Είναι, πράγματι, ο κόσμος μας όλο και πιο επικίνδυνος, όλο και πιο διεφθαρμένος;
Τα αποτελέσματα δύο πρόσφατων διεθνών ερευνών καταδεικνύουν χώρες με αυξημένη βαθμολογία στη διαφθορά και πολίτες με διογκούμενη ανησυχία για τον κίνδυνο μιας νέας εποχής παγκόσμιων συγκρούσεων. Η πρώτη αφορά τον Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς που δημοσιεύει κάθε χρόνο η Διεθνής Διαφάνεια. Η δεύτερη, μια δημοσκόπηση που έγινε για λογαριασμό του Politico. «Η αλλαγή στη στάση του δυτικού κοινού σε λιγότερο από ένα χρόνο, αντανακλά μια δραματική μετακίνηση προς έναν πιο ανασφαλή κόσμο, όπου ο πόλεμος θεωρείται πιθανός και οι συμμαχίες ασταθείς», σημειώνει ο επικεφαλής της δημοσκόπησης.
Συντονισμένος με το γενικό κλίμα και ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο που δήλωσε από τη Διάσκεψη του Μονάχου: «Ο κόσμος αλλάζει πολύ γρήγορα μπροστά στα μάτια μας. Ζούμε σε μια νέα εποχή στη γεωπολιτική, και αυτό θα απαιτήσει από όλους μας να επανεξετάσουμε πώς θα είναι αυτή η εποχή και ποιος θα είναι ο ρόλος μας».
Η ανησυχία ενός παγκόσμιου πολέμου εντείνεται. Πώς θα γραφτεί η Ιστορία; Θα αφήσει η πολιτισμένη ανθρωπότητα να κακοποιηθεί και να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης από ανθρώπους ηθικά καθυστερημένους;
Επ’ αυτού είχε τοποθετηθεί με τον τρόπο του, πριν από λίγες εβδομάδες, ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ, με μια ιστορική ομιλία του στο Νταβός. Αναφερόμενος στις «μεσαίες δυνάμεις», όπως ο Καναδάς, τόνισε ότι δεν είναι ανίσχυρες. «Διαθέτουν την ικανότητα να οικοδομήσουν μια νέα τάξη που να ενσωματώνει τις αξίες μας, όπως ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η βιώσιμη ανάπτυξη, η αλληλεγγύη, η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα των κρατών. (…) Η ισχύς των λιγότερο ισχυρών αρχίζει με την ειλικρίνεια. Κάθε μέρα υπενθυμίζεται ότι ζούμε σε μια εποχή ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων. Οτι η διεθνής τάξη βασισμένη σε κανόνες υποχωρεί». Και στο σημείο αυτό χρησιμοποίησε μια δημοφιλή (για τη ρεαλπολιτίκ) φράση του Θουκυδίδη ότι «ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμίς του και ο ασθενής παραχωρεί ό,τι του επιβάλλει η αδυναμία του». Τίποτε δεν είναι αναπόφευκτο, όπως υπογράμμισε. Αρκεί να αποβάλουμε την αντίληψη ότι με τη συμμόρφωση προς τις υποδείξεις των ισχυρών «αγοράζουμε ασφάλεια». Δεν αγοράζουμε.
Η αλλαγή είναι δεδομένη. Η παλαιά τάξη δεν θα επιστρέψει. Δεν πρέπει να θρηνούμε. Να «ζούμε στην αλήθεια». Κι αυτή δεν ανταποκρίνεται σε έναν κόσμο φρουρίων και αποκλεισμών αλλά γνήσιας συνεργασίας και από κοινού δράσης. Κι εδώ βάζουμε άνω τελεία στις θέσεις του Μαρκ Κάρνεϊ.
Η παράθεση δημοσκοπήσεων, δηλώσεων και απόψεων, που επιχειρούμε, συνθέτει έναν άτυπο διάλογο. Δεν σημαίνει ότι επικοινωνούν μεταξύ τους. Η συνθήκη που απλώνεται μπροστά μας, όμως, σαν ένας χάρτης διαθέσεων και θέσεων, μοιάζει και με ιδρυτική πράξη του νέου κόσμου. Ο Καναδός πρωθυπουργός κάνει μια κίνηση με σημασία. Αν θα έχει ή όχι επιρροή, δεν είναι κάτι που μπορεί να φανεί αυτή τη στιγμή. Παρεμβάλλει, στους δύο δεδομένους πόλους, των ισχυρών και των αδύναμων, τις «μεσαίες δυνάμεις». Τις ανεβάζει στην πολιτική σκηνή δίνοντάς τους ρόλο πρωταγωνιστικό. Αρκεί να διατηρήσουν την ανεξάρτητη βούληση και τις πολιτισμικές αξίες τους. Δίνει στο συναίσθημα χώρο να αναπτυχθεί και να αναγνωριστεί ως ισότιμος παίκτης. Οχι με ευχές και καλές προθέσεις. Είναι ένα συναίσθημα στιβαρό και μαχητικό. Χρειάζεται «συνεργασία» και επαφή με την πραγματικότητα. Oμως «αλήθεια» δεν σημαίνει, αναπόφευκτα, και κυνισμός. Εδώ και καιρό, όλο και πιο συχνά, όλο και πιο πολύ, ο κυνισμός επαυξάνει τον φόβο και την επισφάλεια, που δίνουν τροφή στον αυταρχισμό. Σε «ιδιωτικούς στρατούς που επιβάλλουν τον νόμο» (όπως τραγούδησε πρόσφατα ο Σπρίνγκστιν στους «Δρόμους της Μινεάπολης»), σε «φρούρια» που υψώνονται και σε «αποκλεισμούς» που επιβάλλονται. «Βρισκόμαστε εν μέσω ρήξης, όχι μετάβασης», όπως συνόψισε ο Καναδός πρωθυπουργός.
Η οικονομική αβεβαιότητα, οι οικονομικές κακουχίες, διευρύνονται από την εντεινόμενη ανησυχία ενός παγκόσμιου πολέμου. Πώς θα γραφτεί η Ιστορία; Θα αφήσει η πολιτισμένη ανθρωπότητα να κακοποιηθεί και να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης από ανθρώπους ηθικά καθυστερημένους; (η φράση παραφθαρμένη ανήκει στο κείμενο του Τόμας Μαν «Αυτός ο πόλεμος», εκδ. Πόλις). Ο Μαρκ Κάρνεϊ μάς είπε ότι έχουμε δύο επιλογές: ή να συμμορφωθούμε και να γίνουμε μενού στο τραπέζι των ισχυρών, αντί για ισότιμοι συνομιλητές· ή να διεκδικήσουμε το δικαίωμα και τη δυνατότητα να ζούμε σύμφωνα με τις πεποιθήσεις μας, τις αξίες και τον πολιτισμό μας.
