Θα σας το πω από την αρχή για να το βγάλουμε από τη μέση. Η άποψή μου είναι σύντομη και mainstream: Ναι, θεωρώ πολύ θετική την απαγόρευση των κινητών στα σχολεία και την απενεργοποίηση των εφαρμογών των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Μια ευκταία στέρηση ελευθερίας μέχρι να φτάσει κάποιος στην ωριμότερη ηλικία των δεκαέξι ή, έστω, των δεκαπέντε, όπως έγινε στην περίπτωση της Γαλλίας.
Παρότι μας στερεί την πρακτικότητα του WhatsΑpp –γιατί και αυτό συγκαταλέγεται στα social– για να συνεννοούμαστε μαζί τους, έχουμε την ψευδαίσθηση, εμείς οι γονείς, ότι ο καταθλιπτικός χρόνος που δαπανούν σκρολάροντας θα μπορούσε να ξοδευτεί αλλιώς. Παραγωγικότερα· για την εκμάθηση πολλών και διαφόρων όπως τσέλο, ακροβατικά και η λύση περίπλοκων μαθηματικών εξισώσεων.
Ο Κιρ Στάρμερ στην Αγγλία έχει δεύτερες σκέψεις και γι’ αυτό καθυστερεί τον νόμο για την απαγόρευση της ελεύθερης χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Τα παιδιά του στην εφηβεία, είπε, έχουν επωφεληθεί κοινωνικά από τη χρήση του Snapchat και του TikΤok. Δεν ήξερα ότι τα παιδιά αποφασίζουν πολιτικά για όλα τα παιδιά της χώρας αλλά, τουλάχιστον, ήταν ειλικρινής.
Βγήκαν και τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα των πρώτων απαγορεύσεων – όπου εφαρμόστηκαν. Σας τα γράφω: Τo επίπεδο της εκπαίδευσης ανέβηκε, η κατάθλιψη μειώθηκε και μαζί με αυτά ελαττώθηκαν τα περιστατικά εκφοβισμού και παρενοχλήσεων. Και όλα οφείλονται σε ένα πρόσωπο, στον Τζόναθαν Χάιντ, συγγραφέα της «Γενιάς του άγχους», ενός βιβλίου τόσο σημαντικού τελικά, που λειτούργησε ως εκκωφαντικός συναγερμός και κινητοποίησε πρώτα τις συζύγους, οι οποίες σκούντηξαν κατόπιν τους επικεφαλής ανά τις ηπείρους.
Oλα αυτά, βέβαια, χωρίς καθόλου να έχω πειστεί ότι ένας έφηβος στην ηλικία των δεκατριών ή δεκατεσσάρων, με την ειδίκευση που έχει στην τεχνολογία, δεν διαθέτει την επιμονή και τη διάθεση να σπάσει με συνοπτικές διαδικασίες το εμπάργκο, για να έχει πρόσβαση σε ό,τι περιεχόμενο επιθυμεί.
Αυτό που προκαλεί εντύπωση, πάντως, είναι η πρωτοφανής παγκοσμιοποιημένη ομοφωνία πάνω στο θέμα. Oλοι οι γονείς (86% στην Αγγλία) θέλουμε τα παιδιά να απέχουν από τα social, να αντιμετωπίζουν το σχολείο με προσήλωση βουδιστή μοναχού και να χειρίζονται τον –εξωσχολικό– χρόνο σεβαστικά με τη σοφία ενενηντάχρονου.
Η μεγάλη «απορρύθμιση της παιδικής ηλικίας» (όρος του Χάιντ) όμως δεν ξεκινάει από τα δώδεκα – η ηλικία που μια μεγάλη πλειοψηφία αποκτάει το πρώτο έξυπνο κινητό και μαζί με αυτό και τις εφαρμογές. Κάτι μεσολαβεί. Ελάχιστοι ασχολούνται με την πρόσβαση στην τεχνολογία σε μικρότερες ηλικίες, ίσως επειδή οι ενήλικοι που έχουν την ευθύνη δεν είναι άγνωστοι, ούτε πολυάριθμοι, είναι ένας ή δύο, οι γονείς.
Το 28% των μαθητών που ξεκινούν το σχολείο (έρευνες του 2025 στην Αγγλία) δεν γνωρίζει πώς να ξεφυλλίσει ένα βιβλίο, που σημαίνει ότι δεν ξέρει τι είναι βιβλίο. Ενα μεγάλο ποσοστό δεν έχει τη δύναμη να κρατήσει ούτε μολύβι ούτε πιρούνι. Κάποια αδυνατούν να πάνε μόνα τους στο μπάνιο, να κρεμάσουν το παλτό τους ή να αναγνωρίσουν το όνομά τους. Κάποια άλλα μιλούν ελάχιστα και όσα το καταφέρνουν, μιλούν με περιορισμένο λεξιλόγιο. Πολλά παιδιά, λοιπόν, ξεκινούν την εκπαιδευτική σταδιοδρομία από μειονεκτική θέση.
