Εάν έχει κάποιος χρόνο και την ατυχία να είναι νοσηρά περίεργος, μπορεί να μπει στο site του αμερικανικού υπουργείου Δικαιοσύνης. Με ένα πάτημα κουμπιού πιστοποίησα ότι δεν είμαι ρομπότ (απλώς περίεργο ζόμπι) και (ειρωνικά) άνω των 18 για να έχω πρόσβαση στην αλληλογραφία ενός παιδόφιλου με τους ενήλικες φίλους του.
Εισέρχομαι στη «βιβλιοθήκη Επσταϊν» (σαν να έχει γίνει δωρεά από τον χρηματιστή που αυτοκτόνησε ή τον σκότωσαν στη φυλακή το 2019), αλλά δεν κάθομαι αναπαυτικά σε κάποια ωραία δερμάτινη πολυθρόνα· αντιθέτως, βρίσκομαι απέναντι σε μια ατελείωτη αλυσίδα μηνυμάτων (3 εκατ.) που με κάνει να αναρωτιέμαι, μα πώς προλάβαινε;
Η πλειονότητα των μηνυμάτων που βγήκαν –εδώ και δέκα μέρες– στη δημοσιότητα ήταν εντολές από τους φίλους προς εκείνον. «Κλείσε μου εισιτήρια», «κάνε την κατάθεση», «γνώρισέ μου τον τάδε», «βοήθησέ με στο δείνα». Ενας εγκληματίας που λειτουργούσε ως ξενοδόχος, πηγή γνωριμιών, ταξιδιωτικός πράκτορας, γραμματέας και ψυχολόγος.
Ας σταθούμε στο υλικό. Χιλιάδες φωτογραφίες (180.000) αποτυπώνουν στιγμιότυπα που δεν είναι ενδιαφέροντα ούτε καν για την ανάμνηση της στιγμής. Τώρα η θέα των φωτογραφιών που τραβήχτηκαν ως πιθανό υλικό εκβιασμού προκαλεί απλώς αμηχανία. Ενας Βρετανός πρώην πρίγκιπας στα τέσσερα, ενδεδυμένος πάνω από μια ντυμένη, ξαπλωμένη στο πάτωμα. Ενας γκέι Αγγλος αξιωματούχος με το άσπρο εσώρουχό του όρθιος δίπλα από μια γυναίκα με ρόμπα.
Χιλιάδες αδόμητα μηνύματα. Χωρίς προσφωνήσεις, χωρίς σημεία στίξης, με ορθογραφικά λάθη. Επικοινωνία που ενέχει το υπόβαθρο οικειότητας και δεν πολυνοιάζεται για τυπικότητες και προσχήματα. Βιαστικά μηνύματα πολυάσχολων που ανταλλάσσονται –όπως οι χειραψίες και τα φιλικά χτυπήματα στην πλάτη– όταν βγαίνουν από εταιρικές συνεδριάσεις, μπαίνουν σε αεροπλάνα, παρίστανται στο Νταβός με την κονκάρδα να κουβαλάει τη σημαντικότητά τους στο πέτο.
Ο λόγος που δεν θα αναφερθώ στα σημαντικά είναι γιατί ο Eπσταϊν, μάστερ της χειραγώγησης και της απλής κατανόησης ότι τα γραπτά μένουν, δεν γράφει πολλά για τα μείζονα. Kαι έτσι η αλληλογραφία αφήνει κυρίως τους άλλους να εκτίθενται, ενοχοποιώντας ή προδίδοντας λιγότερο τον ίδιο για τις εγκληματικές παρεκκλίσεις του. Οταν ήθελε να συζητήσει για κάτι σημαντικό ή περαιτέρω, έκλεινε το e-mail με το συνθηματικό «call me»…
Οσο κάποιος διαβάζει τα μηνύματα, τόσο αυτά αποκτούν σχήμα και ενδιαφέρον για έναν και μοναδικό λόγο: παρουσιάζουν τη μικρότητα και την κενότητα της παγκόσμιας ελίτ –ακαδημαϊκής, πολιτικής, θεσμικής– στην πιο ωμή μορφή της.
Η Σάρα Φέργκιουσον ανακοίνωσε ότι θα πάει να τον δει με τις κόρες της (αμέσως μετά την αποφυλάκισή του για κακοποίηση ανηλίκων το 2009) και τον ρώτησε εάν η ίδια θα ταξιδέψει business, όχι δεν μπορούσε το άλλο Σαββατοκύριακο που της πρότεινε εκείνος: «η κόρη μου –έγραψε η μητέρα στον παιδόφιλο– θα βρίσκεται σε ένα διήμερο πηδήματος». Αλλού ζητάει 20.000 λίρες για το νοίκι, καθώς ο ιδιοκτήτης την απειλεί ότι θα πάει στις εφημερίδες. Ζητάει, ζητάει, ζητάει και δίνει πρόσβαση σε ό,τι έχει: στις κόρες της και στο βρετανικό παλάτι.
Τα τρία εκατομμύρια μηνύματα του Επσταϊν που δόθηκαν στη δημοσιότητα παρουσιάζουν τη μικρότητα και την κενότητα της παγκόσμιας ελίτ –ακαδημαϊκής, πολιτικής, θεσμικής– στην πιο ωμή μορφή της.
