Προσφάτως μια θορυβώδης αριστερή μειοψηφία στη Λάρισα πέτυχε να μετατρέψει ένα μνημόσυνο των θυμάτων του Ολοκαυτώματος σε παρωδία. Διότι έτσι αρχίζουν όλοι οι διωγμοί – με τραμπούκους που βρίσκουν και κάνουν. Εαμικές αντιστασιακές οργανώσεις αντέδρασαν στην παρουσία του προσκεκλημένου ως κεντρικού ομιλητή της εκδήλωσης, επειδή είναι αντικομμουνιστής· ο περιφερειάρχης κ. Κουρέτας κάμθηκε· βρέθηκε πρόθυμος(!) αντικαταστάτης του ομιλητού και η εβραϊκή κοινότητα υπέκυψε επειδή η περιφέρεια είναι «θεσμικά συνδιοργανώτρια της εκδήλωσης». Δηλαδή, διάφοροι αυτοδιορισμένοι «εκπρόσωποι» του προ 80 χρόνων ΕΑΜ/ΕΛΑΣ έδρασαν ως εάν τότε οι κυνηγημένοι Εβραίοι είχαν υπογράψει υποσχετικό προς τους «σωτήρες» τους, αναλαμβάνοντας την υποχρέωση να ξεπληρώνουν αυτοί, τα παιδιά και όλοι τους οι απόγονοι εσαεί, κάποια χρωστούμενα προς τον ΕΛΑΣ!
Το πόσο εξοργιστικά στρεβλή είναι αυτή η τοποθέτηση θα το δούμε ρίχνοντας μια ματιά συνοπτικά στην Κατοχή. Οι Εβραίοι στη Θεσσαλονίκη χάθηκαν με βαριά ευθύνη του ραββίνου τους, που τους έπεισε να υπακούσουν στις εντολές των ναζί. Στην Κέρκυρα είχαμε αντισημιτισμό που μας ντροπιάζει. Στη Θεσσαλία σώθηκαν πολλοί επειδή δραστηριοποιήθηκε ο ΕΛΑΣ, τους συγκέντρωσε και τους σκόρπισε στα ορεινά χωριά. Στην Αθήνα σώθηκαν χάρη στις πλάτες που τους έκανε ο τότε αρχηγός της Αστυνομίας Αγγελος Εβερτ. Κάτι τελείως διαφορετικό έγινε στη Ζάκυνθο. Τον Δεκέμβριο του 1943 οι Γερμανοί, που είχαν προ ολίγου αντικαταστήσει τους Ιταλούς, ζήτησαν από τον δήμαρχο Λουκά Καρρέρ να τους παραδώσει εντός 72 ωρών κατάλογο των Εβραίων δημοτών του. Ο Καρρέρ έσπευσε στον μητροπολίτη Χρυσόστομο και μαζί, επιδέξια και μυστικά, φυγάδευσαν τους 272 Ζακυνθίους Εβραίους και τους διαμοίρασαν ανάμεσα στον γενικό πληθυσμό. Εκαναν δηλαδή κάτι περίπου το ίδιο με τον ΕΛΑΣ, αλλά με μια μεγάλη διαφορά: Με τη λήξη της προθεσμίας εμφανίστηκαν μαζί δήμαρχος και δεσπότης στους Γερμανούς και τους κατέθεσαν ένα χαρτί, όπου ήταν γραμμένα τα δύο τους ονόματα και μόνον. Εμείς οι δύο, είπαν, είμαστε οι εγγυητές των Εβραίων δημοτών μας. Οι Γερμανοί σάστισαν, ζήτησαν οδηγίες από το Βερολίνο και τελικά το δέχθηκαν!
