρέας Γ. Δρυμιώτης είναι σύμβουλος επιχειρήσεων.
