Όταν διαβάζει κανείς την αληθινή είδηση πως η Ελλάδα έχει καταδικαστεί στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων Του Ανθρώπου για παραβίαση του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ (Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα Του Ανθρώπου) μάλλον δεν καταλαβαίνει ακριβώς για τι πράγμα μιλάμε. Δεν αρκεί να πληροφορηθεί ότι αυτό το άρθρο απαγορεύει την απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση των κρατουμένων, καθώς και τα βασανιστήρια. Ότι η Ελλάδα καταδικάζεται συνεχώς, επειδή υποβάλλει ανθρώπους σε συνθήκες που «υπερβαίνουν το αναπόφευκτο επίπεδο οδύνης που συνδέεται με την κράτηση». Η νομική γλώσσα δημιουργεί απόσταση από το ίδιο το πράγμα που περιγράφει.
Μόλις το μυαλό πάει να ξεπεράσει τη νομική γλώσσα, αυτή κολλάει, γιατί είναι θελκτική: αποστειρώνει τα πράγματα, τούς αφαιρεί το δράμα, το βάρος τους και την ανθρώπινη διάστασή τους, δημιουργεί μια εντύπωση ευταξίας και ότι «όλα είναι υπό έλεγχο». Μόλις πάει κανείς να ξεφύγει, εισρέουν στο μυαλό εικόνες από το Prison Break, το Orange is the New Black και ό,τι άλλο σόου έχει καταναλωθεί.
Η ελληνική φυλακή, όμως, δεν μοιάζει με σειρά στο Νέτφλιξ. Αν κρίνω απ’ τον Κορυδαλλό, μοιάζει με σχολείο, νοσοκομείο και τις πιο άθλιες γωνιές της Ευελπίδων. Διαβάζουμε για νέες φυλακές που θα ιδρυθούν. Για αυστηροποίηση των ποινών. Καθώς διευκολύνεται η επιβολή στερητικής της ελευθερίας ποινής, πώς είναι η αληθινή ζωή στη φυλακή;
Υπάρχει ένα τόσο δα βιβλιαράκι (Η Φυλακή, Θεοφίλου, εκδόσεις Αντίποδες) όπου μιλάει η εμπειρία. Ο συγγραφέας κρατήθηκε για πέντε χρόνια στις φυλακές Δομοκού και Κορυδαλλού και μάς δωρίζει τη σχετική αφήγηση. Το βιβλιαράκι περιλαμβάνει φωτογραφίες (παράνομα τραβηγμένες). Είναι εκπληκτικές και αποδίδουν με ακρίβεια μία ατμόσφαιρα εγκλεισμού, γραφειοκρατίας, βρωμιάς, πολυκοσμίας κι ελπίδας.
Σε αντίθεση με τις σειρές στο νέτφλιξ, η ζωή είναι βαρετή. Οι κρατούμενοι ζουν ο ένας πάνω στον άλλον- απίστευτο στριμωξίδι. Το καθημερινό τους βασανιστήριο είναι η απόλυτη έλλειψη προσωπικού χώρου, ησυχίας και ιδιωτικότητας. Το βασανιστήριο δεν το επιβάλλει η μοχθηρία κάποιου μεμονωμένου ατόμου, αλλά το ίδιο το σύστημα, η παγερή, παγιωμένη αδιαφορία του ελληνικού κράτους γι αυτήν τη χάλια γωνίτσα ακυρωμένης ζωής.
Γράφει ο Θεοφίλου «είναι λογικό να υποθέτει κάποιος ότι η ανάγνωση βιβλίων είναι μια συνήθεια που θα μπορούσε να αναπτύξει μέσα στη φυλακή ένας κρατούμενος. Όμως […] η συγκέντρωση είναι σχεδόν αδύνατη και οι περισσότεροι κρατούμενοι, όταν με έβλεπαν να διαβάζω, μου έπιαναν αμέσως την κουβέντα, γιατί κάπως είχαν ταυτίσει την ανάγνωση με το έσχατο στάδιο της απελπισίας».
[…] «Οι πόρτες των κελιών ανοίγουν συνέχεια και διαρκώς μπαίνει κάποιος για να πει ή να ζητήσει κάτι. Μια κουταλιά καφέ, λίγη ζάχαρη, λίγο λάδι […] όταν η φυλακή κλείνει για βράδυ, το κεφάλι έχει γίνει πουρές». Κι ο ύπνος δεν είναι αυτονόητος. Στα κελιά στριμώχνονται κάμποσοι άνδρες, στρώματα, πλαστική καρέκλα, αυτοσχέδιες απλώστρες, μάτι της κουζίνας, τουαλέτα κλπ. Ας προσθέσουμε τις δυσκολίες στον ύπνο ηλικιωμένων, εξαρτημένων ή όσων βρίσκονται σε έκρυθμη ψυχική κατάσταση.
Με πολύ χιούμορ, το βιβλίο περιγράφει πώς οι κρατούμενοι προσπαθούν να σκοτώσουν την ώρα τους με γυμναστική και με ανταλλαγή πληροφοριών που διευκολύνουν την επίτευξη εγκληματικών στόχων. «Η γυμναστική δεν είναι απαραίτητη μόνο για την αποφόρτιση. Για πολλούς είναι κομμάτι της δουλειάς τους, καθώς το σώμα τους είναι βασικό εργαλείο.»
«Κάποιο έχουν φυλακιστεί λόγω πράξεων που σχετίζονται με τη μη νόμιμη σωματική επιβολή σε σώματα άλλων ανθρώπων, καθώς αυτή είναι η μόνη τους επαγγελματική δεξιότητα. Στην παρανομία τα πράγματα είναι εντελώς σωματικά. Η μυϊκή δύναμη είναι ένα πραγματικό κεφάλαιο». Φυσικά, η γυμναστική είναι και διέξοδος από το ψυχικό αδιέξοδο του εγκλεισμού. «Τα βάρη είναι φτιαγμένα από μπουκάλια νερού γεμισμένα με αλάτι» […] «τα μονόζυγα και τα δίζυγα είναι σιδερένιοι σωλήνες τοποθετημένοι επί τούτου[…] τα παρεάκια συγκροτούνται ανάλογα με το ποιοι γυμνάζονται μαζί».
