Ο κλονισμός της σχέσης ΗΠΑ – Ευρώπης με ευθύνη του Ντόναλντ Τραμπ αναδεικνύει μια ουσιαστική διαφορά μεταξύ των δύο πλευρών: οι Αμερικανοί θεωρούν τους Ευρωπαίους ξένους, ενώ οι Ευρωπαίοι φάνηκαν να πιστεύουν πως είχαν στενή συγγένεια με τον μεγάλο τους σύμμαχο. Πριν από την πρώτη τετραετία Τραμπ, στην Ευρώπη κυριαρχούσε η αντίληψη πως οι χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ενωσης ήταν μέρη ενός σώματος, με τις ΗΠΑ να αποτελούν το κεφάλι και τη ραχοκοκαλιά ενός γεωπολιτικού γίγαντα που προωθούσε τα κοινά τους συμφέροντα και εγγυόταν την ασφάλειά τους.
Ηδη από την πρώτη τετραετία του, όμως, ο Τραμπ διατυμπάνιζε πως οι Ευρωπαίοι «εκμεταλλεύονται τις ΗΠΑ» και ότι αυτό έπρεπε να αλλάξει. Τότε πάντως δεν κατάφερε πολλά, και η τετραετία Μπάιντεν έδειχνε σαν επανόρθωση των στενών δεσμών ΗΠΑ – Ε.Ε. Η επαναφορά του Τραμπ, όμως, οδηγεί σε ουσιαστική ρήξη. Και ενώ ο Τραμπ, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, κορυφαίοι υπουργοί και σύμβουλοι του προέδρου δείχνουν να απολαμβάνουν την επιβολή της αμερικανικής ισχύος στους Ευρωπαίους, οι Ευρωπαίοι βρίσκονται ζαλισμένοι μπροστά στην αποκάλυψη ότι το «σώμα», στο οποίο βασίζονταν για την ασφάλεια και την ευημερία τους, έχει πληγεί από ασθένεια για την οποία δεν έχει αντισώματα, καθώς αυτή πηγάζει από μέσα του. Εξ ου και η έκπληξη, η απογοήτευση και η καθυστερημένη ανταπόκριση των Ευρωπαίων στην ανάγκη να θέσουν στην άκρη τις διαφορές τους και να ενώσουν τις δυνάμεις τους για να αντιμετωπίσουν τους κινδύνους της εποχής.
Οι Ευρωπαίοι πολίτες έχουν καταλάβει την ανάγκη μεγάλων αποφάσεων για τη συλλογική ασφάλειά τους. Σύμφωνα με το τελευταίο Ευρωβαρόμετρο (του φθινοπώρου του 2025, που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη), το 89% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι χρειάζεται μεγαλύτερη ενότητα μεταξύ των χωρών-μελών προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις διεθνείς προκλήσεις, και το ίδιο ποσοστό (88%) θέλει η Ε.Ε. να αποκτήσει ισχυρότερη φωνή στον κόσμο. Επτά στους δέκα ανησυχούν για πολέμους κοντά στην Ε.Ε. (72%), για τρομοκρατία (67%), για φυσικές καταστροφές που επιδεινώνονται από την κλιματική αλλαγή (66%) και για επιθέσεις στον κυβερνοχώρο από χώρες εκτός Ε.Ε. (66%). Λίγους μήνες νωρίτερα, ο αμερικανικός οργανισμός Pew είχε διαπιστώσει κατακόρυφη πτώση στη θετική άποψη Ευρωπαίων για τις ΗΠΑ, με τη Σουηδία, π.χ., να σημειώνει 79% αρνητική γνώμη και μόλις 19% θετική (από 44% και 47% αντίστοιχα, το 2024) και τη Γερμανία να δείχνει πτώση 16% στη θετική γνώμη για τις ΗΠΑ (από 49% σε 33%). Και όλα αυτά πριν ο Τραμπ απαιτήσει από τη Δανία να παραδώσει τη Γροιλανδία στις ΗΠΑ, πριν απειλήσει την Ε.Ε. με ακόμη υψηλότερους δασμούς.
Οι Ευρωπαίοι πολίτες έχουν καταλάβει ότι χρειάζονται μεγάλες αποφάσεις και μεγαλύτερη ενότητα μεταξύ των χωρών-μελών της Ε.Ε. για τη συλλογική ασφάλειά τους.
Η προχθεσινή δήλωση του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, λίγο πριν από την εμφάνισή του στη Διάσκεψη για την Ασφάλεια στο Μόναχο, ήταν αυτονόητα και μια πρόκληση προς τους Ευρωπαίους. «Ο κόσμος αλλάζει πολύ γρήγορα», δήλωσε.
«Ζούμε σε μια νέα εποχή στη γεωπολιτική και αυτό θα απαιτήσει από όλους μας να επανεξετάσουμε πώς θα είναι αυτή η εποχή και ποιος θα είναι ο ρόλος μας». Η εποχή αλλάζει κυρίως επειδή ο δικός του πρόεδρος μεταδίδει τις προσωπικές συνήθειες και εμμονές του στην πολιτική της Αμερικής, διαταράσσοντας γεωπολιτικές ισορροπίες και κοινωνικές κατακτήσεις δεκαετιών, υπονομεύοντας τη μάχη εναντίον της κλιματικής αλλαγής, ενισχύοντας τους εχθρούς της δημοκρατίας στην Ε.Ε.
Πέρυσι, στο ίδιο φόρουμ, ο Βανς είχε εκθέσει αυτή την πραγματικότητα με άμεσο και άκρως προσβλητικό τρόπο. Τώρα οι Ευρωπαίοι δείχνουν να λαμβάνουν το μήνυμα, ότι ή θα είναι υποτακτικοί ή θα σταθούν ενωμένοι και όρθιοι.
