Κλείναμε χθες το σημείωμα με μια κουβέντα του Μαξ Μπουτ στο βιβλίο του «Αόρατοι στρατοί. Μια επική ιστορία του ανταρτοπολέμου από την αρχαιότητα έως σήμερα (μτφρ.: Στέφανος Καβαλλιεράκης, εκδ. Leader Books): «Οι Ναζί μπορεί να μη συμφωνούσαν σε πολλά με τους Βρετανούς, αλλά συμφωνούσαν πως δεν πρέπει να παραχωρείται το πλεονέκτημα της ορολογίας στον εχθρό».
Τη σχολιάσαμε ως εξής: «Μεγάλη κουβέντα: στην Ελλάδα παίχτηκαν πολλά γύρω από το θέμα της ορολογίας πάνω στον εμφύλιο πόλεμο του 1946-1949».
Ως γνωστόν, ο «πόλεμος» της ορολογίας έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο, κυρίως μετά τη λήξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων τον Αύγουστο του 1949. Μία άποψη θέλει την επικράτηση της ορολογίας «εμφύλιος» και την εγκατάλειψη του… σιδηροδρομικού «κομμουνιστοσυμμοριτοπολέμου» («Κ/Σ», χαρακτήριζαν τον εχθρό εκείνη την εποχή, και για πολλά χρόνια μετά, τα επίσημα έγγραφα του Εθνικού Στρατού) ως νίκη της πλευράς που, κατά τα άλλα, συνετρίβη στον Γράμμο, δηλαδή στο πεδίο της μάχης.
Είναι, με άλλα λόγια, η πολυσυζητημένη επικράτηση της Αριστεράς στο ιδεολογικό πεδίο, για το οποίο –ομολογουμένως– η Δεξιά ουδέποτε έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Οροι όπως «Δημοκρατικός Στρατός» έναντι του «Συμμορίτες» ήταν, υπό την έννοια που το θέτει ο Μπουτ, παραχώρηση του πλεονεκτήματος της ορολογίας στον εχθρό, δηλαδή παραχώρηση των νικητών στους ηττημένους του Εμφυλίου.
Επί σειρά δεκαετιών, η πλευρά των νικητών πολεμούσε λυσσαλέα κάθε αναφορά ή έστω νύξη σε «εμφύλιο». Εχοντας ο γράφων συνομιλήσει με πολλούς βετεράνους του Στρατού και της Αεροπορίας, ομολογώ πως διέκρινα μια ευκολία από την πλευρά των αεροπόρων να μιλήσουν για εμφύλιο (τα χρόνια εκείνα, αναφέρονταν στις μάχες του 1946-49 με τον πιο ουδέτερο όρο «επιχειρήσεις», π.χ., «με έστειλαν στις επιχειρήσεις με το που αποφοίτησα από την Ικάρων»). Αντιθέτως, οι παλαίμαχοι του Στρατού ήταν πιο άκαμπτοι, αν και ορισμένοι εξ αυτών μου έχουν πει: «Είναι αλήθεια, τον πρώτο καιρό κυνηγούσαμε συμμορίες· από τα τέλη του ’47 όμως, όταν και αυτοί το γύρισαν σε τακτικό πόλεμο, υπήρχε γραμμή των πρόσω, μετόπισθεν κτλ.». Αρα ήταν πόλεμος μεταξύ οργανωμένων στρατιωτικών μονάδων. (Το θίξαμε και στο πρώτο σημείωμα με αφορμή το βιβλίο του Μπουτ: η απόφαση εκείνη του Ζαχαριάδη στοίχισε δραματικά στον Δημοκρατικό Στρατό, που δεν ήταν σε θέση να επιχειρήσει σε τακτικό επίπεδο.)
Για τους νικητές του Εμφυλίου, ο πόλεμος εκείνος έπρεπε να παραμείνει στο επίπεδο του «συμμοριακού αγώνος». Οτιδήποτε άλλο θα «νομιμοποιούσε» τον αντίπαλο. Σήμερα –μάλλον εδώ και δεκαετίες– όλοι οι ιστορικοί, οι πάντες για να είμαστε ακριβείς, μιλούν πια για εμφύλιο. Ισως να ήταν όντως μια «μάχη της ορολογίας» που κέρδισαν οι ηττημένοι· το θέμα εδώ, όμως, δεν είναι αυτό αλλά η ιστορική ακρίβεια και η αποκατάστασή της. Ποτέ δεν είναι εύκολες υποθέσεις αυτές…