Ο Πίτερ Μάντελσον (που αξίζει ένα επόμενο άρθρο) παίρνει και δίνει περισσότερα. Αναπληρωτής πρωθυπουργός επί Γκόρντον Μπράουν –τον είδαμε στην αρχή του κειμένου με το άσπρο εσώρουχο– απολαμβάνει τη φιλοξενία του χρηματιστή σε όλα τα μέρη του κόσμου, παρακαλεί για θέσεις σε διοικητικά συμβούλια εταιρειών, μοιράζεται τις διενέξεις που αφορούν στον Λατινοαμερικανό πολύ νεότερο σύζυγό του. Ο φίλος Επσταϊν ακούει, συμβουλεύει, συμβάλλει με μισθοδοσία τον Βραζιλιάνο «αιώνιο επιβάτη» όπως τον αποκαλεί και παίρνει ως αντάλλαγμα από τον Μάντελσον όλη την απόρρητη κρατική πληροφορία για τις αγορές και την ακίνητη περιουσία που πουλιέται τη στιγμή της χρηματοπιστωτικής κρίσης.
Ο Επσταϊν αλλού επικουρεί τη χρηματοδότηση του ποιητικού πρότζεκτ της συζύγου του Λάρι Σάμερς και προθυμοποιείται να τον γνωρίσει στον γενικό γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, «ενδιαφέρων άνθρωπος για εσένα», του λέει. Ο Σάμερς (καθηγητής, πρόεδρος του Χάρβαρντ μεταξύ άλλων) από την πλευρά του προωθεί τη ρομαντική αλληλογραφία του ζητώντας από τον Επσταϊν συμβουλές για το πώς θα χειριστεί την εξωσυζυγική του σχέση. Από τον υποτιμητικό όρο που χρησιμοποιούν, καταλαβαίνουμε ότι η γυναίκα έχει καταγωγή από την Κίνα και ότι «τον θέλει για τις επαφές του» (και όχι για τις ρυτίδες, όπως προτιμούν οι νέες).
Στην πλειοψηφία ο γυναικείος πληθυσμός δεν έχει όνομα, ούτε παρατσούκλι. Οι γυναίκες αναφέρονται με το γεννητικό τους όργανο και αυτό γραμμένο για τη συντομία με το πρώτο γράμμα (Μ). «Παραδέχομαι τον σεξισμό», γράφει κάπου τη γνώμη του ο 93χρονος διανοούμενος Νόαμ Τσόμσκι.
Μου έκανε εντύπωση ότι οι περισσότεροι άνδρες στον κύκλο του Επσταϊν είναι ετερόφυλοι που περιφρονούν βαθιά τις γυναίκες, αλλά συμπεριφέρονται μεταξύ τους με διάχυτο ρομαντισμό και με ανταλλαγή κομπλιμέντων. Εχει πολλά: «πού είσαι;», «πότε θα σε δω;», «μου έλειψες», «είσαι θρύλος». «Είσαι σκληρός τύπος της Wall street με ενδιαφέροντα διανοουμένου», γράφει ο Σάμερς και ο Επσταϊν απαντάει: «Και εσύ είσαι διαστοούμενος (κρατάω το τυπογραφικό) με περιέργεια για τη Wall Street».
Στην περίφημη συνέντευξη που είχε δώσει στο BBC ο Αντριου Μάουντμπατεν ισχυρίστηκε ότι δεν έχει μετανιώσει για τη φιλία του με τον παιδόφιλο, γιατί «μου δόθηκε», είπε, «η ευκαιρία να μάθω είτε μέσω αυτού είτε λόγω αυτού». Περίεργο γιατί ήταν ένα περιβάλλον με αρκετούς διανοουμένους και καθόλου διανόηση. Ο δε Επσταϊν δεν προσποιόταν καν τον σκεπτόμενο. Μιλούσε σαν κάποιον που ρίχνει τα χαρτιά και αγκαλιάζει κρυστάλλους. Αλλού με τη σαφήνεια της μπανάλ σοφίας («νομίζω ότι η θρησκεία φέρνει θετικά αποτελέσματα στις ζωές πολλών ανθρώπων») ή με ασάφεια («η ψυχή που περιγράφει τη σκοτεινή ύλη του εγκεφάλου»).
Εγραψε μια φορά, όμως, κάτι βαθύ και έγκυρο, που προδίδει αυτογνωσία: «Είμαι ένας αξιολύπητος άντρας που ανήκω ταυτόχρονα στην ελίτ… μέχρι κάποιος να ανοίξει το κουτί». Το κουτί άνοιξε.
Η αλληλογραφία δεν αφήνει απλώς μια σκιά για το πώς λειτουργεί η εξουσία, αλλά την πικρή βεβαιότητα ότι η δομή της εξουσίας, το ίδιο το κουτί, είναι φτιαγμένο από υλικά σάπια και διεφθαρμένα. Είναι μια ματιά στο πώς κινείται το σύστημα στα υψηλά κλιμάκια όταν οι άνδρες σε θέσεις εξουσίας –είναι κυρίως άνδρες– βοηθούν άλλους άνδρες στο δίκτυο να γίνουν ισχυρότεροι και πλουσιότεροι. Είναι μια ιστορία για το πώς συνάπτονται σχέσεις, πώς ανταλλάσσεται η πληροφορία, πώς κοστολογούνται οι χάρες, πώς εξαργυρώνεται η φιλία. Σε έναν κόσμο –που όπως φαίνεται υπάρχει και κάποιοι τον απολαμβάνουν– χωρίς νόμους και επιπτώσεις, χωρίς ηθική και όρια.
*Η κ. Ελεάννα Βλαστού είναι συγγραφέας και ζει στο Λονδίνο.
