Οσες φορές έχω επισκεφτεί τον Κορυδαλλό, δύο πράγματα μου έκαναν εντύπωση. Το κυλικείο, όπου πωλούνται σε τιμές κάτω του κόστους μόνο μη αλκοολούχα ποτά. Και οι κατσαρίδες. Που εμφανίζονται μόλις μυριστούν ψωμοειδές, νερό ή καινούργιους ανθρώπους. Οι σωφρονιστικοί και οι κρατούμενοι είναι τόσο συνηθισμένοι στην παρουσία των κατσαρίδων, που δεν δίνουν καμία απολύτως σημασία. Πώς είναι, όμως, το καθημερινό φαγητό σ’ ένα τέτοιο μέρος;
Από φυλακή σε φυλακή το πράγμα διαφέρει. Στην πολύτιμη μαρτυρία του Θεοφίλου από την πενταετή κράτησή του (Η Φυλακή, εκδόσεις Αντίποδες), υπάρχει –ευτυχώς– ενότητα για το φαγητό. Στις φυλακές Δομοκού, λέει, η σίτιση γίνεται μέσα από χαραμάδα στην πόρτα με πλαστικό δίσκο, όπως στις ταινίες. Στον Κορυδαλλό επικρατεί περισσότερη «ελευθερία». Το μεσημεριανό διανέμεται σε σκεύη που έχουν οι ίδιοι οι κρατούμενοι κι αυτοί μπορούν να φάνε με την ησυχία τους όταν το επιθυμούν στο τραπέζι του κελιού τους.
«Σε κάποιες φυλακές οι κρατούμενοι μπορούν να μαγειρεύουν μόνοι τα γεύματά τους», εφόσον, φυσικά, τα οικονομικά τους τούς επιτρέπουν να παραγγείλουν σούπερ μάρκετ. Πρέπει να δείξουν εφευρετικότητα, αφού απαγορεύονται τα μαχαίρια. «Υπάρχουν κοινόχρηστα μάτια, ψυγείο κι ένα μικρό φουρνάκι», όπου, μάλιστα, μπορεί κανείς να ζεστάνει φαγητό που έχει φυλαγμένο. Το αγαπημένο των κρατουμένων είναι μακαρόνια με κιμά. «Τα δύο εθνικά γλυκά των φυλακών είναι το ρυζόγαλο και ο σιμιγδαλένιος χαλβάς».
Στον Κορυδαλλό (που, θυμίζω, είναι δικαστική φυλακή, δηλαδή, μέρος του πληθυσμού κρατείται όσο περιμένει δίκη – όχι επειδή καταδικάστηκε!) οι κρατούμενοι επιτρέπεται να έχουν μάτι μέσα στο κελί. Αρκεί να τους το κουβαλήσει κάποιος στο επισκεπτήριο. Δεδομένου ότι η Ελλάδα έχει καταδικαστεί πολλές φορές από τ’ αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα για την απάνθρωπη πολυκοσμία στις φυλακές, αναρωτιέμαι: πώς μαγειρεύει κανείς, όταν δεν έχει πού να στρίψει καλά καλά;
«Το μαγείρεμα σε έναν χώρο οχτώ τετραγωνικών στον οποίον υπάρχουν δύο κουκέτες και τουαλέτα είναι σίγουρα μια μικρή καθημερινή οδύσσεια, ωστόσο παραμένει ένα προνόμιο που δεν μπορούν να έχουν όλοι» (Η φυλακή, σελίδες 52-53). Αν δεν έχεις μάτι στο κελί, καταφεύγεις στους κοινόχρηστους χώρους μαγειρέματος. Πρόκειται για κελιά που μετατράπηκαν σε μαγειρεία μες στη βρώμα και στις κατσαρίδες. Σε αρκετές ελληνικές φυλακές, σύμφωνα με συζητήσεις των κρατουμένων που μεταφέρει ο Θεοφίλου, το φαγητό είναι αξιοπρεπέστατο (φυλακές Διαβατών, Τρικάλων, Χανίων κ.λπ.). Τα όσπρια είναι «πεντανόστιμα […] ενώ η κοτόσουπα των φυλακών Δομοκού, η οποία συνοδεύεται με τυρόπιτα, είναι η πιο νόστιμη κοτόσουπα που έχω δοκιμάσει ποτέ μου».
Πίσω στον Κορυδαλλό, τα πράγματα δεν είναι πάντοτε «ρόδινα». Λόγω του υπερπληθυσμού, η σίτιση αργεί να φτάσει από το ένα σημείο στο άλλο, με αποτέλεσμα το φαγητό να θέλει ξέπλυμα όταν φτάνει στον κρατούμενο. Δεν αποκλείεται οι κρατούμενοι να ξαναζεστάνουν το φαγητό τους προκειμένου ν’ απαλλαγούν από τα έντομα και τη σιχασιά. Από την άλλη: «Στα θετικά του Κορυδαλλού είναι ότι μια Κυριακή τον μήνα έχει συσκευασμένα κρουασάν γνωστής εταιρείας».
Το ντελίβερι στις φυλακές κανονικά απαγορεύεται, αν και δεν αποκλείεται να γίνει κάποια υπερπροσπάθεια από τους εργαζομένους, ώστε οι κρατούμενοι να φάνε κάτι σπέσιαλ τα Χριστούγεννα. Γίνεται να έρθει πίτσα και μέσω του επισκεπτηρίου. Μέχρι να φτάσει και να περάσει τις διαδικασίες, όμως, έχει ήδη κρυώσει. Μια τέτοια μέριμνα αφορά, φυσικά, μόνο κρατουμένους από την Ελλάδα που διατηρούν σχέσεις με τις οικογένειές τους. Υπάρχουν κρατούμενοι που δεν θέλουν η οικογένειά τους να ’ρθει επισκεπτήριο ή που λένε ψέματα, π.χ. στα παιδιά τους, ότι μετανάστευσαν. Και, φυσικά, υπάρχουν άνθρωποι απ’ αλλού που εκτίουν ποινή. Αυτοί δεν έχουν κανέναν και το «πρόβλημά» τους θεωρείται «λυμένο» με τον εγκλεισμό τους.
