Παλιά έλεγαν ότι όταν κλείνει ένα σχολείο ανοίγει μια φυλακή. Στερεότυπο μιας ψευδαίσθησης που όλοι ξέρουμε ότι δεν είχε ποτέ αντίκρισμα στην πραγματικότητα. Μάλλον περί ευγενούς πόθου επρόκειτο. Σήμερα όμως μπορούμε να πούμε κάτι που επιβεβαιώνεται καθημερινά από την πραγματικότητα της ζωής μας. Οπου κλείνει ένα βιβλιοπωλείο ανοίγει ένα φαγάδικο. Ή ένα μοδάτο κατάστημα, ανάλογα με την τοποθεσία. Αυτό σκέφτηκα όταν διάβασα πως έκλεισε το Λεξικοπωλείο, το βιβλιοπωλείο της πλατείας Προσκόπων στο Βατραχονήσι. Αναρωτήθηκα τι θα το αντικαταστήσει. Φαγάδικο ή ποτάδικο; Τρίτη επιλογή δεν υπάρχει. Η πορεία του κέντρου της Αθήνας είναι προδιαγεγραμμένη. Οπως και το μέλλον των βιβλιοπωλείων. Οσοι ακόμη, όλο και λιγότεροι, εξακολουθούν να ταυτίζουν την ανάγνωση με το έντυπο, το σώμα που αγγίζει την αφή αλλά έχει έως και οσμή, έχουν στραφεί στην ευκολία των μεγάλων διεθνών διανομέων. Εχει χαθεί πια η συνήθεια να μπαίνεις σ’ ένα χώρο γεμάτο βιβλία, να χαζεύεις, να ψαύεις, να φυλλομετράς και εντέλει να διαλέγεις ξέροντας ότι μπορεί να πέσεις κι έξω. Τώρα και το βιβλίο έχει μπει στον κατάλογο των προδιαγραφών. Το αγοράζεις μόνον όταν το περιτύλιγμά του σε πείθει ότι είναι αυτό που περιμένεις και δεν θα σε απογοητεύσει.
Σέβομαι και θαυμάζω όσα βιβλιοπωλεία έμειναν όρθια τον καιρό της κρίσης, όπως ο Ιανός ή η Πολιτεία, όταν το κέντρο της Αθήνας σε έδιωχνε με τα κατεβασμένα ρολά των καταστημάτων. Τότε γνώρισα το Λεξικοπωλείο στο Βατραχονήσι. Είχε κλείσει και ο Κάουφμαν, οπότε ήταν το σημείο όπου μπορούσα να βρω γαλλικά βιβλία. Είχε κλείσει και η Εστία στη Σόλωνος, που ήταν κάτι παραπάνω από βιβλιοπωλείο. Ηταν στέκι, με κέντρο το γραφείο της κυρίας Μάνιας. Στέκι ήταν και το Λεξικοπωλείο, ένας χώρος που σε καλούσε να μείνεις. Με την Οντίλ, την ιδιοκτήτρια, είχαμε κάνει διάφορα σχέδια για ομιλίες στη γαλλική κοινότητα. Δεν έγιναν ποτέ. Μας πρόλαβε η κόβιντ. Εν τω μεταξύ, με τα χρόνια το βιβλιοπωλείο είχε ανοίξει και στην ελληνική εκδοτική παραγωγή και είχε οργανώσει κι ένα μικρό τμήμα από αγγλόφωνα βιβλία. Η Αθήνα έχει γεμίσει από φαγάδικα και ποτάδικα. Ανοίγει ένα και δίπλα του ανοίγουν άλλα δέκα. Το γούστο ισοπεδώνεται και η διασκέδαση γίνεται καταναγκασμός. Τις προάλλες έκλεισε το Επί Λέξει της Μαρίας Παπαγεωργίου στην Ακαδημίας επειδή ο ιδιοκτήτης αύξησε το ενοίκιο. Σε λίγο ο ίδιος ιδιοκτήτης θα παραπονιέται για τη φασαρία που κάνει το ποτάδικο στο οποίο νοίκιασε το ακίνητό του. Πριν από χρόνια στο Σεν Ζερμέν, το βιβλιοπωλείο του Γκαλιμάρ έκλεισε και έγινε μπουτίκ του Ντιόρ. Το ρέκβιεμ για τα βιβλιοπωλεία είναι ρέκβιεμ για έναν ολόκληρο τρόπο ζωής ο οποίος έφυγε και δεν ξαναγυρνάει. Τον κρατούν ζωντανό μόνον κάτι πεισματάρηδες και δύστροποι που, εκτός των άλλων, δεν αντέχουν τη φασαρία του ποτάδικου. Πόσο θα αντέξουν ακόμη;
