«Η ουδετερότητα είναι η πιο εκλεπτυσμένη μορφή διανοητικής προδοσίας και ίσως η πιο ποταπή. Επιδεικνύει επιείκεια για την ολοκληρωτική τρομοκρατία, αλλά χύνει αμείλικτα το δηλητήριο της καταγγελίας για κάθε αποτυχία ή αδικία της Δύσης» (Αρθουρ Κέσλερ). Αυτά και άλλα πολλά ενδιαφέροντα βρίσκονται στο βιβλίο «Η ιστορία μιας ματαίωσης», εκδ. Αντίποδες, 2024, του Στρατή Μπουρνάζου.
Τι πραγματεύεται το βιβλίο; Τον πολιτισμικό Ψυχρό Πόλεμο. Οι Αμερικανοί αντιλήφθηκαν πως μόνο με τη στρατιωτική ισχύ και το σχέδιο Μάρσαλ δεν θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί ο κομμουνισμός ο οποίος, με τους στρατευμένους διανοούμενούς του, κυριαρχούσε στον χώρο των ιδεών. «Δεν μπορεί να πολεμήσεις τον Καρλ Μαρξ με την Coca-Cola» (σελ. 71). Χρειαζόταν και το δυτικό στρατόπεδο να κινητοποιηθεί ώστε να αντιπαρατεθεί με την Αριστερά και στο ιδεολογικό-πολιτι-σμικό επίπεδο.
«Δεν μπορεί να πολεμήσεις τον Καρλ Μαρξ με την Coca-Cola». Το δυτικό στρατόπεδο χρειαζόταν να κινητοποιηθεί, ώστε να αντιπαρατεθεί με την Αριστερά και στο ιδεολογικό επίπεδο.
Κάπου εδώ, στα τέλη της δεκαετίας του 1940, η CIA αναλαμβάνει να οργανώσει τους διανοούμενους του ελεύθερου κόσμου για να συγκροτήσουν ένα σώμα που θα δώσει αυτούς τους αγώνες. Τα στελέχη της CIA εκείνης της πρώιμης εποχής «είναι κατά κανόνα νεαροί που αυτοπροσδιορίζονται πολιτικά ως προοδευτικοί φιλελεύθεροι, κληρονόμοι του Νιου Ντιλ. Είναι ταυτόχρονα αντικομμουνιστές, οπαδοί του Δημοκρατικού Κόμματος με καλές σπουδές…» (σελ. 85). Με αυτήν την πνευματική υποδομή αντιλαμβάνονται ότι τον ιδεολογικό αγώνα απέναντι στον κομμουνισμό δεν μπορούν να τον διεξαγάγουν τα γεράκια του συντηρητικού χώρου, αλλά διανοούμενοι που θήτευσαν στον μαρξισμό στη δεκαετία του 1930 και στη συνέχεια αποστάτησαν. Eτσι επιστρατεύθηκαν οι Αντρέ Ζιντ, Ινάτσιο Σιλόνε, Aρθουρ Κέσλερ, Λούις Φίσερ, Στίβεν Σπέντερ, οι οποίοι πέρασαν στην απέναντι όχθη όταν έμαθαν για τις δίκες της Μόσχας. «Ο αντισταλινισμός εξελίσσεται σε αντισοβιετισμό, με τελικό στάδιο τον αντικομμουνισμό» (σελ. 49). Μέσα από αυτές τις ατραπούς ιδρύεται το Congress for Cultural Freedom (CCF) στο Βερολίνο, με βασικό άξονα αυτό που αποκλήθηκε «Νοn Communist Left».
Το βιβλίο είναι έντιμο στην πλούσια περιγραφή των γεγονότων, με αρχειακή δουλειά, και ο συγγραφέας προσεκτικός στα σχόλιά του, μακριά από έναν άγονο καταγγελτικό λόγο. Αξίζει να διαβαστεί, διότι φωτίζει επαρκώς μια άγνωστη πτυχή του Ψυχρού Πολέμου.
