Είναι άγνωστο αν οι 12 φωτογραφίες με τους «200» κομμουνιστές να βαδίζουν αγέρωχα προς τον θάνατο στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944, πλέον «μνημείο» και πιθανό αυριανό κτήμα του ελληνικού Δημοσίου, θα αποτελέσουν αφορμή για να λιγοστέψει η πόλωση, να ξεδιαλύνει η σύγχυση που επικρατεί στο διόλου ψύχραιμο κοινό σχετικά με την τεκμηρίωση εμβληματικών γεγονότων της μαρτυρικής περιόδου της Κατοχής και την ενίσχυση της ιστορικής μνήμης.
Το γεγονός ότι τα συγκεκριμένα θύματα της ναζιστικής εκδικητικότητας δεν είναι μόνο ένας αριθμός, αλλά έχουν πλέον «πρόσωπο», μοιάζει να δημιουργεί ρωγμή στα οικεία εμφυλιοπολεμικά στερεότυπα που συντηρούν κατακερματισμένη την ιστορική ύλη και την ευκαιρία να επιχειρηθεί η συγκρότηση ενός μεγάλου εθνικού αρχείου, μιας αδιαίρετης κιβωτού μνήμης για την Αντίσταση.
Για πρώτη φορά είδαμε ανθρώπους με τα αποτυπώματα μόχθων και αγώνων στη θαρραλέα μορφή, στο στητό κορμί, στα μάτια που κοίταζαν μπροστά σε κάτι άυλο, υψηλό, να οδεύουν τραγουδώντας προς το εκτελεστικό απόσπασμα, κι αυτή η εικόνα χαλύβδινης αντοχής στη βαρβαρότητα του κατακτητή που ξεσήκωσε κύματα συγκίνησης, αυτή η αποκαλυπτική εμπειρία ήταν σαν να γέννησε ένα (στιγμιαίο;) αίσθημα ευθύνης απέναντι στο παρελθόν μας.
Το χρέος όχι μόνο να ανασκάψουμε την ταυτότητα των στημένων στον τοίχο του Σκοπευτηρίου μελλοθανάτων –μόνο λίγοι έχουν μέχρι στιγμής αναγνωριστεί στις φωτογραφίες – ναζιστικό προπαγανδιστικό υλικό–, όχι μόνο να ανασύρουμε ό,τι θα μπορούσε να ανασυνθέσει τις δραστήριες δύσκολες ζωές τους, ό,τι ηρωικό κόχλαζε μέσα τους, αλλά και να αποδεχτούμε ένα κοινό περίγραμμα Ιστορίας.
Θα ιδωθούν αυτά τα πειστήρια παραδειγματικού πάθους για την ελευθερία ως «πύλη» προς τον εμπλουτισμό των ελλειμματικών ελληνικών αρχείων σχετικά με τους νεκρούς μας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο; Προς μια νέα γνώση; Που λειτουργεί ως ασπίδα απέναντι σε παραπλανητικά συναισθήματα, που πολεμά την προκατάληψη, ερμηνεύει το παρόν, διαμορφώνει το μέλλον, ενώνει σε κρίσιμες στιγμές. Θα υπάρξει πίεση για τη θεσμική οργάνωση της μνήμης, ώστε το τεκμήριο να μην αποτελεί απλώς θερμό υλικό για νέους «πολέμους», αλλά να διατηρεί το πραγματικό του νόημα και την ισχυρή του αξία; Δύσκολο. Στο βασίλειο του αδιάλειπτου σκρολαρίσματος, της επιδερμικής ή κυνικής θεώρησης των πραγμάτων δεν είναι για μεγάλο χρονικό διάστημα επιθυμητή η επίπονη αναμέτρηση με την Ιστορία.
