Το ρεπορτάζ του News247 ήταν αποκαλυπτικό. Εκπρόσωποι από 46 από τα 80 δημόσια νοσοκομεία με τα οποία επικοινώνησε η δημοσιογράφος δήλωσαν –σε διάφορους τόνους, ενίοτε και επιθετικά– ότι δεν πραγματοποιούν τεχνητή διακοπή κύησης στο νοσοκομείο τους. Οι λόγοι που επικαλέστηκαν οι περισσότεροι ήταν ιδεολογικοί, ηθικοί ή και θρησκευτικοί. Ολες οι αρνήσεις ήταν, βεβαίως, παράνομες. Στην Ελλάδα, ο νόμος επιτρέπει διακοπή κύησης χωρίς κανένα περιορισμό, εφόσον γίνεται μέχρι τη 12η εβδομάδα· οι δε πάροχοι υπηρεσιών υγείας απαγορεύεται να τις αρνηθούν στους πολίτες. Αυτό ισχύει εδώ και σαράντα χρόνια. Η κοινωνία το θεωρεί δεδομένο, δεν υπάρχει κανενός είδους συζήτηση ή σοβαρή κοινωνική πίεση γι’ αυτό το θέμα. Είναι λυμένο. Η έρευνα αυτή, όμως, αποκλειστικά σε νοσοκομεία της επαρχίας, αποκάλυψε γλαφυρά κάτι που συχνά ξεχνάμε: ότι στη χώρα μας υπάρχει πολύς κόσμος που ζει με άλλους κανόνες και άλλες αξίες, έξω από το νομικό, εθιμικό και πολιτισμικό πλαίσιο χώρας που είναι κράτος-μέλος της Ε.Ε. εδώ και σχεδόν μισόν αιώνα.
Το φαινόμενο αυτό το παραγνωρίζουμε συστηματικά. Στις εκλογές του Μαΐου 2023, ένα κόμμα που ουδείς ανέφερε στις προεκλογικές συζητήσεις και το οποίο οι περισσότερες εταιρείες δημοσκοπήσεων δεν κατέγραφαν στις έρευνές τους συγκέντρωσε σχεδόν 150.000 ψήφους και παραλίγο να μπει στη Βουλή. Στις εκλογές του Ιουνίου της ίδιας χρονιάς συγκέντρωσε σχεδόν 200.000 ψήφους και εξέλεξε δέκα βουλευτές. Το κόμμα αυτό λέγεται «Δημοκρατικό-Πατριωτικό Κίνημα – Νίκη» και ιδρύθηκε το 2019. Απέκτησε ισχύ και λαϊκά ερείσματα χωρίς να το πάρει χαμπάρι κανένας, χωρίς να το καταγράψει κάποιο μεγάλο ΜΜΕ και χωρίς να αποτυπωθεί σε κάποια έρευνα. Με τη στήριξη από πηγές που επίσης λειτουργούν εκτός του πολιτικού και κοινωνικού «mainstream» (παραθρησκευτικές οργανώσεις, μονές Αγίου Ορους) και με μέσα που κανείς στα κέντρα λήψης αποφάσεων δεν παρακολουθεί, εμφανίστηκαν ξαφνικά, σαν από το πουθενά. Αλλά δεν ήρθαν από το πουθενά. Απέκτησαν λαϊκό έρεισμα επειδή εκεί έξω –ειδικά στη Βόρεια Ελλάδα– υπάρχει λαός με αυτά τα χαρακτηριστικά. Κάλυψαν μια ανάγκη που υφίσταται.
