Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία SAFE (Safety Action for Europe) έχει προκαλέσει έντονη συζήτηση στην Ελλάδα, βασισμένη αρκετές φορές σε παραφιλολογία αντί ορθή πληροφόρηση. Αλλοτε προβάλλεται ως «εύκολο χρήμα» για την αμυντική βιομηχανία και άλλοτε ως ένα πρόγραμμα από το οποίο η χώρα κινδυνεύει να μείνει «εκτός» λόγω γραφειοκρατίας ή έλλειψης εγχώριας παραγωγής. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Το SAFE δεν είναι επιδότηση, ούτε πρόγραμμα επιχορηγήσεων. Πρόκειται για έναν χρηματοδοτικό μηχανισμό της Ε.Ε. που παρέχει χαμηλότοκο δανεισμό στα κράτη-μέλη για να επιταχύνουν κρίσιμες αμυντικές προμήθειες. Στόχος είναι να ενισχυθεί η επιχειρησιακή ετοιμότητα των ευρωπαϊκών Ενόπλων Δυνάμεων και να στηριχθεί η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία.
Αποτελεί μύθο ότι στο SAFE «μπαίνουν εταιρείες». Η αλήθεια είναι ότι συμμετέχουν κράτη-μέλη, τα οπoία υποβάλλουν προγράμματα προμηθειών. Τουλάχιστον δύο κράτη-μέλη από κοινού συναποφασίζουν να προμηθευτούν αμοιβαίο εξοπλισμό, ώστε να καταστούν επιλέξιμες οι προτεινόμενες επενδύσεις. Οι εταιρείες συμμετέχουν έμμεσα ως βιομηχανικοί εταίροι των κρατών-μελών που υλοποιούν τα υπόψη προγράμματα.
Αλλος μύθος είναι ότι το SAFE μπορεί να χρηματοδοτήσει μακροπρόθεσμα ή αβέβαια αμυντικά έργα. Στην πραγματικότητα ο μηχανισμός δίνει προτεραιότητα σε ώριμα και αναγκαία προγράμματα με συγκεκριμένο αντικείμενο και δυνατότητα άμεσης υλοποίησης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέτει σαφείς προϋποθέσεις προκειμένου τα προγράμματα να αφορούν κοινές ή συντονισμένες προμήθειες, να ενισχύουν την ευρωπαϊκή παραγωγή και να μπορούν να ξεκινήσει η παραγωγή τους σε σύντομο χρονικό διάστημα. Αυτό εξηγεί γιατί χώρες με ισχυρή και έτοιμη βιομηχανική βάση κινούνται ταχύτερα, ενώ άλλες χρειάζονται περισσότερο χρόνο προετοιμασίας.
Παράδοξο του όλου σχεδιασμού είναι ότι στο SAFE δεν έχει προσχωρήσει η Γερμανία! (είναι προφανές ότι προτίμησε να συνεργαστούν τα κράτη-μέλη πιο εύκολα με γερμανικές εταιρείες). Επιπροσθέτως το SAFE περιλαμβάνει συγκεκριμένους κανόνες επιλεξιμότητας, που περιορίζουν το ποσοστό συμμετοχής σε εταιρείες από χώρες εκτός Ε.Ε./ΕΟΧ και Ουκρανία στο 35% των υπό προμήθεια προϊόντων.
Οι προθεσμίες είναι κρίσιμες. Τα κράτη-μέλη κλήθηκαν να καταθέσουν συγκεκριμένες προτάσεις εντός περιορισμένου χρονικού πλαισίου (30.11.2025), με σαφή περιγραφή κόστους, χρονοδιαγράμματος και βιομηχανικής συμμετοχής. Δεν πρόκειται για ανοιχτό «κατάλογο επιθυμιών», αλλά για στοχευμένες επιλογές. Η Ελλάδα υπέβαλε εγκαίρως προτάσεις εκτιμώμενου κόστους περί τα 748 εκατ. ευρώ, όσο δηλαδή επιτρέπει ο δημοσιονομικός της ορίζοντας. Αρα η όλη παραφιλολογία περί ελλιπούς οικονομικής μας πρότασης είναι εκτός πραγματικότητας. Σημειώνεται ότι αναμένεται η εγκριτική απόφαση του Συμβουλίου της Ε.Ε. για τη σύναψη των δανειακών αυτών συμβάσεων. Εντάχθηκαν στον κατάλογο που υποβάλαμε προγράμματα που περιλαμβάνει ο εγκεκριμένος από το ΚΥΣΕΑ και τη Βουλή μακροπρόθεσμος προγραμματισμός αμυντικών εξοπλισμών, χωρίς προτεραιοποίηση.
Για την Ελλάδα το SAFE έρχεται να καλύψει ένα πραγματικό κενό. Κενό μεγάλων αναγκών των Ε.Δ. σε πολλούς κλάδους, όπου η κάλυψή τους αποτελούσε επί χρόνια ανάγκη, αλλά συχνά υποχωρούσε μπροστά σε άλλες πιο επείγουσες προτεραιότητες και κυρίως σε δημοσιονομικούς περιορισμούς. Το SAFE προσφέρει σαφώς μια σοβαρή εναλλακτική για εκσυγχρονισμό με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, χωρίς να απαιτεί άμεση εκταμίευση μεγάλων εθνικών πόρων.
Στο ερώτημα ποιοι ελληνικοί όμιλοι μπορούν ρεαλιστικά να συμμετάσχουν σε προγράμματα SAFE, τα κριτήρια είναι σαφή: πολυεπίπεδη βιομηχανική υποδομή, εμπειρία σε σύνθετα έργα, δυνατότητα μαζικής παραγωγής και ικανότητας διεθνών συνεργασιών με ευρωπαϊκούς εταίρους. Σε ένα πλαίσιο όπως το SAFE η μεταφορά τεχνογνωσίας και η παραγωγή εντός Ε.Ε. είναι τα πιο κομβικά στοιχεία.
Ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει ότι το SAFE δεν είναι πανάκεια, ούτε υποκαθιστά την εθνική αμυντική πολιτική. Απαιτεί ρεαλισμό, σοβαρό σχεδιασμό και επιλογή εταίρων με πραγματικές δυνατότητες. Είναι ένα εργαλείο που –αν αξιοποιηθεί σωστά– μπορεί να συνδυάσει αμυντική ενίσχυση και βιομηχανική ανάπτυξη με πολλαπλασιαστικά οφέλη για την πραγματική οικονομία, την απασχόληση και τη μεταφορά τεχνογνωσίας στον εγχώριο παραγωγικό ιστό.
Η δημόσια συζήτηση οφείλει να ξεφύγει από απλουστεύσεις και υποψίες. Το ζητούμενο δεν είναι ποιος «προτιμάται», αλλά ποιος «μπορεί να παραδώσει» εγκαίρως, αξιόπιστα και τηρουμένων των ευρωπαϊκών κανόνων. Σε αυτό το πλαίσιο το SAFE αποτελεί για την Ελλάδα μια πρόκληση και μια ευκαιρία, που πρέπει να αξιοποιηθεί στον μέγιστο βαθμό για την ουσιαστική εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος.
*Ο κ. Αντώνης Οικονόμου είναι γ.γ. του υπουργείου Εθνικής Αμυνας.
