Ηταν ένα φωτεινό μεσημέρι, Νοέμβριος του 2012, όταν συναντηθήκαμε με την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ για να γευματίσουμε στο εστιατόριο του Μουσείου Ακροπόλεως, που ήταν γεμάτο κόσμο. Με το που εμφανίστηκε, όλα τα κεφάλια στράφηκαν προς το μέρος της. Περπατούσε αργά και με δυσκολία, συνοδευόμενη από την Εφη Βασιλοπούλου, του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών, την πιο στενή συνεργάτιδά της, έναν «δικό της» άνθρωπο. Η άφιξή της, θυμάμαι, αποτέλεσε ένα μικρό γεγονός. Στα 86 της χρόνια, τότε, η κορυφαία Ελληνίδα βυζαντινολόγος απολάμβανε τον θαυμασμό και την αποδοχή ενός ποπ σταρ. Και, ομολογουμένως, είχε ταλέντο στις προσωπικές επαφές. Στο διάρκειας δυόμισι ωρών γεύμα μας, τη χαιρέτησαν μεγαλοφώνως από τα διπλανά τραπέζια με σεβασμό, μια κυρία από το Μιλάνο έσπευσε να της μιλήσει σε σπαστά ελληνικά και, στο τέλος της συνάντησής μας, λίγο πριν αποχωρήσει, ο σερβιτόρος που μας εξυπηρέτησε της ζήτησε ένα αυτόγραφο για τη γυναίκα του που «είναι αρχαιολόγος και θα χαρεί πολύ»… Κι εκείνη, όχι μόνον ανταποκρινόταν με προσήνεια, αλλά αφιέρωνε και χρόνο σε όσους τής απευθύνονταν. «Απολαμβάνετε τη δημοσιότητα;» τη ρώτησα. «Δεν είναι δημοσιότητα για μένα. Είναι επαφή με τον κόσμο. Με ενδιαφέρει να δω τι κάνουν οι άνθρωποι, πώς σκέφτονται, τι λένε».
Το επιβεβαιώνει, γιατί το παρακολουθούσε σε κάθε εκδήλωση όπου παρευρισκόταν, η Εφη Βασιλοπούλου. «Μια φορά, στη Θεσσαλονίκη έπεσε, σχεδόν, πάνω στο αυτοκίνητό μας ένας κύριος πολύ συγκινημένος. “Είμαι αγράμματος”, της είπε, “αλλά κάθε φορά που σας ακούω να μιλάτε νιώθω να κερδίζω το έδαφος που έχω χάσει”». Από το 1993 που γνωρίστηκαν, όταν η Αρβελέρ ανέλαβε την προεδρία του ΕΠΚεΔ, δεν έφυγε από το πλευρό της. «Η Αρβελέρ είναι το μεγαλύτερο κεφάλαιο της ζωής μου. Μεγάλωσα δίπλα της. Ηταν μια σχέση μάνας – κόρης», τονίζει η ίδια, βιώνοντας ένα πένθος καθοριστικό. Πριν από τρία χρόνια κυκλοφόρησε το βιβλίο «Από μένα αυτά…» (εκδ. Πατάκης) συνομιλίες της Αρβελέρ με τον Μάκη Προβατά και την Εφη Βασιλοπούλου. «Ηταν και είναι ένα μεγάλο σχολείο μάθησης, εξέλιξης, επαγγελματισμού και δημιουργίας. Μια ξεχωριστή προσωπικότητα, με απέραντη σοφία και γνώση, αυστηρή, αλλά δίκαια και συναισθηματικά γενναιόδωρη», όπως έχει γράψει στον πρόλογο της έκδοσης.
«Απολαμβάνετε τη δημοσιότητα;» τη ρώτησα. «Δεν είναι δημοσιότητα για μένα. Είναι επαφή με τον κόσμο. Με ενδιαφέρει να δω τι κάνουν οι άνθρωποι, πώς σκέφτονται, τι λένε».
Η ιδιότητα που αγαπούσε περισσότερο η Αρβελέρ ήταν αυτή της «δασκάλας». Απολάμβανε την παρέα των νέων ανθρώπων, ρωτούσε για τα ενδιαφέροντά τους, τα όνειρα, τις επιθυμίες τους. Οταν, στη συζήτησή μας, επισημάναμε το έλλειμμα παιδείας στην Ελλάδα, η απάντησή της δεν ήταν η αναμενόμενη. Μετατόπισε το κέντρο βάρους και μαζί τον προβολέα: «Ρωτήθηκε κάποτε ένας μεγάλος νομπελίστας πού οφείλει την επιτυχία του. Αφού σκέφτηκε αρκετά, απάντησε: Στον “παιδικό κήπο”. Εκεί μου έμαθαν να πλένω τα χέρια μου πριν φάω, να μην κλέβω τα παιχνίδια του διπλανού, ποιοι είναι οι κανόνες του παιχνιδιού, να δίνω το χέρι στο άλλο παιδί για να περάσουμε το πεζοδρόμιο… Γιατί αναφέρεστε στην παιδεία και όχι στην οικογένεια; Η παιδεία δεν έχει να κάνει σε τίποτα με το σχολείο. Το σχολείο είναι η εκπαίδευση. Η παιδεία έχει να κάνει με την οικογένεια. Το σχολείο δεν είναι επιφορτισμένο να απαντήσει στις ελλείψεις της οικογένειας».
Το πρόγραμμα εκείνης της ημέρας του Νοεμβρίου είχε και πολλά άλλα εκτός από το «Γεύμα» μας. Η καθημερινότητά της, ούτως ή άλλως, ήταν ανέκαθεν βεβαρημένη. Σχολιάζω αυθόρμητα: «Πώς αντέχετε τόσες μετακινήσεις και υποχρεώσεις;». Απαντά, ενώ απομακρύνεται: «Αν τα πάψω, έπαψα».