Σε έρευνες, το ποσοστό πολιτών που ανήκουν στο «αντισυστημικό» μπλοκ των ψηφοφόρων υπολογίζεται από 20% έως και 30%-35%, ανάλογα με το τι συμπεριλαμβάνει κανείς σε αυτό τον αρκετά θολό ορισμό. Σε γενικές γραμμές μιλάμε για ανθρώπους που είτε απορρίπτουν τη φιλελεύθερη δημοκρατία εν γένει είτε θεωρούν τους θεσμούς και τις αξίες της λιγότερο σημαντικά πράγματα από άλλα, όπως η θρησκευτική τους ταυτότητα ή οι ιδεολογικές τους πεποιθήσεις. Είναι άνθρωποι που δεν θα είχαν πρόβλημα «να καεί» στ’ αλήθεια η Βουλή, να βγούμε από την Ε.Ε. και/ή το ευρώ, να επανέλθει η θανατική ποινή, να απαγορευθούν οι αμβλώσεις, να έρθει ένας «ισχυρός ηγέτης» για να μας κυβερνά (ακόμη και χωρίς εκλογές) ή να αποχωρήσουμε ως χώρα από τη Σύμβαση της Γενεύης για τους πρόσφυγες. Στην πλειονότητα είναι άνθρωποι εξαιρετικά –ενίοτε και ακραία– συντηρητικών απόψεων, αλλά η κατηγορία περιλαμβάνει και πολίτες με άλλες ιδεολογικές αφετηρίες. Και, βεβαίως, και μέσα σε όλον αυτό τον κόσμο υπάρχουν αποχρώσεις και υποκατηγορίες. Πρόκειται, δε, για ένα αναπάντεχα οριζόντιο κομμάτι του πληθυσμού. Ενώ οι κοινωνικές έρευνες δείχνουν ότι άτομα χαμηλής μόρφωσης και τα χαμηλότερα εισοδήματα υπερεκπροσωπούνται σε αυτόν τον κόσμο, εντούτοις εκεί ανήκουν και άλλες ομάδες. Ολες και όλοι οι εργαζόμενοι που απάντησαν στη συντάκτρια του News247 ήταν γιατροί, νοσοκόμοι, μαίες ή υπάλληλοι. Ο πρόεδρος της «Νίκης» ήταν για δεκαετίες δάσκαλος σε δημοτικό σχολείο.
Και ενώ ζουν ανάμεσά μας, ταυτόχρονα βιώνουν την πραγματικότητα με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Διαβάζουν άλλα πράγματα στις οθόνες τους. Μαθαίνουν τα νέα διαφορετικά από τους περισσότερους. Εχουν άλλες επιρροές και προσλαμβάνουσες, πολλές εκ των οποίων εσείς κι εγώ δεν πρόκειται να δούμε ή να ακούσουμε ποτέ. Αυτό έχει συνέπειες.
Το αντισυστημικό μπλοκ στην Ελλάδα δεν είναι πλειοψηφικό. Μολονότι είμαστε γενικά συντηρητική χώρα, είμαστε ταυτόχρονα και κοινωνία στην οποία η αποδοχή των ευρωπαϊκών, δημοκρατικών αξιών παραμένει ευρύτατη. Το πρόβλημα είναι ότι σήμερα αυτές οι θεμελιώδεις αξίες, πάνω στις οποίες χτίστηκε μεταπολιτευτικά η σύγχρονη Ελλάδα, υφίστανται λυσσαλέα επίθεση. Ο αντισυστημισμός θεριεύει στις ελεύθερες, δημοκρατικές χώρες του κόσμου. Ακόμη και στη Σουηδία έχουν ακροδεξιούς, ακόμη και στην Ελβετία λυσσάνε με τους μετανάστες. Το πώς διαχειρίζονται αυτό τον πόλεμο εξαρτάται μόνο από το πόσο ευάλωτος (πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά) είναι ο πληθυσμός τους. Το πρόβλημα με τη δική μας περίπτωση είναι το εξής: δεν ξέρουμε. Αυξάνεται εδώ ο αριθμός των ανθρώπων που αμφισβητούν τη δημοκρατία; Κάνουν και στην Ελλάδα υπόγεια προπαγανδιστική δουλειά τα ρωσικά bots, όπως και στις άλλες χώρες της Ευρώπης; Τι άλλες αντίστοιχες εκπλήξεις μάς επιφυλάσσουν οι εκλογές, του χρόνου; Μολονότι όλα τα κεκτημένα από τη συμμετοχή μας στον «δυτικό» κόσμο μοιάζουν ακόμη αδιαπραγμάτευτα, πρέπει σιγά σιγά να αρχίσουμε να «διαβάζουμε» καλύτερα τι συμβαίνει στην κοινωνία. Για να μην ξυπνήσουμε μια μέρα και, ξαφνικά, το αν μια γυναίκα έχει δικαίωμα να κάνει άμβλωση είναι ξανά θέμα συζήτησης στην Ελλάδα.
