Το Ολοκαύτωμα είναι γνωστό λόγω κυρίως των θαλάμων αερίων και της μαζικής εξόντωσης σε ημερήσια βάση, 8-10.000 Εβραίων. Αυτή ήταν η κορύφωσή του που σχεδιάστηκε στη σύσκεψη του Βάνζεε στις 20 Ιανουαρίου 1942. Ομως είχε προηγηθεί ένα άλλο Ολοκαύτωμα και αφορούσε τις δολοφονίες Εβραίων διά τουφεκισμού. Υπολογίζονται σε 1.000.000 τα θύματα αυτού του πρώιμου Ολοκαυτώματος. Τεράστιος ο αριθμός, χιλιάδες οι δολοφόνοι, ελάχιστοι τιμωρήθηκαν. Και οι δύο φάσεις της Τελικής Λύσης αποδείχθηκε εκ των υστέρων ότι ήταν άμεσα συνδεδεμένες. Το υψηλό οικονομικό και ψυχολογικό κόστος της πρώτης, έφερε αναπόφευκτα τη δεύτερη.
Ομως υπήρξε και μια τρίτη φάση του Ολοκαυτώματος λιγότερο γνωστή, με λιγότερα θύματα, αλλά εξίσου κτηνώδης. Αρχισε να εφαρμόζεται από τα τέλη Ιανουαρίου 1945 όταν ο σοβιετικός στρατός προέλαυνε από τα ανατολικά και οι Αμερικανοβρετανοί από τα δυτικά, αφού είχε εκφυλιστεί η γερμανική αντεπίθεση στις Αρδένες. Τότε ο Χίμλερ και ο Κάλτενμπρουνερ οργάνωσαν την εκκένωση των στρατοπέδων εξόντωσης ώστε οι επιζήσαντες κρατούμενοι να μην αποτελέσουν το τεκμήριο των δικών τους μαζικών εγκλημάτων. Ετσι ξεκίνησαν οι πορείες θανάτου των ρακένδυτων, εξαθλιωμένων Εβραίων και λοιπών κρατουμένων από τα διάφορα στρατόπεδα. Σημειωτέον, πως ο χειμώνας του 1945 ήταν βαρύτατος, με τη θερμοκρασία να φτάνει μέχρι και τους -15 βαθμούς και τους κρατουμένους να φορούν μόνον τη ριγέ στολή τους. Πολλοί δε εξ αυτών αντί για παπούτσια είχαν καλυμμένα τα πόδια τους με πανιά τα οποία σχεδόν αμέσως γίνονταν κουρέλια. Φυσικά η βραδυπορία, πολύ δε περισσότερο η πτώση, συνεπαγόταν την εκτέλεση από τους φρουρούς οι οποίοι ανήκαν στα Ες-Ες. Χιλιάδες άφησαν την τελευταία τους πνοή επάνω στο χιόνι, θύματα ενός απύθμενου φυλετικού μίσους.
Η τρίτη φάση του Ολοκαυτώματος, στις αρχές 1945, οι πορείες θανάτου εξαθλιωμένων Εβραίων μετά την εκκένωση των στρατοπέδων εξόντωσης, είναι λιγότερο γνωστή αλλά εξίσου κτηνώδης.
Σε μεταγενέστερες μαρτυρίες όσων είχαν επιζήσει και από αυτή την τελική δοκιμασία, καταγράφεται η πλήρης αδιαφορία των Γερμανών πολιτών που κατοικούσαν στις κωμοπόλεις που διέσχιζαν οι πορείες θανάτου. Ούτε λίγο νερό, ούτε μια φέτα ψωμί. Σε συνεντεύξεις που έδωσαν αργότερα οι κάτοικοι των συγκεκριμένων περιοχών δικαιολογούσαν αυτήν την απάνθρωπη στάση τους με το εξής επιχείρημα: «Βλέπαμε πόσο εξαθλιωμένοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι και σκεφτόμασταν πως, για να έχουν υποστεί αυτήν τη σκληρή τιμωρία, θα είχαν διαπράξει κάτι το τρομερό!». Είναι άγνωστος ο αριθμός όσων δεν επιβίωσαν από τις πορείες θανάτου. Τα πτώματά τους βρίσκονταν διασκορπισμένα στα δεξιά και στα αριστερά των δρόμων που διέσχιζαν.
ΥΓ.: Εκείνες τις ημέρες (30 Ιανουαρίου 1945) έλαβε χώρα και ο τορπιλισμός του γερμανικού πλοίου «Βίλχελμ Γκούστλοφ» από σοβιετικό υποβρύχιο στη Βαλτική Θάλασσα. Το πλοίο, χωρίς να φέρει τα διακριτικά του Ερυθρού Σταυρού, ήταν και πλωτό νοσοκομείο, ενώ μετέφερε και αμάχους από την Πολωνία στην Πρωσία. Εξι χιλιάδες πνίγηκαν στα παγωμένα νερά της Βαλτικής. Στη συνέχεια το γεγονός θεωρήθηκε πράξη πολέμου. Επειτα από λίγες ημέρες ακολούθησε ο βομβαρδισμός της Δρέσδης.
