Η Ευρώπη προσπαθεί να «τραβήξει» ερευνήτριες που δισφορούν στην Αμερική και να τις φέρει εδώ. Θες ν’ απολαύσεις την ακαδημαϊκή σου ελευθερία; Να μην σε ενοχλεί κανείς; Έλα στην Ευρώπη τους λέει και έχει ανακοινώσει σχετικά πακέτα χρηματοδότησης. Εκατομμύρια ευρώ, για ν’ ανατραπεί το ευρωπαϊκό έλλειμμα σε πρωτότυπη γνώση. Βασικό εργαλείο προσέλκυσης; Θα σκέφτεσαι δικές σου σκέψεις, θα λες ό,τι θέλεις και κανείς δεν θα σού επιτίθεται. Τα πρωινά θα πίνεις τον καφέ σε κάποιο ασφαλές, ιστορικό κάμπους.
Οι πρωτοβουλίες προσέλκυσης ακαδημαϊκών και ερευνητών διαφημίζουν την ασφάλεια και την προβλεψιμότητα της ζωής στην Ένωση. Την ποιότητα στην καθημερινότητα. Την πρόσβαση σε υψηλού επιπέδου πολιτιστικές δραστηριότητες. Την ασφαλιστική κάλυψη, την ησυχία, τον σεβασμό της διαφορετικότητας. Τέλος, ξανασυνδεόμαστε με το Ηνωμένο Βασίλειο. Δημιουργούνται πάλι ροές φοιτητριών από και προς το Λονδίνο, την Οξφόρδη, το Καίμπριτζ.
Φοβάμαι πως αυτό το κύμα ενθουσιασμού και χρηματοδοτήσεων δεν θα φτάσει ορμητικό προς την Ελλάδα. Παρόλο που η χώρα χρειάζεται επειγόντως ενέσεις εισδοχής έξυπνων, ήσυχων κι ευγενικών ανθρώπων που θα ήθελαν να ζήσουν και να παράξουν σκέψη και γνώσεις, τα πανεπιστήμια φαντάζουν εντελώς μη συναρπαστικά μέρη.
Η έρευνα στην Ελλάδα διεξάγεται σε συνθήκες επιεικώς χάλια. Οι υποτροφίες είναι σπάνιες και εξαιρετικά ανταγωνιστικές. Μόλις τις πάρεις, οι άλλοι σε εχθρεύονται λες κι έβαλες μέσο. Οι δόσεις τους καταβάλλονται με καθυστερήσεις. Δημιουργούν αβεβαιότητα στους ανθρώπους που τις λαμβάνουν, ενώ η γραφειοκρατία τσακίζει και τις πιο αισιόδοξες φύσεις. Απέναντι στο ελληνικό πανεπιστήμιο βρίσκεται κανείς διαρκώς απολογούμενος. Τα δικαιολογητικά και οι έλεγχοι που απαιτούνται για μικροποσά συνθέτουν ένα κλιμα εξευτελισμού και απαξίωσης. Νιώθεις ζητιάνος και χάνεις μέρες απ’ τη ζωή σου γράφοντας «χαρτιά».
Φυσικά υπάρχει καθηγητικό και διοικητικό προσωπικό με κόμπλεξ, ανύπαρκτες δημοσιεύσεις, ανικανότητα διαχείρισης προγραμμάτων, παράλληλες δραστηριότητες που τους αποσπούν από την ακαδημαϊκή έρευνα και τη διδασκαλία. Κακομοιριά. Υπάρχουν λαμπρές εξαιρέσεις, οι οποίες αδίκως πληρώνονται το ίδιο με τους αδιάφορους/απόντες και μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού. Το πανεπιστήμιο συστήνεται σαν κάτι άφταστο. Εάν θέλεις βοήθεια, πρέπει να ξέρεις πού ν’ απευθυνθείς (σε ποιον από τους λίγους που είπαμε ότι νοιάζονται). Αλλιώς…την έβαψες. Δεν βγάζει νόημα.
Οι ερευνητές μας είναι φτωχοί. Τα αποτελέσματα δυσανάλογα καλά σε σχέση με τις αμοιβές. Ασφάλιση και ιατροφαρμακευτική κάλυψη ανύπαρκτες! Η διαπλοκή με την πολιτική εξουσία συμβαίνει στο φως της μέρας: οι διδάσκοντες μιλούν στις ημερίδες των κομματικών παρατάξεων, συχνά συμμετέχουν ολοφάνερα ως μέλη κομμάτων, προβάλλουν στα κοινωνικά τους δίκτυα τη συμμετοχή τους στο τάδε κόμμα, ίδρυμα ή δεξαμενή σκέψης. Balkan.
Η σύνδεση του Πανεπιστημίου με την κοινωνία, η διεπιστημονικότητα και η διακαλλιτεχνικότητα, όποτε συμβαίνουν, είναι αποτέλεσμα κόπου μεμονωμένων ανθρώπων (τους οποίους οι συνάδελφοί τους στον γυάλινο πύργο συχνά εχθρεύονται ή υποτιμούν). Ένα ηλιόλουστο Σάββατο, περνούσα από το κεντρικό κτήριο του ΕΚΠΑ για το οποίο δεν νιώθω νοσταλγία. Είχε απομεινάρια χρήσης ναρκωτικών μπροστά και κάτι πλαστικά μπουκάλια. Άλλη μέρα, είχε επίσημη εκδήλωση και όλη η τριλογία υπέμενε την παρουσία μίας πομπής πολυτελών αυτοκινήτων που είχαν σταθμεύσει παράνομα.
Υπάρχουν άνθρωποι απ’ όλον τον κόσμο που σαγηνεύονται από την ιδέα της Ελλάδας. Που ενθουσιάζονται με την λογοτεχνία, την ελληνική γλώσσα, το θέατρο, τα μνημεία, το φως. Θα καταφέρουν τα πανεπιστήμια να ελέγξουν τη μιζέρια, το κόμπλεξ και την λατρεία της διανοητικής δειλίας προκειμένου να γίνουν μέρη συναρπαστικά; Πολύ αμφιβάλλω. Ίσως κορυφαίες ερευνήτριες παράξουν κάτι αξιόλογο που να ωφελήσει κι εμάς από τις θέσεις τους στις Βρυξέλλες και την Ουψάλα.
