Στις ΗΠΑ ακόμη ψάχνουν τι πήγε στραβά. Γιατί δεν λειτούργησαν οι μηχανισμοί ελέγχου και ισορροπιών των εξουσιών, ώστε να βρεθούν με τέτοιο πρόεδρο και με τη Δημοκρατία τους σε αυτό το χάλι; Ελέγχουν κάθε λεπτομέρεια στην ιστορία τους, τις παρακαταθήκες που άφησαν 45 πρόεδροι, ακόμη και την «Ομιλία για την Κατάσταση της Ενωσης», το περίφημο «Union address».
Για τον δημοφιλή παρουσιαστή Μπιλ Μάερ, η ομιλία αυτή είναι αχρείαστη. Ισως και επικίνδυνη, διότι θυμίζει τις ομιλίες των βασιλέων στο βρετανικό κοινοβούλιο, την εποχή μάλιστα που οι Αμερικανοί πήραν τα όπλα για να ξεφορτωθούν τον Γεώργιο Γ΄. Βεβαίως το αμερικανικό σύνταγμα επιτάσσει ότι «ο πρόεδρος θα παρέχει, από καιρού εις καιρόν, πληροφορίες στο Κογκρέσο σχετικά με την Κατάσταση της Ενωσης και θα υποβάλλει προς εξέταση μέτρα τα οποία θα κρίνει απαραίτητα και αποτελεσματικά» (άρθρο 2, εδάφιο 3), αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να γίνεται κάθε χρόνο. H πρώτη ομιλία δόθηκε από τον Τζορτζ Ουάσιγκτον το 1790. Ο Τόμας Τζέφερσον δεν την έκανε ποτέ. Εστειλε τις εκτιμήσεις του γραπτώς, κάτι που έκαναν και οι διάδοχοί του για σχεδόν ενάμιση αιώνα. Γραπτές παρατηρήσεις έστειλαν ακόμη και σύγχρονοι πρόεδροι, όπως ο Αϊζενχάουερ, ο Νίξον και ο Κάρτερ.
Ενα ενδεικτικό στοιχείο για την «κατάσταση της Δημοκρατίας» είναι ότι η πρώτη ομιλία του Ουάσιγκτον κράτησε 10 λεπτά· 833 λέξεις. Η προχθεσινή του Ντόναλντ Τραμπ κράτησε μία ώρα και 48 λεπτά και είχε 10.820 λέξεις. Το κακό, κατά τον Μάερ, είναι πως αυτές οι ομιλίες έχουν γίνει κάτι σαν λίστα επιθυμιών του προέδρου ή –ακόμη χειρότερα– σαν κατάλογος διαταγών για το τι πρέπει να κάνουν τα νομοθετικά σώματα.
Το επικίνδυνο, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ότι εμπεδώθηκε στον αμερικανικό λαό η πεποίθηση πως «ο πρόεδρος είναι υπεύθυνος για όλα και ότι αυτός θέτει την ατζέντα. Αλλά αυτό δεν υπάρχει στο βιβλίο οδηγιών της Δημοκρατίας, δηλαδή στο σύνταγμα. “Αρθρο 1: Ολες οι νομοθετικές εξουσίες θα ανήκουν στο Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών”. Οχι “κυρίως”, όχι “εκτός αν ο πρόεδρος έχει μια ωραία ιδέα”. Ολες. (…) Το Κογκρέσο έχει την αποκλειστική εξουσία να κάνει νόμους, να κηρύσσει πόλεμο, να βάζει τους φόρους και τους δασμούς, να εγκρίνει την τοποθέτηση υπουργών και δικαστών. (…) Είναι υπεύθυνο για την οργάνωση των άλλων εξουσιών» (Real Time, 21.2.2026). Και ο πρόεδρος τι κάνει, σύμφωνα με το «βιβλίο οδηγιών της Δημοκρατίας»; Ο,τι λέει το όνομα της (εκτελεστικής) εξουσίας που κατέχει. Να εκτελεί κατά τον καλύτερο τρόπο αυτό που διατάσσει το Κογκρέσο.
Αμερικανάκια! Ευτυχώς, εμείς εδώ, τέτοια θέματα τα έχουμε από καιρό λυμένα.