Επομένως, το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ δεν είχε μονοπώλιο. Το βάρος του κινδύνου το σήκωσε ο γενικός πληθυσμός, που έκρυψε Εβραίους στα σπίτια του· και αυτό το έκανε προθύμως. Ο κατατρεγμένος από τον κατακτητή μας γινόταν αυτομάτως φίλος μας και πουθενά δεν είχαμε αγέλες αντισημιτών να ουρλιάζουν και να ξεσκίζουν. Είχαμε μεγάλες ομάδες που στάθηκαν ανήμπορες – η περίπτωση των Θεσσαλονικιών. Αλλοι βοήθησαν, αλλά μεταθέτοντας πολύ σύντομα την ευθύνη από τους δικούς τους ώμους σε ώμους άλλων: Αν εξορμούσαν οι Γερμανοί στη Θεσσαλία, εκείνοι που θα πλήρωναν θα ήταν οι χωρικοί που έκρυψαν στα σπίτια τους Εβραίους και όχι οι άνδρες του ΕΛΑΣ που θα εξαφανίζονταν, όπως ακριβώς το έκαναν στα Καλάβρυτα. Στην Αθήνα ο αρχηγός της Αστυνομίας, Αγγελος Εβερτ, έσωσε την εβραϊκή κοινότητα με ένα πολύπλοκο διπρόσωπο παιχνίδι, βάζοντας σε θανάσιμο κίνδυνο τον εαυτό του, την οικογένειά του και τους συνεργάτες του της Αστυνομίας. Τέλος, ο Λουκάς Καρρέρ και ο μητροπολίτης Χρυσόστομος μπήκαν οι ίδιοι μπροστά εκθέτοντας τον εαυτό τους στον ίδιο ακριβώς κίνδυνο με εκείνον στον οποίον είχαν εκθέσει τους Ζακυνθινούς συνεργούς τους. Αυτό το τελευταίο μου φαίνεται εμένα το πιο μεγαλειώδες, αλλά συγχρόνως και το πιο ασφαλές, όπως θα δείξω πιο κάτω.
Πρώτα όμως να πω ότι οι Εβραίοι είναι ευγνώμονες και γενναιόδωροι: Στην Αθήνα εμπιστεύονταν τον Εβερτ επί δύο γενιές. Οι Ισραηλινοί θυμούνται την Ελλάδα με ανοιχτή καρδιά και την επισκέπτονται μαζικά. Στη Ζάκυνθο δε, με τους καταστροφικούς σεισμούς του 1953, το πρώτο πλοίο που προσέτρεξε με βοήθεια ήταν ένα πολεμικό ενός μικρού κράτους, που είχε γεννηθεί μόλις πριν από επτά χρόνια, στις 14 Μαΐου 1948, και λεγόταν Ισραήλ. Την ανταποδοτική αυτή χειρονομία αξίζει να τη γνωρίζουμε και να τη λέμε στα παιδιά μας, γιατί τιμά και τους δύο λαούς μας. Κάμε το καλό και ρίξ’ το στον γιαλό.
Στον γιαλό! Γιατί αν κάποιος ανοίξει κιτάπια και παρουσιάσει φανταστικά υποσχετικά προς εξόφληση, το πράγμα μυρίζει αυταρχισμό. Αν εγώ αμέσως και ασυζητητί δεν βγω μπροστά, σαν τον Καρρέρ και τον Χρυσόστομο, θα υποδουλωθώ. Αν υποκύψω –εγώ, ο πολίτης, ένα ένα άτομο–, ενδίδοντας σε επιχειρήματα «δεν αφορά εμένα», «ε, μια μικρή υποχώρηση», «να μην εκτεθώ στους φίλους μου», θα εγκαταλείψω ένα μέρος από την ανεξαρτησία μου και την ελευθερία του λόγου μου και την αυτοεκτίμησή μου. Ετσι ανοίγω τον δρόμο για να μου ζητήσουν πάλι κάτι, και κάτι ακόμη περισσότερο, και σιγά σιγά, με τη μέθοδο του σαλαμιού, υποχώρηση στην υποχώρηση, θα βρεθώ στο τέλος ανήμπορος θεατής μιας αγέλης που ουρλιάζει και ξεσκίζει συνανθρώπους μου Εβραίους.
*Η κ. Αθηνά Κακούρη είναι συγγραφέας.
