Μπαίνοντας πλέον στον δεύτερο μήνα του προεκλογικού έτους 2026, οι τρέχουσες δημοσκοπήσεις φαίνεται να καταγράφουν, για την ώρα, περίπου παγιωμένα δεδομένα στη βασική διασπορά της πρόθεσης ψήφου. Παρ’ όλα αυτά, αν ανοίξουμε τη βεντάλια από το αποτύπωμα των ευρωεκλογών του 2024, υπάρχουν τουλάχιστον δύο αξιοσημείωτες ανακατατάξεις: η καταβύθιση του ΣΥΡΙΖΑ και τα ανεβοκατεβάσματα της Πλεύσης Ελευθερίας. Σε αυτές μπορούμε να προσθέσουμε και μια τρίτη, που παρέχουν τα πιο πρόσφατα στοιχεία: τη σαφή τάση ανόδου των απαντήσεων για «άλλα κόμματα» εκτός από τα 11-12 που αναφέρονται συνήθως στις λίστες της πρόθεσης ψήφου, ενώ η αδιευκρίνιστη στάση παραμένει στο πολύ υψηλό επίπεδο που προσεγγίζει το 20%.
Η τελευταία διαπίστωση συνδέεται προφανώς και με την αναμενόμενη ίδρυση νέων σχηματισμών. Επομένως, θα πρέπει να περιμένουμε κι αυτές τις εξελίξεις για να δούμε πώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί εκ νέου ο εκλογικός ανταγωνισμός. Αυτό όμως που φαίνεται δύσκολο να αλλάξει, αν και αποτελεί το πιο απαραίτητο, είναι οι γενικές τάσεις στις απόψεις των πολιτών που εμφανίζουν μεγάλη έλλειψη εμπιστοσύνης στα πολιτικά κόμματα. Οπως φαίνεται από δύο έρευνες μεγάλου δείγματος της εταιρείας aboutpeople, η περιορισμένη εμπιστοσύνη απέναντι στα κόμματα είναι εκκωφαντική (14% από 16%).
Επισημαίνεται ότι οι δύο έρευνες διεξήχθησαν τον προεκλογικό Μάρτιο του 2023 και τον Απρίλιο του 2025, με χαρακτηριστικό ότι η πρώτη έρευνα διεξάγεται αμέσως μετά το δυστύχημα των Τεμπών και η δεύτερη έπειτα από τα περυσινά συλλαλητήρια για το ίδιο θέμα, αλλά και με συνολική διαπίστωση ότι όλοι οι θεσμοί που αναφέρονται είναι πτωτικοί στον βαθμό εμπιστοσύνης της δεύτερης έρευνας. Για να υπάρχει επομένως μια ευρύτερη, αλλά και πιο κοντινή στο σήμερα εικόνα, στο γράφημα παρατίθενται και τα σχετικά πιο πρόσφατα (Δεκεμβρίου 2025) στοιχεία εμπιστοσύνης που μετράει η εξαμηνιαία έρευνα «Τάσεις» της εταιρείας MRB. Αν και με κάπως διαφορετική μεθοδολογία στη διατύπωση της ερώτησης (που δικαιολογεί εν μέρει αποκλίσεις στα ποσοστά, πέρα από το διαφορετικό χρονικό σημείο) τα ευρήματα της MRB είναι εξίσου εκκωφαντικά. Διερευνώντας την εμπιστοσύνη σε μια μεγάλη λίστα 30 θεσμών – οργανισμών, τα πολιτικά κόμματα με 20% θα ήταν τελευταία στη λίστα, αν δεν υπήρχε το ΔΝΤ που περιορίζεται στο 18%. (Στο γράφημα παρουσιάζονται μόνο τα ποσοστά που αντιστοιχούν στα στοιχεία της aboutpeople).
Ομως, η εμπιστοσύνη στα πολιτικά κόμματα δεν ήταν πάντοτε το ίδιο ανεπαρκής. Οταν η MRB τα μέτρησε για πρώτη φορά τον Δεκέμβριο του 2006, διέθεταν διπλάσια εμπιστοσύνη (41%) σε σχέση με σήμερα, ενώ βρέθηκαν χαμηλότερα (17%-19%) από την τρέχουσα αποτύπωση μόνο στην κεντρική περίοδο της κρίσης (2011-2013). Χωρίς να παραβλέπεται επίσης ότι η πρόσφατη αποτύπωση είναι επτά μονάδες χαμηλότερη από την αμέσως προηγούμενη του Ιουνίου 2025 (27%). Υπάρχει επομένως ένα πολύ σοβαρό θέμα που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει: η ιδιαίτερα περιορισμένη εμπιστοσύνη της κοινωνίας στους (πολυάριθμους) κομματικούς σχηματισμούς που φιλοδοξούν να την αντιπροσωπεύσουν.
Η συνθήκη δεν είναι άγνωστη στην Ελλάδα. Μπορεί να την είχαμε ξεχάσει στις πρώτες δεκαετίες της μεταπολίτευσης, αλλά αν γυρίσουμε τον χρόνο πίσω στις απαρχές της περιόδου, θα μπορούσαμε, αντί άλλου σχολιασμού, να θυμηθούμε ορισμένες πολύ χαρακτηριστικές διατυπώσεις του Κωνσταντίνου Καραμανλή, κρίνοντας από την εμπειρία του κομματικού μας συστήματος πριν από τη δικτατορία. Μιλώντας στην πρώτη επίσημη απόπειρα οργάνωσης της Ν.Δ. (στο λεγόμενο προσυνέδριο του Απριλίου 1977), που αποσκοπούσε, όπως ανέφερε, «να επιβάλει με το παράδειγμά της στη θέση των βραχύβιων προσωπικών κομμάτων πολιτικούς οργανισμούς δημοκρατικά συντεταγμένους», είχε τονίσει ότι «η ύπαρξη πολυάριθμων κομμάτων με αυτοσχέδια προγράμματα, όχι μόνο δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες ενός λαού, αλλά προκαλεί σύγχυση και πολιτική αστάθεια». Συμπληρώνοντας: «Στην κοινή γνώμη υπάρχει μια έντονη προκατάληψη κατά των κομμάτων. Και τούτο γιατί πολλές φορές εκτρέπονται από την αποστολή τους, είτε γιατί προτάσσουν το δικό τους από το γενικό συμφέρον, είτε γιατί προκαλούν πάθη πολιτικά και διχάζουν το έθνος».
*Ο κ. Πάνος Σταθόπουλος είναι διευθυντής Επιστημονικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμανλής.