Μία από τις πιο βασικές γονικές χαρές ή υποχρεώσεις –εξαρτάται από το πώς το βλέπει κάποιος– είναι η διάδραση με τα παιδιά. Το μόνο που χρειάζεται για αυτό είναι χρόνος. Αν οι γονείς βγουν από το Διαδίκτυο θα κερδίσουν 30 λεπτά την ημέρα.
Παρ’ όλ’ αυτά, όπως υποθέτετε, η πλειονότητα μπορεί να χειριστεί όλες τις ηλεκτρονικές συσκευές. Σκρολάρει άνετα, γνωρίζει πώς να μπει στο Διαδίκτυο και παίρνει φωτογραφίες. Η ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια της έρευνας είναι ότι για τους δάσκαλους η μεγαλύτερη δυσκολία είναι οι γονείς.
Εχουν να αντιμετωπίσουν παιδιά που παρακολουθούν κάθε απόγευμα 127 λεπτά κατά μέσον όρο digital περιεχόμενο. Την επομένη στις σχολικές αίθουσες αναμασούν ό,τι είδαν ή άκουσαν στο σπίτι τους. Συχνά, λένε οι δάσκαλοι, «επειδή οι κηδεμόνες ενημερώνονται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καλούμαστε να επιχειρηματολογήσουμε για να αντιμετωπίσουμε τα fake news ή προσπαθούμε να αποδυναμώσουμε τον παραλογισμό των θεωριών συνωμοσίας».
Ας μην ασχοληθούμε με το περιεχόμενο όσων βλέπουν οι γονείς. Ας σταθούμε στο online. Τρεις στους τέσσερις μιλένιαλ γονείς, αβέβαιοι γύρω από την ανατροφή των παιδιών, στρέφονται στο Διαδίκτυο για συμβουλές και καθοδήγηση. Μία από τις πιο βασικές γονικές χαρές ή υποχρεώσεις –εξαρτάται από το πώς το βλέπει κάποιος– είναι η διάδραση με τα παιδιά. Δεν προϋποθέτει οδηγίες χρήσεως· θα θεωρούσαμε ότι γίνεται ενστικτωδώς.
Ο,τι συνδέει τα πεντάχρονα που κοιτούν ένα τάμπλετ δύο ώρες την ημέρα και το 67% των δεκαπεντάχρονων που δεν αποχωρίζονται το υπνοδωμάτιό τους το Σαββατοκύριακο, για να είναι διαρκώς online, είναι οι εξίσου εθισμένοι γονείς. Οι μισοί από τους γονείς παραδέχονται ότι δαπανούν πολύ χρόνο στο κινητό τους τηλέφωνο (και οι άλλοι μισοί βρίσκονται σε άρνηση και δεν το παραδέχονται).
Αυτό το κενό της συντροφιάς και της επικοινωνίας σύντομα θα έρθει να καλύψει η τεχνητή νοημοσύνη· φίλοι, οικογένεια, γνωριμίες θα είναι περιττοί. Είναι καλοδεχούμενο αλλά και αστείο, να περιμένουμε ένα νόμο για να επιβάλει στα παιδιά μέτρο στην τεχνολογία, όπως είναι αστείο να ευθύνεται για όλα η Σίλικον Βάλεϊ.
Αν χρειάζεται κάτι αυτή η γενιά παιδιών, είναι η διέγερση και τα εναύσματα. Συναναστροφή με ανθρώπους, γνώση της τέχνης της επικοινωνίας, «πραγματικά» χόμπι. Μετά τη γνωριμία με την online ντοπαμίνη είναι παρωχημένο το μάντρα «άσ’ τους να βαρεθούν, κάνει καλό». Χρειάζονται την προτροπή για να είναι «εκεί έξω», την ελευθερία του παιχνιδιού, την εξερεύνηση της γειτονιάς και των δρόμων. Κυβερνήσεις που να μπορούν να παρέχουν εναλλακτικές: μέρη για παιχνίδι, γήπεδα, κέντρα για εξωσχολικές δραστηριότητες.
Και γονείς που να εξηγούν και να μιλούν, όχι μόνο να εποπτεύουν. Γονείς χωρίς το κινητό στο χέρι. Οταν γίνεσαι 18 δεν σημαίνει ότι είσαι ψηφιακά εμβολιασμένος. Η ενηλικίωση δεν έρχεται με εμβόλιο βούλησης για αποστασιοποίηση από την τεχνολογία. Αν οι γονείς βγουν από το Ιnstagram, θα κερδίσουν 30 λεπτά την ημέρα. Αυτό είναι 182 ώρες ή 7,5 ημέρες τον χρόνο. Μια ολόκληρη εβδομάδα. Χρόνος που μπορεί να χρησιμοποιηθεί δημιουργικότερα, ακόμη και με τις εξασθενημένες γνωστικές μας δεξιότητες. Ας διαβάσουμε κάνα βιβλίο, ας μάθουμε κέντημα ή ας λύσουμε σταυρόλεξα.
*Η κ. Ελεάννα Βλαστού είναι συγγραφέας και ζει στο Λονδίνο.
