Τις προηγούμενες ημέρες παρουσιάστηκαν δύο έρευνες, που έχουν μεγάλο ενδιαφέρον. Αν και δεν ξεκινούν από την ίδια αφετηρία, διαβάζονται παράλληλα και συμπληρωματικά, και στέλνουν και οι δύο αποκαρδιωτικά μηνύματα για τη χώρα μας. Ωστόσο, δεν πρέπει να εκπλήσσουν κανέναν.
Στη μία έρευνα, που έγινε από την εταιρεία AboutPeople για λογαριασμό του προοδευτικού ινστιτούτου Progressive Lab, σε Ελλάδα, Γαλλία, Σουηδία, Βρετανία και Ρουμανία, διαβάζουμε ότι σε κάποιες περιπτώσεις, ένας στους πέντε πολίτες θεωρεί προτιμότερη της δημοκρατίας τη δικτατορία. Από τους Ελληνες που συμμετείχαν, ποσοστό 76% δηλώνει δυσαρεστημένο με τον τρόπο που ασκείται το δημοκρατικό πολίτευμα, υπογραμμίζοντας πάντως ότι δεν νιώθει την ίδια δυσαρέσκεια για την έννοια της δημοκρατίας. Στη δεύτερη έρευνα, του αμερικανικού Pew Research Center, ρωτήθηκαν 33.000 πολίτες από 25 χώρες για το τι τους κάνει να είναι περήφανοι για τη χώρα τους. Μόλις 6% των Ελλήνων απάντησαν ότι το πολιτικό τους σύστημα, συμπεριλαμβανομένων της ίδιας της δημοκρατίας, του συντάγματος, των θεσμών εν γένει, αποτελεί γι’ αυτούς πηγή περηφάνειας.
Οταν η εμπιστοσύνη των πολιτών βουλιάζει, χαλαρώνουν οι αντιστάσεις, εμφανίζονται όλο και περισσότεροι πρόθυμοι να εκχωρήσουν δημοκρατικά τους δικαιώματα για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.
Δεκάδες έρευνες και δημοσκοπήσεις τα τελευταία χρόνια έχουν αποτυπώσει με μεγάλη σαφήνεια τη γνώμη των Ελλήνων πολιτών για τους θεσμούς. Ποσοστό 92% δηλώνει ότι δεν εμπιστεύεται τα ΜΜΕ, 86% τα πολιτικά κόμματα, 71% τη Δικαιοσύνη, 65% την κυβέρνηση και 66% τις Ανεξάρτητες Αρχές. Τέλος, το 97% θεωρεί ότι η διαφθορά είναι «αρκετά έως πολύ διαδεδομένη» στην Ελλάδα (Kapa Research, Σεπτέμβριος 2025).
Οταν η εμπιστοσύνη των πολιτών βουλιάζει, αναδύεται η δυσαρέσκεια για τη δημοκρατία, χαλαρώνουν οι αντιστάσεις, εμφανίζονται όλο και περισσότεροι πρόθυμοι να εκχωρήσουν δημοκρατικά τους δικαιώματα για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. «Αν υπήρχε ικανός και αποτελεσματικός ηγέτης στη χώρα μου, δεν θα με ενοχλούσε εάν περιόριζε τα δημοκρατικά δικαιώματα και δεν ήταν αναγκασμένος να λογοδοτεί στους πολίτες για τις πράξεις του», απάντησε ποσοστό 26% στην έρευνα της AboutPeople.
Οι πολίτες δεν εγκαταλείπουν τις δημοκρατικές αξίες, δεν απορρίπτουν την ιδέα της δημοκρατίας, αλλά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί, την έλλειψη λογοδοσίας και διαφάνειας, την αποσύνδεση των κυβερνήσεων από την καθημερινότητα και τα προβλήματα των πολιτών, τα σκάνδαλα. Αυτή παραμένει το ιδανικό πολίτευμα, που μπορεί να διασφαλίσει ελευθερία, ευημερία, κοινωνική πρόοδο, ισότητα, δικαιοσύνη. Δεν πρέπει να χρεώνεται η δημοκρατία την κρίση εμπιστοσύνης. Αφορά μόνο τις πολιτικές ηγεσίες.
