Οι σχέσεις Ισραήλ – Ηνωμένων Πολιτειών δεν διάγουν τις καλύτερες μέρες τους. Το ίδιο φαίνεται να ισχύει και για τις αντίστοιχες ανάμεσα στον Τραμπ και στον Νετανιάχου. Υπάρχουν αρκετοί και συγκεκριμένοι λόγοι για αυτή την κατάληξη, χωρίς ωστόσο να σημαίνει ότι αμφισβητείται η διαχρονικότητα και το βάθος των δεσμών τους.
Δύο περιστατικά δημιούργησαν χάσμα, το οποίο μπορεί να μην είναι αγεφύρωτο, αλλά έχει θέσει τις σχέσεις σε νέο πλαίσιο. Αφενός, ο πόλεμος των δώδεκα ημερών μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιθυμούσαν και μετάνιωσαν που δεν απέτρεψαν, αναγκαζόμενες να παρέμβουν για να εξασφαλίσουν ότι η κατάσταση δεν θα ξέφευγε από κάθε έλεγχο, και, αφετέρου, η επίθεση του Ισραήλ εις βάρος διαπραγματευτών της Χαμάς στο Κατάρ, γεγονός που εμφάνισε την Ουάσιγκτον ως ανήμπορη να παράσχει ασφάλεια σε έναν τόσο σημαντικό σύμμαχό της όπως η Ντόχα.
Τον τελευταίο χρόνο υπήρξαν και άλλες επιμέρους διαφοροποιήσεις, με κορυφαία την υποστήριξη της αμερικανικής ηγεσίας στο συριακό καθεστώς. Το πρόβλημα για τους Αμερικανούς είναι ότι ο επιθετικός μαξιμαλισμός της ισραηλινής κυβέρνησης τους φέρνει σε αντιπαράθεση με τις αραβικές μοναρχίες, από τις οποίες ο Τραμπ αναμένει επενδύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων στην αμερικανική οικονομία.
Επιπλέον, το σχέδιο σύγκλισης μεταξύ Αράβων και Ισραήλ, που αποτελεί την παρακαταθήκη του σε συνέχεια των Συμφωνιών του Αβραάμ, δοκιμάζεται. Οι αραβικές μοναρχίες είναι σημαντικές και για τη διατήρηση των τιμών του πετρελαίου σε ανεκτά επίπεδα, κάτι που διακαώς επιθυμεί η αμερικανική ηγεσία. Φαίνεται τελικά η τελευταία να υιοθετεί σε μεγάλο βαθμό τις απόψεις των αραβικών ηγεσιών για τις ευθύνες του Ισραήλ.
Επίσης, παραδοσιακά στο αμερικανικό κατεστημένο υπάρχουν κύκλοι που επιθυμούν την εξεύρεση λύσης με το Ιράν, ειδικότερα δε συμφέροντα που σχετίζονται με την αγορά ενέργειας, στα οποία στηρίζεται ο Τραμπ. Είναι αυτοί που βλέπουν μόνο το κέρδος ακόμη και στις διπλωματικές συμφωνίες και προς τούτο είναι υποστηρικτικοί στην αλλαγή ηγεσίας στη Βενεζουέλα, στις λειτουργικές σχέσεις με τη Ρωσία και στην αναζήτηση διευθέτησης με το Ιράν, ιδανικά ακολουθώντας το μοντέλο της Βενεζουέλας, ώστε να μην προκληθούν αποσταθεροποιητικές τάσεις, οι οποίες θα επηρέαζαν και τις τιμές του πετρελαίου.
Επιπροσθέτως, σήμερα στο πλευρό του Τραμπ και σε θέσεις ευθύνης βρίσκονται πρόσωπα απολύτως πιστά σε αυτόν, χωρίς άλλο σημείο αναφοράς, όπως συνέβαινε στην πρώτη του θητεία, όπου ισχυρές προσωπικότητες με στενούς δεσμούς με το Ισραήλ και το αμερικανοεβραϊκό λόμπι επηρέαζαν τις αποφάσεις του.
Το πρόβλημα για τους Αμερικανούς είναι ότι ο επιθετικός μαξιμαλισμός της ισραηλινής κυβέρνησης τους φέρνει σε αντιπαράθεση με τις αραβικές μοναρχίες.
Eτσι το σλόγκαν «Πρώτα η Αμερική» μπορεί πλέον να εκτελεστεί, χωρίς παρεμβολές τρίτων κρατών και ομάδες πίεσης. Ο Νετανιάχου όφειλε να το γνωρίζει αυτό και κυρίως, επηρμένος από τη συντριβή των δορυφόρων του Ιράν και τη δραματική υποχώρηση του δεύτερου στα μεσανατολικά δρώμενα, να μην έδειχνε και μάλιστα εμφατικά ότι το αφεντικό στη Μέση Ανατολή είναι αυτός. Για την ψυχοσύνθεση του Τραμπ αυτή η εικόνα ήταν απαγορευτική και έπρεπε να αλλάξει.
Σε επίπεδο συμβολισμού, η υποδοχή Νετανιάχου στον Λευκό Οίκο από την είσοδο που είχε γίνει δεκτός ο ηγέτης της Συρίας, είναι πρόδηλα προβληματική. Αποκαλύπτει την ενόχληση Τραμπ, ο οποίος επιχειρεί να τον «κοντύνει» και να του διαμηνύσει να πάψει να αποτελεί εμπόδιο στους αμερικανικούς σχεδιασμούς, ακόμη και όταν διαφωνεί.
Η διαταραγμένη πλέον σχέση τους θα κριθεί εν πολλοίς από τις εξελίξεις γύρω από το Ιράν και το αποτέλεσμα των επικείμενων εκλογών στο Ισραήλ, όπου, βάσει δημοσκοπήσεων, μοιάζει πιθανό ο εφτάψυχος Ισραηλινός πρωθυπουργός να κληθεί να κυβερνήσει με πιο μετριο-παθείς εταίρους.
Oλα αυτά δεν συνεπάγονται ακόμη κάποια ρήξη στις σχέσεις Ισραήλ – ΗΠΑ. Είναι άλλωστε αρκετά δεμένες από πολλές πλευρές και πολυεπίπεδα. Oμως, ο Τραμπ αποστρέφεται κατεστημένες καταστάσεις, ιδίως στο εσωτερικό, όταν μάλιστα προσπαθούν να τον χειραγωγήσουν.
Επομένως, θα πρέπει και η ισραηλινή ηγεσία να κινηθεί πιο έξυπνα απέναντί του και να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά και τα λόμπι των αραβικών μοναρχιών, που αυτή τη στιγμή τη θεωρούν αποσταθεροποιητικό παράγοντα στην περιοχή.
O κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (IGA), καθηγητής του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος.
